Loạt chính sách lớn thay đổi đời sống xã hội chính thức có hiệu lực từ tháng 7/2026

Tăng mạnh lương cơ sở và điều chỉnh trợ cấp hưu trí cho khu vực công

Theo tinh thần của Nghị định 161/2026, Chính phủ quyết định thực hiện bước điều chỉnh lớn đối với mức lương cơ sở của cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang. Theo đó, mức lương này sẽ chính thức tăng từ 2,34 triệu đồng lên 2,53 triệu đồng kể từ ngày 1/7. Quy định mới được áp dụng rộng rãi cho toàn bộ người lao động làm việc tại các cơ quan, tổ chức, đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội trực thuộc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cùng các tổ chức xã hội thực hiện nhiệm vụ được nhà nước giao từ cấp trung ương cho đến các tỉnh, thành phố, xã, phường, đặc khu, các đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt và lực lượng vũ trang.

Trong cơ cấu thu nhập khu vực công, lương cơ sở đóng vai trò là nền tảng cốt lõi, là căn cứ để tính toán tiền lương thực tế theo công thức:

Tiền lương = Lương cơ sở x Hệ số lương

Đồng thời, đây cũng là thước đo để xác định hàng loạt các khoản phụ cấp thiết yếu khác bao gồm phụ cấp chức vụ, phụ cấp khu vực, phụ cấp thâm niên cùng nhiều chế độ chính sách mang tính an sinh đi kèm.

Song song với việc nâng lương, Chính phủ cũng ban hành Nghị định 162/2026 nhằm bảo đảm quyền lợi cho nhóm đối tượng nghỉ hưu và hưởng trợ cấp. Cụ thể, từ ngày 1/7, những người đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng sẽ được điều chỉnh tăng thêm 8% trên mức hưởng cũ của tháng 6/2026. 

Nhằm hỗ trợ sâu hơn cho nhóm người có thu nhập thấp, những cá nhân có mức hưởng từ 3,5 triệu đồng/tháng trở xuống sẽ được cộng thêm khoản tiền cố định là 300.000 đồng/người/tháng. Đối với các trường hợp có mức hưởng nằm trong khoảng trên 3,5 triệu đồng/tháng nhưng dưới 3,8 triệu đồng/tháng, số tiền hưởng sẽ được nâng thẳng lên mức sàn bằng 3,8 triệu đồng/tháng.

Chính thức loại bỏ phần thi sát hạch lái xe mô phỏng

 Chính thức bỏ bài thi mô phỏng trên máy tính thực hiện từ ngày 1/7. Ảnh: Dân Trí.

Căn cứ vào Luật Trật tự an toàn giao thông đường bộ và Nghị định 94/2026, Bộ trưởng Bộ Công an đã ban hành Thông tư mới thay thế Thông tư 12/2025/TT-BCA quy định về sát hạch, cấp giấy phép lái xe. Kể từ ngày 1/7, phần thi mô phỏng các tình huống giao thông trên máy tính sẽ chính thức được bãi bỏ do nội dung này chưa phản ánh đúng thực tế giao thông. 

Theo đó, quy định về việc trang bị thiết bị và phòng sát hạch mô phỏng tại các trung tâm sát hạch lái xe tại Điều 24 cũng được hủy bỏ, áp dụng đồng bộ cho tất cả thí sinh tham dự kỳ thi bất kể thời điểm đăng ký học.

Chuyển đổi mô hình quản lý viên chức theo vị trí việc làm và mở rộng cơ hội gia tăng thu nhập

Sau khi được Quốc hội khóa 15 thông qua tại kỳ họp thứ 10, Luật Viên chức (sửa đổi) đã chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Đạo luật này đánh dấu một bước chuyển dịch mang tính bước ngoặt trong tư duy quản lý khu vực công, thay đổi căn bản từ mô hình quản lý cũ vốn phụ thuộc chủ yếu vào ngạch, bậc, thâm niên cùng tính ổn định lâu năm của biên chế sang mô hình quản lý hiện đại dựa trên vị trí việc làm, năng lực thực tế và kết quả thực hiện nhiệm vụ cụ thể.

Dưới hành lang pháp lý mới, toàn bộ các quy trình cốt lõi từ tuyển dụng, bố trí nhân sự, đánh giá, đào tạo, cho đến trả lương và thực hiện sàng lọc viên chức đều phải gắn chặt với từng vị trí việc làm cũng như mức độ hoàn thành công việc được giao. Thu nhập cùng với cơ hội thăng tiến nghề nghiệp của mỗi viên chức từ nay sẽ do chính kết quả công việc trực tiếp quyết định, thay vì dựa vào thâm niên công tác hay sự bảo đảm của chế độ biên chế suốt đời.

Một điểm mới đáng chú ý khác là Luật Viên chức sửa đổi đã nới lỏng quy định, cho phép viên chức được quyền góp vốn, tham gia vào công tác quản lý và điều hành các loại hình doanh nghiệp, hợp tác xã, bệnh viện, cơ sở giáo dục, hoặc các tổ chức nghiên cứu khoa học thuộc khu vực ngoài công lập. 

Tuy nhiên, quyền lợi này đi kèm với điều kiện ràng buộc nghiêm ngặt: hoạt động tham gia phải hoàn toàn không vi phạm pháp luật về phòng, chống tham nhũng, pháp luật chuyên ngành, không được phát sinh bất kỳ xung đột lợi ích nào và không làm ảnh hưởng đến việc thực hiện nhiệm vụ chính trị tại đơn vị công tác công lập hiện tại. 

Quy định này mở ra cơ hội hợp pháp giúp viên chức gia tăng thu nhập cá nhân và phát triển năng lực nghề nghiệp, nhưng cũng đòi hỏi trách nhiệm giải trình và ý thức kỷ luật cao hơn.

Rút ngắn đáng kể thời gian giải quyết thủ tục cấp giấy phép xây dựng

Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP mang đến bước đột phá về cải cách hành chính khi rút ngắn mạnh mẽ thời hạn giải quyết thủ tục cấp và điều chỉnh giấy phép xây dựng. Thời gian xử lý tính từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ cụ thể như sau:

• Đối với trường hợp cấp giấy phép xây dựng: Giảm từ 20 ngày xuống còn 10 ngày làm việc.
• Đối với trường hợp điều chỉnh giấy phép xây dựng: Giảm từ 20 ngày xuống còn 9 ngày làm việc.
• Đối với trường hợp cấp hoặc điều chỉnh giấy phép xây dựng nhà ở riêng lẻ: Giảm từ 15 ngày xuống còn 7 ngày làm việc.

Nghị quyết này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/7 và kéo dài cho đến hết ngày 28/2/2027.

Kéo dài thời gian nghỉ thai sản và thay đổi căn bản tư duy chính sách dân số

Chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7, Luật Dân số sửa đổi mang đến những điều chỉnh mang tính nhân văn và cấp thiết. Quy định mới nêu rõ phụ nữ khi sinh con thứ hai sẽ được kéo dài thời gian nghỉ thai sản lên thành 7 tháng (tăng thêm 1 tháng so với quy định hiện hành), đồng thời người chồng cũng được trao quyền nghỉ 10 ngày để cùng chia sẻ trách nhiệm chăm sóc gia đình và con nhỏ.

Thời gian nghỉ thai sản đối với lao động nữ khi sinh con thứ hai là 7 tháng - tăng 1 tháng so với trước đây. Ảnh minh họa bởi AI.

Thay đổi lớn nhất của đạo luật này nằm ở việc xóa bỏ tư duy khuyến khích mỗi cặp đôi chỉ sinh từ 1 đến 2 con của quy định cũ. Thay vào đó, luật mới chính thức trao quyền tự quyết hoàn toàn cho các cặp vợ chồng về thời điểm sinh con, số lượng con cũng như khoảng cách giữa các lần sinh, tùy thuộc vào điều kiện sức khỏe, mức thu nhập cùng hoàn cảnh thực tế của từng gia đình. 

Đây được xem là giải pháp lập pháp cấp bách nhằm giải quyết bài toán mức sinh thấp ở thời điểm hiện tại, đồng thời khắc phục tình trạng chênh lệch mức sinh đang diễn ra gay gắt giữa các vùng miền trên cả nước.

Bên cạnh quyền tự quyết, Nhà nước cũng ban hành các chính sách hỗ trợ tài chính thiết thực hướng đến những người phụ nữ sinh đủ hai con trước độ tuổi 35, phụ nữ sinh sống tại các khu vực có mức sinh thấp hoặc thuộc nhóm đồng bào dân tộc thiểu số có số dân rất ít. Đặc biệt, các hộ gia đình sinh đủ hai con còn được luật hóa quyền ưu tiên trong việc tiếp cận, mua hoặc thuê nhà ở xã hội. 

Nhằm bảo đảm cân bằng tự nhiên, luật nghiêm cấm tuyệt đối mọi hành vi lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức; bất kỳ cá nhân nào có hành vi thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi với mục đích phá thai sẽ phải đối mặt với hình phạt nghiêm khắc là bị đình chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh.

Trao quyền triệt đề và cơ chế thí điểm vượt trội cho Thủ đô Hà Nội

Luật Thủ đô 2026 có hiệu lực từ ngày 1/7 đã tạo nên một bước ngoặt thể chế khi chuyển đổi mạnh mẽ phương thức quản lý từ cơ chế "phân cấp" thông thường sang cơ chế "phân quyền triệt để". Việc phân quyền này không đơn thuần là giao phó nhiệm vụ mà trao hẳn quyền quyết định toàn diện cho chính quyền thành phố, đi kèm với trách nhiệm giải trình nghiêm túc trước pháp luật. 

Về mặt tổ chức bộ máy hành chính, Hà Nội được trao thẩm quyền tự quy định số lượng, tự quyết định việc thành lập hoặc giải thể các cơ quan chuyên môn theo cách thức khác biệt với các quy định chung của trung ương, đồng thời hoàn toàn tự chủ trong việc quyết định biên chế và áp dụng chế độ quản lý công chức riêng biệt của thành phố.

Hơn thế nữa, Luật Thủ đô 2026 còn mở đường cho một cơ chế pháp lý đặc biệt chưa từng có: cho phép HĐND, UBND và Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội được ban hành các văn bản quy phạm pháp luật có nội dung khác biệt so với quy định của các cơ quan Trung ương trong một số trường hợp cụ thể. 

Thẩm quyền này được áp dụng nhằm điều chỉnh các trình tự, thủ tục hành chính sao cho sát thực tế và phù hợp nhất với đặc thù của thành phố, với điều kiện tiên quyết là phải bảo đảm mục tiêu đơn giản hóa thủ tục, tuyệt đối không gây thêm phiền hà, khó khăn cho các tổ chức và cá nhân.

Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử lập pháp, Luật Thủ đô quy định rõ ràng về cơ chế thí điểm các chính sách mới, cho phép chính quyền Hà Nội thử nghiệm các mô hình, giải pháp quản lý chưa từng được quy định trong luật hoặc thậm chí khác biệt với luật hiện hành. 

Phạm vi thí điểm bao trùm cả trong công tác xây dựng chính sách, kiến tạo cơ chế mới nói chung lẫn lĩnh vực phát triển công nghệ, sản phẩm và dịch vụ mới nói riêng. Thời hạn dành cho các cơ chế, chính sách thí điểm đặc thù này lên đến 5 năm và luật cũng mở ra điều khoản có thể được gia hạn thêm 5 năm tiếp theo nếu đạt hiệu quả thực tiễn.

Mở rộng diện bao phủ thuế thu nhập cá nhân đối với các hoạt động kinh tế hiện đại

Có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7, Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 đã bổ sung hàng loạt khoản thu nhập mới vào diện chịu thuế nhằm bao quát dòng tiền từ các hình thức kinh doanh và công nghệ hiện đại. Theo quy định mới, các cá nhân có phát sinh thu nhập từ các nguồn sau đây sẽ phải thực hiện nghĩa vụ thuế:

• Thu nhập đến từ các hoạt động đại lý, môi giới, hợp tác kinh doanh kết hợp với các tổ chức.
• Thu nhập phát sinh từ hoạt động kinh doanh thương mại điện tử và vận hành trên các nền tảng số.
• Các khoản thù lao, lợi ích nhận được bằng tiền hoặc không bằng tiền dưới mọi hình thức khác nhau.
• Thu nhập từ việc thực hiện chuyển nhượng tên miền quốc gia Việt Nam có đuôi mở rộng ".vn".
• Thu nhập thu được từ hoạt động chuyển nhượng kết quả giảm phát thải khí nhà kính và kinh doanh tín chỉ carbon.
• Thu nhập từ việc chuyển nhượng các biển số xe trúng đấu giá theo quy định.
• Thu nhập phát sinh từ các giao dịch chuyển nhượng tài sản số.
• Thu nhập từ hoạt động giao dịch, chuyển nhượng mặt hàng vàng miếng.

Ở chiều ngược lại, nhằm khuyến khích phát triển kinh tế tập thể và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động, luật cũng bổ sung thêm nhiều khoản thu nhập mới vào danh mục được miễn thuế. 

Cụ thể bao gồm: thu nhập từ lợi tức cổ phần của các thành viên tham gia vào hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã trong lĩnh vực nông nghiệp; nguồn lãi thu được từ trái phiếu của chính quyền địa phương; tiền lương chi trả cho thời gian làm việc ban đêm, làm thêm giờ hoặc phần tiền lương, tiền công được trả cho những ngày người lao động không nghỉ phép theo chế độ. 

Bên cạnh đó, các khoản thu nhập do quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung, quỹ hưu trí tự nguyện chi trả cùng với thu nhập của các chuyên gia nước ngoài làm việc tại các dự án ODA, các cơ quan thuộc Liên Hợp Quốc hay các cá nhân tham gia vào lực lượng gìn giữ hòa bình cũng được miễn thuế hoàn toàn theo quy định mới này.