Những phụ nữ không thích trang điểm và ăn mặc cầu kỳ khi ra ngoài, thoạt nhìn có vẻ vô tư, nhưng thực chất họ có ba lý do tâm lý sâu xa hơn

Khi được hỏi tại sao họ không ăn diện, họ luôn chỉ mỉm cười và nói, "Tôi thấy thoải mái, thế là đủ rồi. "Sự "thoải mái" này có vẻ như thờ ơ, nhưng ẩn sâu bên trong có thể là những vấn đề khác. Bạn có biết không? Người bạn luôn nói "thoải mái là đủ rồi", sự "thoải mái" của cô ấy có thể bắt nguồn từ một lời nhận xét thiếu suy nghĩ mà cha cô ấy đã nói khi cô ấy còn nhỏ.

Nghiên cứu cho thấy sự quan tâm của người cha đến ngoại hình của con gái có liên quan trực tiếp đến sự tự ti về ngoại hình của cô ấy khi trưởng thành. Đây không chỉ là lời nói suông. Một nghiên cứu ở trẻ em từ 7-12 tuổi cho thấy sự quan tâm của người cha đến ngoại hình của con cái là yếu tố dự báo quan trọng về sự mặc cảm ngoại hình ở trẻ. Khi "việc xinh đẹp" bị gắn mác "tội lỗi" từ thời thơ ấu, sự mặc cảm đó có thể kéo dài suốt đời.

Tình yêu cái đẹp chớm nở bị dập tắt như thế nào ngay từ thuở thơ ấu?

Đối với nhiều người, việc không trang điểm không phải là sự lựa chọn mà là một thói quen. Mầm mống của thói quen này thường được gieo từ thời thơ ấu. Giống như người em họ trong bài báo, người đã dùng giấy đỏ từ tập viết đối đáp ngâm trong nước để làm phấn má hồng, nhưng mẹ cô đã vứt cả bát và nước đi khi nhìn thấy. Lời mắng mỏ đã gắn liền việc "ăn diện" với "sự xấu hổ" và "sai lầm". Từ đó trở đi, bất kỳ suy nghĩ nào về việc trở nên xinh đẹp hơn đều khơi dậy ký ức đau buồn đó. Ngay cả khi phải trang điểm trong buổi dạ hội của công ty, cô ấy vẫn cảm thấy tội lỗi và không tự nhiên suốt buổi. Đây không phải là trường hợp cá biệt.

Một nghiên cứu của Úc cảnh báo rằng ngay cả những lời nhận xét đùa cợt từ cha mẹ cũng có nhiều khả năng gây ra chứng lo lắng về ngoại hình ở trẻ em hơn là những lời nhận xét từ bạn bè hoặc mạng xã hội. Trẻ em thường thần tượng cha mẹ, coi ý kiến của họ là chân lý tuyệt đối. Nếu việc theo đuổi cái đẹp liên tục dẫn đến sự từ chối hoặc thờ ơ, hình thức tự bảo vệ đơn giản nhất là hoàn toàn từ bỏ mong muốn trở nên xinh đẹp. Dấu ấn thời thơ ấu này sâu sắc đến mức có thể ảnh hưởng đến toàn bộ cuộc đời của một người.

Cảm giác bất lực rằng "cho dù mình có ăn mặc thế nào cũng vô ích".

Một nguyên nhân khác xuất phát từ sự tự phủ nhận sâu sắc. Không phải họ không yêu thích cái đẹp, mà là họ tin chắc rằng mình "không xứng đáng với cái đẹp". Khi soi gương, tất cả những gì họ thấy chỉ là khuyết điểm: mắt không đủ to, da không đủ trắng, khuôn mặt không hoàn hảo. Họ thường xuyên so sánh bản thân với những người nổi tiếng và người có tầm ảnh hưởng được chỉnh sửa tỉ mỉ trên mạng xã hội, và luôn kết luận: "Mình là con vịt xấu xí". Thậm chí còn nguy hiểm hơn là sự thiếu tin tưởng vào truyện cổ tích. Họ không tin rằng vịt xấu xí có thể biến thành thiên nga, hay Lọ Lem có thể trở thành công chúa. 

Một nghiên cứu năm 2023 của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc cho thấy, ở thanh thiếu niên Trung Quốc từ 15-24 tuổi, mức độ lo lắng về ngoại hình đạt đỉnh điểm vào khoảng 20 tuổi. Nỗi lo lắng này tạo ra một nghịch lý: càng lo lắng, họ càng cố gắng che giấu bằng trang điểm; nhưng mặt khác, họ lại hoàn toàn từ bỏ vì tin chắc rằng "cho dù có trang điểm thế nào đi nữa cũng vô ích". Một nghiên cứu về sinh viên đại học chỉ ra mối tương quan tích cực giữa nỗi lo lắng về ngoại hình và hành vi trang điểm, nhưng sự hài lòng chủ quan có được từ đó có thể phụ thuộc vào sự chấp thuận từ bên ngoài và rất dễ bị ảnh hưởng.

Chỉ cần một đánh giá tiêu cực cũng đủ khiến cô ấy thu mình lại.

Có một kiểu phụ nữ khác đã lấy hết can đảm để cố gắng thay đổi. Nhưng chỉ một lời nhận xét tiêu cực vô tình – "Hôm nay trang điểm của bạn hơi đậm" – hoặc một trải nghiệm khó xử khi bị đối xử như "phục vụ bàn" trong các tình huống xã giao, cũng đủ khiến họ hoàn toàn suy sụp. Họ có độ nhạy cảm và trí nhớ đặc biệt cao đối với những phản hồi tiêu cực; một lời chỉ trích duy nhất có thể ám ảnh tâm trí họ nhiều ngày, khiến họ mất ngủ. Sự nhạy cảm quá mức này được biết đến trong tâm lý học là "sự tự ý thức trước công chúng". "Quá mạnh mẽ. Họ sợ trở thành tâm điểm chú ý, sợ nổi bật giữa đám đông. Bởi vì được chú ý đồng nghĩa với việc bị phán xét, và bị phán xét có thể làm tổn thương. Vì vậy, họ chọn làm 'Cô bé Lọ Lem', mãi mãi ở trong một góc khuất, dùng vẻ ngoài giản dị nhất làm lá chắn bảo vệ. Bằng cách đó, ít nhất họ cũng được an toàn".

Xã hội đã nói gì với họ?

Những khía cạnh tâm lý cá nhân này đan xen với hệ thống chuẩn mực xã hội. Thế giới kinh doanh liên tục truyền tải thông điệp rằng trang điểm là phù hợp, chuyên nghiệp và hấp dẫn. Một khảo sát của *Tạp chí Kinh tế Hoa Kỳ* chỉ ra rằng phụ nữ trang điểm đi làm có thể kiếm được nhiều hơn tới 30% so với những người không trang điểm. Một nghiên cứu xã hội học với hơn 14.000 nhân viên cũng cho thấy lợi thế về thu nhập của phụ nữ chăm chút ngoại hình kỹ lưỡng gần như hoàn toàn đến từ việc này, chứ không phải từ vẻ đẹp tự nhiên của họ. Điều này có nghĩa là trong môi trường làm việc, có một "phần thưởng cho vẻ đẹp". "Điều đó thực sự tồn tại, và trang điểm là công cụ trực tiếp nhất giúp phụ nữ bình thường tiếp cận được điều cao cấp này. Khi 'trang điểm' được đánh đồng với 'năng lực chuyên môn' và 'thu nhập cao', việc không trang điểm trở thành một kiểu 'nổi loạn' đòi hỏi sự can đảm".

Việc không trang điểm cũng có thể là một hình thức phản kháng thầm lặng.

Vì áp lực hiện diện khắp mọi nơi, việc lựa chọn không trang điểm đã bắt đầu mang một ý nghĩa mới. Nó không còn đơn thuần là vấn đề "lười biếng" hay "thờ ơ", mà là một hình thức phản kháng chủ động. Năm 2018, blogger làm đẹp người Hàn Quốc Bae Lina đã đăng tải một video tẩy trang, khởi xướng phong trào "Cởi bỏ áo corset" và khuyến khích phụ nữ tin rằng "không quan trọng bạn có xinh đẹp hay không". Tại Hàn Quốc, quốc gia có tỷ lệ phẫu thuật thẩm mỹ cao nhất thế giới và ngành công nghiệp làm đẹp khổng lồ, phong trào này trực tiếp giải quyết những ràng buộc khắc nghiệt của xã hội đối với ngoại hình của phụ nữ. Đối với họ, việc không trang điểm là một tuyên bố: Giá trị của tôi không được định nghĩa bởi ánh nhìn của bạn.

“Mỹ phẩm” thực sự nằm ở trái tim.

Do đó, vấn đề không phải là có nên trang điểm hay không, mà là mối quan hệ của chúng ta với việc "làm đẹp". Việc trang điểm đang kiểm soát bạn, hay bạn đang kiểm soát nó? Đối với những người muốn thay đổi nhưng lại sợ hãi, có lẽ họ có thể bắt đầu từ những bước nhỏ, chuyển trọng tâm từ "người khác nghĩ gì" sang "mình có thích nó hay không". Đối với những người thực sự thích để mặt mộc, điều đó chẳng có gì sai cả; giá trị của bạn vượt xa vẻ bề ngoài. Cho dù bạn trang điểm hay để mặt mộc, điều quan trọng hơn vẻ bề ngoài chính là xây dựng " vốn tâm lý" bên trong.Một bác sĩ tâm thần chỉ ra rằng điều hiệu quả hơn bất kỳ loại mỹ phẩm nào chính là bốn yếu tố tâm lý cốt lõi: lòng tự trọng, sự tự tin, khả năng điều tiết cảm xúc và kỹ năng xã hội. Một nụ cười chân thành, ánh mắt hiền hậu và lời nói tự tin—đó là những nét quyến rũ không bao giờ phai tàn.

Việc có nên trang điểm hay không – câu trả lời cho sự lựa chọn này phản ánh ý chí tự do của chúng ta, hay là một kịch bản được viết chung bởi xã hội và tuổi thơ? Khi do dự trước gương, liệu chúng ta thực sự đang đối diện với son môi và kem nền, hay là với chính bản ngã sâu thẳm bên trong khao khát được nhìn nhận nhưng lại sợ bị phán xét? Có lẽ tự do thực sự sẽ đến khi "mặt mộc" và "mặt trang điểm" đều có thể nhận được cùng một ánh nhìn bình thản.