Cận ngôi làng ở Hà Nội từng được mệnh danh 'làng người giàu', nhiều biệt thự Tây, nhà cổ nổi tiếng một thời

Làng Cựu nổi tiếng một thời bởi sự giàu có phồn hoa. Nơi đây cũng giống những ngồi làng ở vùng Bắc Bộ với đặc trưng cây đa - giếng nước - sân đình, tuy nhiên điểm nổi bật của Làng Cựu chính là những biệt thự cổ 2-3 tầng, mang nét kiến trúc Pháp đặc trưng.

Sau nhiều năm, những căn biệt thự hiện đã xuống cấp, phủ rêu phong nhưng vẫn cho thấy một thời lịch sử vàng son, giàu có của ngôi làng hàng trăm năm tuổi. Làng Cựu ngày nay trở thành "bảo tàng sống" thu hút du khách du lịch yêu thích kiến trúc, nhiếp ảnh và lịch sử tìm đến khám phá.

Vẻ đẹp bình yên, cổ kính của ngôi làng Cựu giàu có nổi tiếng một thời.

Theo những người cao niên của làng Cựu chia sẻ về sự ra đời của làng Cựu với nghề may âu phục đệ nhất xứ Kinh kỳ hay giai thoại về cái tên "làng biệt thự Tây", "làng nhà giàu". Làng Cựu được cho là đã hình thành nhiều thế kỷ trước và người dân sinh sống chủ yếu bằng nghề đánh bắt cá ven sông Nhuệ và làm nông nghiệp. Tới năm 1921, nơi đây xảy ra vụ hỏa hoạn lớn, thiêu rụi gần như toàn bộ nhà cửa. Người làng Cựu phải tỏa đi các địa phương lân cận để mưu sinh. Một số người may mắn lên Hà Nội và ra ngước ngoài, xin được vào làm thuê cho các chủ hiệu may âu phục người Pháp. Những người này vừa làm thuê, vừa học nghề, sau vài năm, họ không những mở được cửa hiệu riêng, mà còn mở rộng sang kinh doanh các sản phẩm và nguyên liệu may mặc. Trở nên giàu có. Các cụ về làng truyền nghề cho con cháu và xây dựng lên những ngôi nhà bề thế còn tồn tại đến ngày nay.

Những chiếc cổng nhà bề thế được xây dựng từ trăm năm trước hiện vẫn còn khá nguyên vẹn.

Có được nghề hay, người làng Cựu mở nhiều hiệu may lớn tại các khu phố buôn bán sầm uất thời bấy giờ như Hàng Ngang, Hàng Đào và Hàng Trống. Các cụ thống nhất lấy chữ Phúc, chữ Phú làm tên cho cửa hiệu. Các hiệu may Phúc Hưng, Phúc Mĩ, Phúc Tú, Phúc Hải, Phú Cường, Phú Mĩ trở nên nổi tiếng…, chuyên may comple cùng các bộ đầm tân thời phục vụ cho người Pháp cũng như giới thượng lưu ở Hà thành và cả Sài Gòn xưa. Những năm 1930-1940, người làng phất lên như "diều gặp gió". Các thương gia thuê thiết kế, thuê thợ từ Hà Nội về xây dựng lên những ngôi nhà kiên cố, có kiến trúc giao thoa giữa hai nền văn hóa Việt - Pháp ở làng Cựu.

Một số người làng lang bạt làm nghề ở nơi khác và học được nghề buôn gỗ hay sản xuất vật liệu xây dựng như gạch, ngói. Về làng, họ đầu tư xây dựng cổng làng phía Đông, phía Tây, lát đá xanh từng ngõ ngách, xây trường học, nhà hộ sinh… Vào thời điểm hoàng kim, hiếm ngôi làng nào có cuộc sống sung túc, giàu sang như làng Cựu.

Sau bao năm với những thăng trầm lịch sử, ngôi làng ngày nay vẫn giữ được cổng làng phía Tây uy nghi. Cổng làng có kiến trúc cầu kỳ, bề thế, có tầng, có mái và có cả lối lên xuống, được xây theo lối “quyển thư”, tựa như một cuốn sách khổng lồ đang mở ra đón khách. Vọng các của cổng làng với mái ngói, bờ đao cong vút, hai đôi nghê đắp nổi dù đã sứt mẻ theo thời gian nhưng vẫn còn nguyên nét đẹp cổ kính, thể hiện sự bề thế của một ngôi làng trù phú. Những nét kiến trúc Pháp như đường cong vòm mềm mại, các mảng, khối vuông vức được kết hợp hài hòa với kiến trúc Việt cổ.

Cổng làng Cựu.

Khách du lịch hiện đến làng Cựu sẽ thấy dọc các con đường, ngõ ngách trong làng là những chiếc cổng cổ kính. Cổng mỗi nhà có họa tiết trang trí riêng biệt, có thể là hình đôi nậm rượu hay con tôm, con dơi...

Thoe người dân chia sẻ, hiện trong làng có 49 ngôi nhà cổ, biệt thự cổ. Thế nhưng có những căn khóa trái cửa bên ngoài, không có người sinh sống thường xuyên mà trở thành nhà thờ của đại gia đình, nơi trở về dịp lễ, Tết.

Dù chịu ảnh hưởng một phần từ kiến trúc Pháp hoa lệ nhưng khác với các biệt thự Pháp còn lại ở Sa Pa, Ðà Lạt, kiến trúc của các biệt thự tại làng Cựu là sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc kinh viện châu Âu và kiến trúc Việt Nam truyền thống. Ðiều đó thể hiện sự sáng tạo, phù hợp với thẩm mỹ, văn hóa người Việt. Chính điều này thu hút nhiều nhà nghiên cứu, kiến trúc sư, nhiếp ảnh gia và du khách tìm tới làng Cựu. Hiện nay, những ngôi nhà cổ ở làng Cựu đang được UBND xã Chuyên Mỹ, sở ban ngành thành phố, trường Đại học Xây Dựng... lên kế hoạch trùng tu để bảo tồn các giá trị lịch sử.