Giai thoại về đám cưới xa hoa bậc nhất miền Bắc đầu thế kỷ XX: Rước dâu bằng máy bay, sính lễ vàng bạc phải huy động cả đoàn người khiêng

“Nhất Sĩ, Nhì Phương, Tam Xương, Tứ Bưởi” là câu nói truyền miệng để chỉ 4 người giàu có bậc nhất đất Việt đầu thế kỷ XX. Trong đó, Bạch Thái Bưởi là trường hợp đặc biệt khi xuất thân từ một gia đình nông dân nghèo.

Bạch Thái Bưởi được hậu thế tôn vinh là "Vua tàu thủy" hay "Chúa sông Bắc Kỳ" nhờ xây dựng thành công một đế chế vận tải đường thủy của người Việt trong bối cảnh nền kinh tế thuộc địa bị chi phối bởi các doanh nghiệp nước ngoài.

Doanh nhân Bạch Thái Bưởi là một trong những người giàu có bậc nhất đất Việt đầu thế kỷ XX.

Từ cậu bé nghèo đến nhà tư sản hàng đầu Việt Nam

Bạch Thái Bưởi sinh năm 1874 tại làng An Phúc (Thanh Trì, Hà Đông cũ, nay thuộc Hà Nội). Ông mồ côi cha từ nhỏ, gia cảnh khó khăn nên phải đi làm thuê từ khi còn rất trẻ. Nhờ thông minh, ham học hỏi, ông từng làm thư ký cho các hãng buôn của người Pháp, qua đó tích lũy kinh nghiệm quản lý và kinh doanh.

Sau nhiều năm bươn chải, ông bắt đầu tham gia các lĩnh vực như cung ứng vật tư, thầu công trình, kinh doanh bất động sản trước khi bước chân vào ngành vận tải thủy - lĩnh vực làm nên tên tuổi của ông.

Năm 1909, Bạch Thái Bưởi thuê lại một số tàu của người Pháp để khai thác các tuyến vận tải trên sông Hồng và các tỉnh Bắc Kỳ. Thời điểm đó, thị trường gần như nằm trong tay các chủ tàu người Hoa và người Pháp.

Để cạnh tranh, ông phát động phong trào "Người Việt đi tàu Việt", kêu gọi người dân ủng hộ doanh nghiệp trong nước. Chiến lược này nhận được sự hưởng ứng mạnh mẽ và giúp đội tàu của ông phát triển nhanh chóng.

Từ chỗ chỉ thuê tàu, ông dần mua lại, đóng mới và sở hữu hàng chục chiếc tàu mang tên các danh nhân lịch sử Việt Nam như Trưng Trắc, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Đinh Tiên Hoàng... Đây được xem là cách ông khơi dậy tinh thần dân tộc trong hoạt động kinh doanh.

Người dân quen thuộc với biệt danh "Vua tàu thủy Bạch Thái Bưởi".

Đến năm 1916, ông thành lập công ty hàng hải. Cuối thập niên 1920, doanh nghiệp này đã sở hữu hơn 40 tàu và sà lan, với khoảng 2.500 lao động, hoạt động trên nhiều tuyến trong nước và quốc tế, vươn tới Hong Kong, Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore và Philippines.

Không chỉ thành công trong ngành vận tải, Bạch Thái Bưởi còn đầu tư vào khai mỏ, in ấn, xuất bản và nhiều lĩnh vực kinh tế khác. Ông sở hữu khối tài sản đồ sộ và được xem là một trong những nhà tư sản giàu có nhất Việt Nam thời bấy giờ.

Danh tiếng của ông lan rộng đến mức nhiều tờ báo đương thời gọi ông là "Chúa sông Bắc Kỳ", còn người dân quen thuộc với biệt danh "Vua tàu thủy Bạch Thái Bưởi".

Đám cưới gây tiếng vang khắp Đông Dương của con trai "Vua tàu thủy"

Đầu thế kỷ XX, khi nhắc đến những hôn lễ xa hoa và đình đám nhất miền Bắc, nhiều người không thể bỏ qua đám cưới của ông Bạch Thái Tòng - con trai doanh nhân Bạch Thái Bưởi. Sự kiện diễn ra năm 1922 không chỉ thu hút sự quan tâm của báo chí trong nước mà còn được các hãng thông tấn Pháp đưa tin, như một biểu tượng của tầng lớp thượng lưu người Việt thời bấy giờ.

Bạch Thái Tòng, con trai "Vua tàu thủy".

Bạch Thái Tòng được xem là người kế nghiệp quan trọng nhất doanh nhân của Bạch Thái Bưởi. Khi người anh là Bạch Thái Toàn sang Pháp học tập, lập gia đình và định cư ở nước ngoài, ông Tòng dần trở thành cánh tay đắc lực của cha trong việc quản lý và điều hành cơ nghiệp gia đình. Chính vì vậy, việc lựa chọn con dâu được Bạch Thái Bưởi đặc biệt coi trọng và trực tiếp đứng ra sắp xếp.

Người được chọn là Nguyễn Thị Tám, con gái quan huyện Nghi (cụ Cửu Nghi) ở phủ Thường Tín, Hà Đông. Gia đình bà không chỉ có địa vị xã hội mà còn sở hữu hoạt động kinh doanh vải vóc phát đạt trải dài từ Bắc vào Nam. Đương thời, bà Tám nổi tiếng xinh đẹp, được giáo dục chu đáo, thông thạo chữ quốc ngữ và tiếng Pháp, đồng thời được đánh giá là mẫu phụ nữ hội tụ đầy đủ những phẩm chất "công, dung, ngôn, hạnh".

Cuộc hôn nhân giữa hai gia đình danh giá nhanh chóng trở thành tâm điểm chú ý. Ngày 11 tháng Giêng năm 1922, hôn lễ chính thức diễn ra và kéo dài suốt ba ngày. Điểm đặc biệt khiến đám cưới này đi vào giai thoại là việc Bạch Thái Bưởi sử dụng máy bay để đón dâu từ Hà Nội về Hải Phòng, điều gần như chưa từng có ở Việt Nam thời đó.

Đám cưới ông Bạch Thái Tòng và bà Nguyễn Thị Tám, bà Tám ngồi thứ 2 từ phải sang.

Theo nhiều tư liệu, trong hành trình đón dâu, chiếc máy bay còn bay thấp và thả thiệp mời xuống các khu vực đông dân cư. Ai nhặt được thiệp đều có thể tới dự tiệc cưới miễn phí. Không chỉ được ăn cỗ, nhiều người còn nhận được tiền thưởng mang về, khiến câu chuyện trở thành đề tài bàn tán khắp nơi trong nhiều năm sau đó.

Khi đoàn đón dâu về đến Hải Phòng, một đoàn ô tô nối dài diễu hành qua các tuyến phố trong tiếng trống, cờ hoa và sự hiếu kỳ của người dân. Đây cũng là thời kỳ mà Bạch Thái Bưởi được cho là một trong những người Việt đầu tiên sở hữu xe hơi ở miền Bắc.

Trong ngày trọng đại, cô dâu Nguyễn Thị Tám xuất hiện nổi bật với áo dài gấm đỏ, đầu đội mấn, chân đi hài. Trang phục được thêu rồng phượng bằng chỉ vàng tinh xảo, thể hiện sự giàu sang và đẳng cấp của gia đình hai bên.

Ông Bạch Thái Tòng và bà Nguyễn Thị Tám.

Nếu lễ cưới đã khiến người đương thời choáng ngợp thì lễ ăn hỏi trước đó còn gây ấn tượng không kém. Nhà trai chuẩn bị hơn 20 tráp sính lễ, chưa kể tiền mặt cùng lượng lớn vàng bạc trao cho nhà gái. Số lễ vật nhiều đến mức phải huy động một hàng dài người khiêng bê mới có thể vận chuyển hết.

Đến nay, nhiều người cao tuổi ở Hải Phòng vẫn truyền tai nhau câu chuyện về đám cưới lừng danh này. Thậm chí có ý kiến cho rằng truyền thống tổ chức lễ ăn hỏi với số lượng tráp lớn tại Hải Phòng ngày nay, thường từ 9 đến 21 tráp tùy điều kiện mỗi gia đình, phần nào chịu ảnh hưởng từ giai thoại về hôn lễ xa hoa của gia đình Bạch Thái Bưởi hơn một thế kỷ trước.