Ngọn núi ai cũng biết tên, chỉ cao hơn 20m có hàng chục bài thơ, văn khắc trên đá đang được trình lên UNESCO

Ngọn núi chỉ cao hơn 20m nhưng cất giữ cả “kho văn chương” độc nhất vô nhị

Nằm ở nơi giao nhau giữa sông Vân và sông Đáy, núi Non Nước từ lâu đã trở thành điểm dừng chân quen thuộc của du khách khi ghé thăm vùng đất cố đô Ninh Bình. Không sở hữu địa hình hùng vĩ hay độ cao nổi bật, ngọn núi nhỏ này lại mang trong mình một giá trị đặc biệt hiếm nơi nào có được: hệ thống ma nhai - những văn tự cổ được khắc trực tiếp lên vách đá tự nhiên.

Núi Non Nước

Theo nhiều tư liệu nghiên cứu, hiện núi Non Nước còn lưu giữ 43 văn bia ma nhai, trong đó có 37 bài khắc Hán Nôm từ thời Trần đến đầu thế kỷ XX. Những bài thơ, bài văn và văn bia được chạm khắc dọc theo sườn núi, lối đi và cả những vị trí cheo leo trên cao, tạo nên một “thư viện đá” độc đáo giữa thiên nhiên.

Điểm đặc biệt của hệ thống ma nhai nơi đây nằm ở việc các tác phẩm không được lưu giữ trong không gian trưng bày khép kín mà hòa mình hoàn toàn vào cảnh quan tự nhiên. Mỗi vách đá vừa là “trang giấy” lưu dấu thời gian, vừa là một phần linh hồn của ngọn núi. Chính bởi vậy, núi Non Nước từ lâu đã được ví như “núi Thơ”, “bảo tàng thơ” hay “bảo tàng văn học trên đá” có một không hai tại Việt Nam.

Di sản tư liệu quý giá đang trình UNESCO

Với giới nghiên cứu, hệ thống ma nhai ở núi Non Nước không chỉ mang giá trị văn chương mà còn là nguồn tư liệu quý giá về lịch sử, mỹ thuật và văn hóa. Những dòng chữ cổ khắc trên đá như muốn giữ chân du khách, gửi gắm vào đó cảm xúc, suy tư và góc nhìn về non nước, thời cuộc qua nhiều thế kỷ.

Các văn khắc không đơn thuần là tác phẩm để thưởng ngoạn mà còn phản ánh từng giai đoạn lịch sử, từ những bài thơ vịnh cảnh đến những nội dung mang triết lý nhân sinh hoặc gắn với các nhân vật, sự kiện cụ thể. Phía chân núi còn có đền thờ danh nhân Trương Hán Siêu, góp phần tạo nên quần thể văn hóa lịch sử giàu giá trị của vùng đất cố đô.

Hiện tỉnh Ninh Bình đang tích cực hoàn thiện hồ sơ đề nghị UNESCO ghi danh hệ thống ma nhai núi Non Nước vào Danh mục Di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Trong hai ngày 2 - 3/6/2026, tọa đàm quốc tế với chủ đề “Hành trình đến di sản tư liệu UNESCO - Ma nhai núi Non Nước” cũng đã được tổ chức nhằm làm nổi bật những giá trị đặc sắc của di sản này.

Điểm dừng chân lý tưởng cho hành trình khám phá văn hóa

Núi Non Nước phù hợp với các chuyến tham quan ngắn kéo dài khoảng 1 - 2 giờ. Khi đến đây, du khách có thể kết hợp ghé thăm chùa Non Nước, đền thờ Trương Hán Siêu, Nghinh Phong Các hay công viên Thúy Sơn để cảm nhận trọn vẹn không gian văn hóa lịch sử của khu vực.

Để có trải nghiệm trọn vẹn hơn, du khách nên lựa chọn tham quan vào sáng sớm hoặc chiều muộn để tránh nắng. Việc mang giày thể thao hoặc giày đế thấp cũng giúp di chuyển an toàn hơn trên những bậc đá đã nhuốm màu thời gian.

Đặc biệt, thay vì chỉ dừng lại ở việc chụp ảnh check-in, nhiều người chọn dành thời gian đứng trước các vách đá cổ, đọc từng dòng chữ xưa để cảm nhận hành trình hàng trăm năm lịch sử vẫn đang hiện hữu giữa thiên nhiên.

Là Di tích quốc gia đặc biệt, núi Non Nước cũng cần được gìn giữ bằng ý thức của mỗi du khách. Những hành động như khắc tên, vẽ bậy, cạo xước hay chạm tay tùy tiện lên các văn bia đều có thể khiến phần di sản quý giá này bị tổn hại trước sự bào mòn của thời gian và thời tiết.

Dẫu những nét chữ xưa đã phần nào phai mờ theo năm tháng, giá trị của núi Non Nước vẫn không hề giảm sút. Ngược lại, chính dấu tích thời gian ấy càng khiến nơi đây trở thành một “bức tường văn chương ngoài trời” vô giá, mang đậm chiều sâu lịch sử và văn hóa của Ninh Bình.