Người dân chú ý: Hàng triệu xe máy đối mặt với loạt quy chuẩn nghiêm ngặt từ cuối tháng 6

Thiết lập hành lang pháp lý toàn diện cho phương tiện giao thông đường bộ

Căn cứ theo tinh thần của Thông tư số 92 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành, hệ thống quy định pháp lý mới liên quan đến kiểm soát môi trường di động sẽ chính thức bước vào giai đoạn thực thi bắt đầu từ ngày 30/6/2026. Trọng tâm của đợt cải cách hành chính và kỹ thuật lần này xoay quanh việc định lượng một cách chính xác, đồng thời áp đặt các hạn mức nghiêm ngặt đối với hai hợp chất độc hại cốt lõi cấu thành trong khí thải của phương tiện xe máy là Carbon Monoxide và Hydrocacbon. 

Văn bản pháp quy này ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia mang mã số QCVN 99:2025/BTNMT, xác định rõ ràng quyền hạn và trách nhiệm tuân thủ đồng bộ của mọi tổ chức cũng như cá nhân đang sở hữu hoặc điều khiển xe mô tô, xe gắn máy tham gia lưu thông trên các tuyến đường bộ. Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền liên quan trực tiếp và hệ thống các trung tâm kiểm định khí thải phương tiện cũng chịu sự điều chỉnh chặt chẽ bởi quy chuẩn này. Nhằm bảo đảm tính đặc thù trong vận hành, quy chuẩn quốc gia này sẽ không áp dụng đối với các dòng phương tiện chuyên dụng thuộc quyền quản lý trực tiếp của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an.

Ảnh minh họa

Chi tiết bốn tầng hạn mức khí thải phân tách theo niên hạn phương tiện

Để bảo đảm tính thực tiễn và phù hợp với thực trạng công nghệ của từng giai đoạn, cơ quan quản lý đã xây dựng một bộ tiêu chuẩn kỹ thuật phân hóa sâu sắc thành bốn mức giới hạn dựa trên năm sản xuất của từng dòng xe, đồng thời áp dụng các định mức riêng biệt cho hai loại động cơ đốt trong phổ biến nhất hiện nay là động cơ hai kỳ và động cơ bốn kỳ. Về mặt nguyên lý cơ học, điểm khác biệt mang tính bản chất giữa hai cấu trúc này nằm ở cách thức hoàn thành chu trình nhiệt động lực học. Trong khi loại động cơ bốn kỳ thực hiện trọn vẹn bốn giai đoạn nạp, nén, nổ và xả thông qua bốn hành trình tịnh tiến độc lập của piston, tương đương với hai vòng quay hoàn chỉnh của trục khuỷu, thì loại động cơ hai kỳ lại tích hợp và gộp chung tất cả các quá trình chuyển đổi năng lượng này chỉ trong vòng hai hành trình chuyển động của piston, ứng với một vòng quay duy nhất của trục khuỷu.

Đối với nhóm phương tiện thuộc diện Mức 1, bao gồm những chiếc xe máy được xuất xưởng trước năm 2008, quy định thiết lập ngưỡng hàm lượng Carbon Monoxide tối đa được phép phát thải ra môi trường là 4,5%. Song song với đó, hàm lượng Hydrocacbon bị giới hạn nghiêm ngặt ở mức không vượt quá 10.000 ppm đối với các dòng máy hai kỳ, và giới hạn ở mức 1.500 ppm đối với các dòng máy bốn kỳ.

Tiến tới nhóm phương tiện thuộc Mức 2, áp dụng cụ thể cho các loại xe được sản xuất trong khung thời gian từ năm 2008 đến năm 2016, cơ quan ban hành quyết định giữ nguyên trần hàm lượng Carbon Monoxide ở mức tối đa là 4,5%. Tuy nhiên, tỷ lệ thành phần Hydrocacbon cho phép đã bắt đầu được siết chặt một cách đáng kể khi kéo giảm xuống chỉ còn tối đa 7.800 ppm đối với cấu trúc máy hai kỳ và hạ xuống ngưỡng 1.200 ppm đối với cấu trúc máy bốn kỳ.

Sự thay đổi mang tính đột phá về chất lượng môi trường thể hiện rõ nét ở Mức 3, diện áp dụng cho tất cả các phương tiện được sản xuất từ năm 2017 kéo dài cho đến thời điểm mốc giới hạn ngày 30/6/2026. Ở tầng tiêu chuẩn nâng cao này, trần Carbon Monoxide bị kéo giảm sâu xuống chỉ còn 3,5%. Cùng lúc đó, lượng Hydrocacbon tối đa được phép tồn tại trong khí thải của động cơ bốn kỳ chỉ còn là 1.100 ppm, trong khi chỉ số này ở các dòng động cơ hai kỳ cũng bị thắt chặt mạnh mẽ xuống còn 2.000 ppm.

Cuối cùng, mức độ kiểm soát môi trường chạm đến ngưỡng nghiêm ngặt nhất tại Mức 4, vốn là bộ quy chuẩn được thiết kế riêng cho các dòng xe máy được sản xuất mới hoàn toàn kể từ sau mốc ngày 1/7/2026. Đây được xem là rào cản kỹ thuật cao nhất khi tỷ lệ cấu thành của Carbon Monoxide trong khí thải chỉ được phép đạt mức tối đa là 2%. Đối với thành phần Hydrocacbon, lượng phát thải của các loại động cơ bốn kỳ bị giới hạn để chạm ngưỡng 1.000 ppm, riêng các dòng động cơ hai kỳ vẫn tiếp tục được duy trì ổn định ở mức sàn 2.000 ppm.

Mặc dù toàn bộ các thông số và quy chuẩn kỹ thuật của QCVN 99:2025/BTNMT sẽ chính thức có hiệu lực pháp lý từ cuối tháng 6, người dân cần lưu ý rằng dòng thời gian chi tiết cùng lộ trình bắt buộc triển khai công tác kiểm định thực tế đối với từng nhóm phương tiện cụ thể sẽ do Chính phủ phê duyệt và công bố rộng rãi bằng các văn bản hướng dẫn riêng biệt trong thời gian sau đó.

Chiến lược xã hội hóa hạ tầng kiểm định và tầm nhìn dài hạn

Để chuẩn bị một cách chủ động và chu đáo về mặt hạ tầng kỹ thuật, bảo đảm đáp ứng trọn vẹn nhu cầu đo đạc, kiểm tra khí thải cho hàng triệu chiếc xe máy trên khắp cả nước khi lộ trình bắt buộc chính thức kích hoạt, các cơ quan chức năng chuyên ngành hiện đang khẩn trương tiến hành xây dựng dự thảo sửa đổi Nghị định 166/2024. Điểm mấu chốt mang tính chiến lược của dự thảo sửa đổi này là đề xuất cắt giảm tối đa các rào cản thủ tục hành chính, đồng thời nới lỏng toàn diện các điều kiện đăng ký kinh doanh đối với loại hình dịch vụ kiểm định khí thải xe máy. Giải pháp mang tính mở đường này được kỳ vọng sẽ tạo ra lực hút mạnh mẽ đối với các nguồn lực xã hội hóa từ dòng vốn tư nhân, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân cùng tham gia thiết lập, vận hành mạng lưới các trạm đo rộng khắp tại các địa phương.

Sự xuất hiện và đi vào thực tiễn của Quy chuẩn quốc gia QCVN 99:2025/BTNMT được đánh giá là một bước đệm pháp lý mang tính nền tảng vô cùng quan trọng. Việc này không chỉ giúp cơ quan quản lý nước ta từng bước thiết lập quyền kiểm soát một cách hệ thống đối với nguồn thải từ hoạt động giao thông dựa trên chính niên hạn sử dụng thực tế của phương tiện, mà còn tạo lập một bệ phóng vững chắc trước khi hướng đến việc áp dụng các bộ tiêu chuẩn toàn diện và khắt khe hơn trong tương lai.