Việt Nam có ngôi làng hơn 3.000 người cùng sử dụng một ngôn ngữ riêng, được vinh danh 'Làng du lịch tốt nhất thế giới'

Việc khôi phục địa danh ở cấp thôn được xem là bước đi nhằm bảo tồn một điểm đến đã tạo dấu ấn trên bản đồ du lịch quốc tế.

Từ "rốn lũ" trở thành làng du lịch nổi tiếng thế giới

Tháng 10/2023, Tân Hóa được UNWTO (nay là UN Tourism) vinh danh là "Làng du lịch tốt nhất thế giới" nhờ mô hình phát triển du lịch cộng đồng thích ứng với điều kiện thời tiết. Từ đó, nơi đây trở thành một trong những điểm sáng của du lịch bền vững tại Việt Nam.

Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính, các xã Tân Hóa, Thượng Hóa, Trung Hóa và Minh Hóa được sáp nhập thành xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị. Điều này đồng nghĩa tên gọi Tân Hóa không còn xuất hiện trong hệ thống đơn vị hành chính, khiến nhiều người lo ngại thương hiệu du lịch nổi tiếng này sẽ dần bị mai một.

Bên cạnh đó, việc các nền tảng bản đồ số đồng loạt cập nhật địa giới mới cũng khiến không ít du khách gặp khó khăn khi tìm kiếm điểm đến.

Để giữ gìn thương hiệu đã được quốc tế biết đến, HĐND xã Kim Phú đã thông qua nghị quyết thành lập thôn Tân Hóa trên cơ sở sáp nhập ba thôn Yên Thọ của xã Tân Hóa cũ với tổng cộng 395 hộ dân. Đây cũng chính là khu vực trung tâm của mô hình làng du lịch thích ứng thời tiết từng được UN Tourism ghi nhận.

Nằm giữa một thung lũng rộng lớn, bao quanh là các dãy núi đá vôi hùng vĩ, Tân Hóa mang vẻ đẹp đặc trưng của vùng núi phía Tây Quảng Trị. Theo Cổng thông tin du lịch Quảng Bình, địa phương có diện tích hơn 7.427ha, cách Quy Đạt khoảng 8km về phía Đông Nam. Dòng sông Rào Nan uốn lượn qua thung lũng, bồi đắp phù sa cho những cánh đồng và chia khu dân cư thành hai bên bờ.

Trong quá khứ, Tân Hóa nổi tiếng là một trong những vùng ngập lũ nghiêm trọng nhất của Quảng Bình cũ. Mỗi năm, từ khoảng giữa tháng 9 đến đầu tháng 11, nước lũ thường dâng cao, có thời điểm nhấn chìm gần như toàn bộ khu dân cư. Riêng trận lũ lịch sử năm 2010 từng khiến nhiều nơi ngập sâu tới khoảng 12m.

Chính điều kiện tự nhiên khắc nghiệt ấy lại trở thành động lực để người dân tìm hướng thích ứng.

Từ năm 2017, các chương trình khám phá hang động được xây dựng theo từng mùa nhằm bảo đảm an toàn cho du khách. Đến năm 2022, mô hình homestay thích ứng với mùa mưa lũ tiếp tục được đưa vào khai thác và hoàn thiện.

Theo đánh giá của UN Tourism, đây là mô hình tiêu biểu về phát triển du lịch bền vững khi cộng đồng địa phương giữ vai trò trung tâm, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên, gìn giữ văn hóa và tạo sinh kế lâu dài.

Nhờ đó, từ một vùng quê thường xuyên gắn với hình ảnh lũ lụt, Tân Hóa từng bước hình thành hệ sinh thái du lịch đa dạng với homestay, trải nghiệm nông nghiệp, bữa cơm tại nhà dân, quầy lưu niệm và nhiều dịch vụ do chính người dân vận hành.

Bên cạnh mô hình du lịch thích ứng thời tiết, hệ thống hang động Tú Làn cùng cảnh quan núi đá vôi nguyên sơ cũng góp phần tạo sức hút riêng cho địa phương. Tân Hóa từng được chọn làm bối cảnh của nhiều bộ phim như Kong: Skull Island, Người Bất tử và Truyền thuyết về Quán Tiên, góp phần quảng bá hình ảnh đến đông đảo du khách trong và ngoài nước.

Văn hóa người Nguồn tạo nên sức hút riêng

Không chỉ sở hữu thiên nhiên ấn tượng, Tân Hóa còn hấp dẫn bởi bản sắc văn hóa của cộng đồng người Nguồn.

Theo Cổng thông tin du lịch Quảng Bình, khoảng 3.300 cư dân sinh sống tại đây đều là người Nguồn - một cộng đồng thuộc nhóm Việt - Mường với ngôn ngữ và đời sống văn hóa đặc trưng.

Ngoài tiếng Việt, người dân vẫn sử dụng tiếng Nguồn trong sinh hoạt hằng ngày. Những phong tục, lễ hội, làn điệu dân gian cùng nhiều tri thức bản địa vẫn được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Sinh kế truyền thống của người Nguồn chủ yếu dựa vào làm nương rẫy, đánh bắt thủy sản, săn bắt, lấy mật ong và khai thác lâm sản. Khu vực núi rừng Tân Hóa còn có nhiều loại gỗ quý như lim, sến, mun, lát, kiền kiền cùng tre, nứa, song, mây và nhiều loại dược liệu tự nhiên như sa nhân, hà thủ ô, ngũ gia bì, sâm trần.

Ẩm thực địa phương cũng mang đậm dấu ấn vùng miền, trong đó cơm Pồi là món ăn được nhiều du khách lựa chọn thưởng thức.

UN Tourism đánh giá việc bảo tồn văn hóa bản địa là một trong những điểm nổi bật của mô hình du lịch cộng đồng tại Tân Hóa. Thay vì tạo ra các chương trình biểu diễn dành riêng cho khách, người dân đưa chính nhịp sống thường ngày vào trải nghiệm, giúp du khách cảm nhận chân thực đời sống của cộng đồng.

Khi đến Tân Hóa, du khách có thể dùng bữa tối tại nhà dân với những món ăn quen thuộc của người Nguồn, nghe người dân kể về cuộc sống ở vùng thường xuyên ngập lũ và cách họ thích nghi với thiên nhiên để phát triển kinh tế. Đây cũng là trải nghiệm được nhiều khách quốc tế đánh giá cao nhờ tính chân thực và khả năng kết nối với cộng đồng.

Hang Tú Làn

Nhà phao, ATV và hành trình khám phá Tú Làn

Một trong những hình ảnh gắn liền với Tân Hóa là khoảng 700 căn nhà phao chống lũ.

Các ngôi nhà được thiết kế với phần nổi bằng thùng phuy rỗng liên kết bên dưới, phía trên là khung gỗ và mái tôn. Bốn cột trụ cố định ở bốn góc giúp công trình nổi theo mực nước nhưng vẫn giữ nguyên vị trí khi lũ lên.

Ngày nay, nhiều căn nhà phao đã được cải tạo thành homestay với diện tích khoảng 25-40m², có thể phục vụ từ một đến ba khách, được trang bị điện, nước và khu vệ sinh khép kín.

Ngoài lưu trú, du khách còn có thể đạp xe dạo quanh làng, quan sát nhịp sống thường ngày, tìm hiểu cách vận hành của nhà phao và tận hưởng khung cảnh yên bình giữa thung lũng đá vôi.

Song song với các hoạt động trải nghiệm văn hóa, Tân Hóa còn phát triển nhiều sản phẩm du lịch thiên nhiên.

Trong đó, lái xe địa hình ATV xuyên rừng lim là trải nghiệm được nhiều du khách yêu thích. Sau khi được hướng dẫn kỹ năng điều khiển và phổ biến quy định an toàn, du khách sẽ tự lái xe vượt qua các cung đường rừng, lội suối và chinh phục nhiều dạng địa hình tự nhiên.

Điểm nhấn của hành trình là đoạn đường hầm từng xuất hiện trong bộ phim Kong: Skull Island. Theo đơn vị tổ chức, người từ 16 tuổi trở lên có thể tự điều khiển xe sau thời gian làm quen. Nếu chưa đủ tự tin, hướng dẫn viên hoặc kỹ thuật viên sẽ trực tiếp cầm lái để bảo đảm an toàn.

Kết thúc hành trình, du khách trở về khu đón tiếp để thưởng thức những món ăn địa phương như cơm, cá kho, rau muống, gà chiên... Ngoài ra còn có các món theo phong cách phương Tây như mì, bánh mì và súp nhằm phục vụ khách quốc tế.

Khám phá hệ thống hang động Tú Làn tiếp tục là sản phẩm nổi bật của Tân Hóa. Các cung trekking kết hợp băng rừng, bơi qua sông ngầm và cắm trại giữa thiên nhiên mang đến nhiều trải nghiệm khác biệt.

Hang Chuột là một trong những điểm đến được nhiều người lựa chọn. Đây là hang khô dài hơn 400m nối từ làng Tân Hóa sang thung lũng Laken phía bên kia dãy núi. Trước khi vào hang, du khách được trang bị đầy đủ mũ bảo hiểm, đèn đội đầu và các thiết bị bảo hộ chuyên dụng. Hang sở hữu cửa hang hình trái tim, trần hang cao cùng hệ thống thạch nhũ gần như còn nguyên vẹn.

Vào buổi sáng, nếu điều kiện thời tiết thuận lợi, du khách còn có cơ hội ngắm những lớp mây lững lờ bao quanh các dãy núi hoặc ánh nắng len qua thung lũng.

Du lịch tạo sinh kế mới cho người dân

Sự phát triển của du lịch đã tạo nên nhiều thay đổi trong đời sống kinh tế của người dân Tân Hóa.

Nếu trước đây nguồn thu chủ yếu đến từ nông nghiệp thì hiện nay người dân có thêm việc làm thông qua các dịch vụ như homestay, phục vụ ăn uống, cung ứng thực phẩm, hướng dẫn viên, porter, bán hàng lưu niệm và hỗ trợ các tour khám phá thiên nhiên.

Theo thông tin từ địa phương, hàng trăm lao động đã có việc làm ổn định nhờ ngành du lịch. Nhiều hộ gia đình đạt mức thu nhập khoảng 10-12 triệu đồng mỗi tháng từ các hoạt động dịch vụ. Sự chuyển dịch này góp phần cải thiện đời sống người dân, đồng thời tạo động lực để cộng đồng tiếp tục gìn giữ cảnh quan, bảo tồn văn hóa và nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch.

Trong bối cảnh nhiều vùng nông thôn đang đối mặt với tình trạng lao động trẻ rời quê, sinh kế thiếu ổn định và nguy cơ mai một các giá trị truyền thống, mô hình của Tân Hóa được đánh giá là hướng phát triển phù hợp với xu thế du lịch bền vững trên thế giới.

Đối với du khách, Tân Hóa là lựa chọn phù hợp cho những ai yêu thích khám phá thiên nhiên, tìm hiểu văn hóa bản địa và trải nghiệm du lịch cộng đồng. Tuy nhiên, nhiều hoạt động như trekking, khám phá hang động, bơi qua sông ngầm, lái ATV hay các chương trình mùa lũ đều phụ thuộc vào điều kiện thời tiết, yêu cầu sức khỏe và các quy định an toàn.

Vì vậy, du khách nên đặt tour trước, tham gia cùng các đơn vị tổ chức chuyên nghiệp và tuân thủ hướng dẫn của lực lượng dẫn đoàn. Việc tự ý vào hang động, đi rừng hoặc xuống sông khi không có người hướng dẫn có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt trong mùa mưa lũ.