Dừng tuyển sinh và bỏ nhiều ngành "vô dụng" tại nhiều trường đại học trên thế giới

Trong bối cảnh tác động của trí tuệ nhân tạo, tỷ lệ sinh giảm và những thay đổi mạnh mẽ trong cơ cấu công nghiệp, nhiều quốc gia đang trải qua quá trình tái cấu trúc quy mô lớn các ngành học trong giáo dục đại học. Nhiều trường đại học trên toàn thế giới nhìn chung đang bỏ hoặc giảm bớt các ngành nhân văn, các chuyên ngành ngôn ngữ truyền thống, các chuyên ngành kinh doanh tổng quát và một số chuyên ngành thiết kế và nghệ thuật, đồng thời chuyển nguồn lực giáo dục sang các "ngành học cần thiết cấp bách" như trí tuệ nhân tạo và năng lượng mới. 

Trung Quốc 

Theo dữ liệu mới công bố từ Bộ Giáo dục Trung Quốc trong 5 năm từ 2021 - 2025, các trường nước này đã bãi bỏ hoặc tạm dừng tuyển sinh 12.200 ngành học cử nhân, đồng thời mở mới 10.200 ngành - tương đương với việc điều chỉnh hơn 30% chương trình đào tạo trên cả nước. Những ngành bị cắt giảm tập trung phần lớn trong lĩnh vực ngoại ngữ, nghệ thuật, quản trị, khoa học xã hội và nhân văn.

Trung Quốc mạnh tay cắt giảm hơn 12.000 ngành học 'lỗi thời', ưu tiên đào tạo các ngành đáp ứng nhu cầu xã hội. (Ảnh minh hoạ)

Ngoại ngữ và các ngôn ngữ ít được giảng dạy: Do sự phổ biến rộng rãi của dịch thuật AI và tỷ lệ việc làm giảm, một số lượng lớn các chuyên ngành liên quan đến ngoại ngữ đã bị cắt giảm. Từ năm 2021 đến năm 2025, hơn 100 trường đại học tại Trung Quốc đã đóng cửa các chương trình về dịch thuật, tiếng Anh và các lĩnh vực liên quan đến ngôn ngữ khác. 

Nghệ thuật và Thiết kế: Do thị trường bão hòa và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ do trí tuệ nhân tạo tạo ra, các chuyên ngành thiết kế như truyền thông thị giác, thiết kế môi trường và hoạt hình phần lớn đã bị ngừng giảng dạy.

Các ngành khoa học xã hội và nhân văn truyền thống, cũng như các ngành khoa học xã hội ít phổ biến hơn như quản trị công, quản trị thông tin và hệ thống thông tin, thậm chí cả khảo cổ học và nghiên cứu truyền thông ở một số trường đại học, đang dần bị loại bỏ. Nhiều trường đại học ở Đài Loan (như Đại học Văn hóa Trung Quốc) cũng đang đối mặt với việc hợp nhất các khoa, sáp nhập và ngừng tuyển sinh do tỷ lệ sinh giảm.

Mỹ

Các ngành học thuộc lĩnh vực nhân văn ở Mỹ đã bị thu hẹp đáng kể: Các trường đại học công lập, chẳng hạn như Đại học West Virginia, đã cắt giảm hàng chục chuyên ngành (bao gồm lịch sử nghệ thuật, nhân chủng học và nhân văn) và giảm một số lượng lớn vị trí giảng viên trong những năm gần đây.

Giáo dục ngôn ngữ đang suy giảm: Trường Nghiên cứu Quốc tế Monterey (MIIS) thuộc Đại học Middlebury, được mệnh danh là "Harvard của ngành dịch thuật", mới đây đã thông báo sẽ ngừng tuyển sinh và dần dần đóng cửa.

Các môn học nhân văn cơ bản: Khoa Nghệ thuật và Khoa học của Đại học Harvard cũng đã cắt giảm đáng kể nhiều môn học nhân văn và các môn liên quan.

Anh và châu Âu

Nghệ thuật, Nhân văn và Khoa học Xã hội: Đại học Kent ở Anh đã hủy bỏ một số môn học thuộc chương trình giảng dạy cốt lõi, bao gồm lịch sử nghệ thuật và nhân chủng học, do các vấn đề về kinh phí và số lượng sinh viên đăng ký.

Các ngành khoa học nhân văn tổng quát: Một số trường đại học châu Âu (chẳng hạn như một số trường đại học công lập ở Hà Lan và Đức) đang dần chuyển nguồn lực sang các lĩnh vực STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học) dưới sự hướng dẫn của chính phủ, đồng thời giảm số lượng sinh viên theo học các chương trình khoa học nhân văn thuần túy lý thuyết. 

Úc

Số lượng các trường đại học ở Úc "quay lưng" với nhóm ngành nghệ thuật, ngôn ngữ, nhân văn... ngày càng tăng với những tên tuổi nổi bật gồm Đại học Quốc gia Úc, Đại học Công nghệ Queensland, Đại học Wollongong, Đại học Macquarie. Kéo theo đó là xu hướng cắt giảm giảng viên, nhân viên và sáp nhập hoặc giải thể các đơn vị nghiên cứu, đào tạo trong vài năm trở lại đây. Vấn đề này xuất phát từ cả hai phía. Một mặt, số học sinh trong và ngoài nước chọn các ngành này có xu hướng giảm trong thời gian qua vì triển vọng việc làm không như mong đợi. Mặt khác, theo truyền thông Úc, một số chính sách liên quan đến tài trợ từ ngân sách chính phủ được cho là đã khiến học sinh phải đóng tiền cao hơn nếu học các ngành không được coi là ưu tiên quốc gia và các trường gặp khó khăn tài chính.

Các xu hướng và sự phát triển năng động

 Nhiều trường đại học đẩy mạnh đào tạo các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.

Trong quá trình tái cấu trúc toàn cầu các ngành học, có nhiều ngành học bị ngừng giảng dạy không bị loại bỏ hoàn toàn, mà thay vào đó được thúc đẩy hướng tới "tối ưu hóa năng động" thông qua các chính sách quốc gia. Các chuyên gia giáo dục cho rằng bản chất của quá trình này là sự tái định vị. Không ít nơi tại Trung Quốc đã áp dụng cơ chế cảnh báo, tiến tới giảm chỉ tiêu hoặc đóng hẳn những ngành có tỷ lệ việc làm thấp nhiều năm liền. Dù vậy, đối với các ngành như ngoại ngữ, các trường đang dịch chuyển mạnh mẽ sang mô hình đào tạo liên ngành, kết hợp ngoại ngữ đơn thuần với chuyên môn thực tiễn như tiếng Anh logistics quốc tế hay thương mại điện tử xuyên biên giới nhằm đáp ứng đòi hỏi thực tế từ doanh nghiệp.

Trong khi các trường đại học đang giảm bớt các chuyên ngành truyền thống vì sự không phù hợp giữa mục tiêu đào tạo và nhu cầu xã hội, thì các chuyên ngành liên ngành, hướng đến ngành công nghiệp tương lai như trí tuệ nhân tạo, sản xuất thông minh, quản lý dữ liệu lớn, kỹ thuật số đang trải qua sự tăng trưởng bùng nổ.