Toàn cảnh công viên Lê Thị Riêng – nơi ghi dấu khu mộ tập thể 900 liệt sĩ đang cần được xác minh

Công viên Lê Thị Riêng rộng khoảng 8ha, nằm giữa các tuyến đường Cách Mạng Tháng Tám, Bắc Hải và Trường Sơn, là một trong những không gian xanh lớn ở khu vực trung tâm TPHCM.

Một phần nghĩa trang Đô Thành năm 1967. Ảnh: Tư liệu

Trước khi trở thành công viên, khu đất này từng là nghĩa trang Chí Hòa, còn gọi là nghĩa trang Đô Thành - một trong những nghĩa trang lớn nhất Sài Gòn trước năm 1975. Sau khi hoàn tất giải tỏa, quy tập mộ phần, khu vực được xây dựng thành công viên và đưa vào hoạt động từ năm 1988.

Những ngày gần đây, Công viên Lê Thị Riêng trở thành tâm điểm chú ý khi Bộ Tư lệnh TPHCM triển khai công tác xác minh, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ với nghi vấn tồn tại các hố chôn tập thể khoảng 900 liệt sĩ trong khuôn viên công viên. Cơ sở của cuộc tìm kiếm xuất phát từ một bức ảnh tư liệu ghi lại cảnh chôn cất tập thể tại nghĩa trang Đô Thành năm 1968.

Trong bức ảnh xuất hiện tháp thủy đài hình trụ, hiện vẫn còn nằm bên đường Nguyễn Giản Thanh. Dấu mốc này giúp các nhà nghiên cứu xác định hướng chụp, từ đó khoanh vùng các khu vực nghi vấn.

Ảnh tư liệu: Bộ Tư lệnh TPHCM.

Cuối tháng 5, các nhân chứng, chuyên gia và nhà nghiên cứu tham gia khảo sát thực địa tại công viên. Qua đối chiếu ảnh tư liệu, tài liệu lịch sử và lời kể của nhân chứng, cơ quan chức năng bước đầu xác định 7 vị trí nghi liên quan các hố chôn tập thể.

Ba rãnh mộ nghi nằm cạnh nhà truyền thống. Bên trong công trình này hiện trưng bày sơ đồ đánh dấu vị trí phát hiện 24 hài cốt liệt sĩ trong các đợt khảo sát trước đây.

Nhiều người từng chứng kiến việc chôn cất tập thể tại nghĩa địa Đô Thành đã cung cấp thông tin cho Bộ Tư lệnh TPHCM. 

Chia sẻ với VietNamNet, ông Nguyễn Văn Định (75 tuổi), một trong những nhân chứng từng sống cạnh nghĩa trang Đô Thành, cho biết vẫn nhớ khá rõ khu vực được cho là nơi chôn cất tập thể, nằm gần những cây sứ phía bên trái công viên hiện nay và kéo dài dọc một con đường nhựa trong khuôn viên.

Theo lời ông Định, ban đầu các thi thể được xếp ngay ngắn thành từng hàng. Tuy nhiên, khi số lượng ngày càng nhiều, xe liên tục chở thi thể đến và đưa xuống khu vực chôn cất trước khi được san lấp bằng xe ủi.

“Việc chôn cất diễn ra trong khoảng hai ngày”, ông Định nói.

Tầng hầm nhà truyền thống lưu giữ nhiều hình ảnh, hiện vật liên quan cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Bên cạnh là nhà bia tưởng niệm các liệt sĩ, nơi người dân và du khách thường đến thắp hương.

Năm 1999, lực lượng chức năng tìm thấy phần mộ cố Tổng Bí thư Trần Phú trong khuôn viên công viên, sau 68 năm kể từ ngày ông hy sinh. Hiện tại khu vực này đã được dựng bia tưởng niệm.

Cạnh nhà truyền thống vẫn còn một ngôi mộ vô danh được người dân chăm sóc, hương khói. Đây là nơi cải táng một số hài cốt chưa xác định danh tính, được phát hiện trong quá trình xây dựng công viên.

Ngày nay, Công viên Lê Thị Riêng là điểm đến quen thuộc của người dân TP.HCM. Khu vui chơi thiếu nhi, hồ nước nhân tạo hình vòng cung, các tuyến đường dạo bộ cùng những mảng xanh rộng lớn luôn nhộn nhịp người dân đến vui chơi, tập thể dục.

Phía bên trái công viên là khu vui chơi dành cho thiếu nhi, được bố trí nhiều hạng mục như cầu trượt, xích đu, khu dã ngoại...

Hiện khu vực phía trước cổng chính Công viên Lê Thị Riêng được rào chắn để phục vụ thi công ga ngầm tuyến metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương).

Tại hội thảo do Ban Chỉ đạo 515 quốc gia tổ chức ngày 8/6, các chuyên gia đánh giá đã có đủ cơ sở khoa học và thực tiễn để tiếp tục khảo sát, tìm kiếm. Một số nghiên cứu ban đầu nhận định khu vực này có thể tồn tại các rãnh mộ tập thể chứa số lượng lớn hài cốt liệt sĩ.

TPHCM đang xây dựng kế hoạch khai quật, dự kiến giao Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban 515) Quân khu 7 triển khai vào cuối tháng 6.