Đề xuất áp giá điện theo khung giờ cao điểm từ tháng 6: Bí quyết để hóa đơn không tăng vọt

Hệ thống điện quốc gia đang đối mặt với những áp lực vận hành rất lớn. Hiện tượng El Nino gây nắng nóng diện rộng khiến nhu cầu tiêu thụ điện tăng cao kỷ lục. Đáng chú ý, đỉnh phụ tải có xu hướng dịch chuyển mạnh sang khung giờ tối, từ 20h đến 23h.

Tình trạng này tạo ra áp lực nặng nề cho công tác điều độ. Nguyên nhân do vào buổi tối, nguồn điện mặt trời không còn hỗ trợ hệ thống. Đồng thời, nhiều nhà máy thủy điện nhỏ cũng rơi vào cảnh thiếu nước, không đủ nguồn để phát điện.

Trước bối cảnh trên, Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) đã đưa ra đề xuất mới. Đơn vị này muốn áp dụng ngay trong tháng 6 khung giờ cao điểm và thấp điểm mới cho hệ thống điện.

Theo đề xuất, khung giờ cao điểm mới sẽ rơi vào khoảng từ 17h30 đến 22h30 hàng ngày, trừ ngày chủ nhật. Trong khi đó, khung giờ thấp điểm mới sẽ được tính từ 0h đến 6h sáng.

Bộ Công Thương cho biết, quy định mới về các khung giờ này vốn đã được ban hành tại Quyết định số 963/QĐ-BCT từ cuối tháng 4. Tuy nhiên, theo Thông tư số 60/2025/TT-BCT, quy định theo Quyết định 963 hiện vẫn chưa được áp dụng trên thực tế.

Khung giờ cao điểm tính giá điện từ 17 giờ 30 - 22 giờ 30 có thể sẽ được áp dụng từ tháng 6 tới. Ảnh: EVN

Hiện tại, Bộ Công Thương đang tiến hành nghiên cứu và sửa đổi các quy định pháp luật liên quan. Mục tiêu nhằm sớm triển khai áp dụng khung giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường mới theo Quyết định 963.

Do chưa áp dụng quy định mới, việc phân chia khung giờ hiện thực tế vẫn theo quy định cũ. Cụ thể, giờ cao điểm gồm hai khung: 9h30-11h30 và 17h-22h hàng ngày (trừ chủ nhật); giờ thấp điểm từ 22h đến 4h sáng.

Trao đổi với báo Lao Động, TS Nguyễn Huy Hoạch, chuyên gia năng lượng của Hội đồng khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam, cho biết một thập kỷ trước, đỉnh phụ tải thường xuất hiện ban ngày do hoạt động sản xuất công nghiệp.

Hiện nay thực tế đã dịch chuyển rõ rệt do điện mặt trời giúp nguồn cung ban ngày dồi dào. Ngược lại, nhu cầu điện sinh hoạt tăng vọt vào buổi tối nắng nóng. Khi tắt nắng, nguồn cung giảm nhưng triệu gia đình lại đồng loạt bật điều hòa.

Thời gian từ 17h30 đến 22h30 đã trở thành "điểm căng" mới của hệ thống. Chuyên gia khẳng định nếu giữ khung giờ cũ, hệ thống chịu chi phí rất lớn mà không có công cụ điều tiết, nên việc điều chỉnh là bắt buộc.

Nhiều đơn vị đề xuất áp dụng ngay giá điện khung giờ cao điểm (17h30-22h30), thấp điểm (0h-6h).

Quyết định 963 dồn giờ cao điểm vào tối từ 17h30-22h30 (thứ Hai đến thứ Bảy), chủ nhật không áp dụng. Giờ bình thường mở rộng đáng kể, còn giờ thấp điểm duy trì từ nửa đêm đến 6h sáng.

Các khung giờ này là căn cứ tính giá điện theo thời gian. Thông thường, giờ cao điểm giá cao nhất, thấp điểm giá thấp nhất nhằm khuyến khích khách hàng dịch chuyển nhu cầu tiêu thụ.

Ảnh minh họa

Về kỹ thuật, việc điều chỉnh này rất hợp lý. Tuy nhiên, chuyên gia nhận định nó làm thay đổi lớn hành vi tiêu dùng khi chi phí phụ thuộc vào thời điểm sử dụng, chứ không đơn thuần là lượng điện tiêu thụ.

Đối với khối sản xuất, quy định mới tác động rất rõ ràng. Tiền điện không chỉ là chi phí đầu vào thông thường mà đã trở thành một yếu tố cần được tối ưu hóa theo thời gian.

Doanh nghiệp vận hành dây chuyền vào giờ cao điểm phải trả chi phí cao hơn hẳn so với việc chuyển ca sản xuất sang đêm. Sự chênh lệch tích lũy theo tháng, năm sẽ tạo khác biệt lớn về tài chính.

Nhiều doanh nghiệp đã chủ động phân lại ca sản xuất, đầu tư điện mặt trời và hệ thống lưu trữ năng lượng. Giải pháp này giúp họ giảm bớt sự phụ thuộc vào khung giờ cao điểm.

Với ngành dịch vụ như nhà hàng, khách sạn, trung tâm thương mại, việc dịch chuyển thời gian hoạt động là không thể. Buổi tối vừa là "giờ vàng" kinh doanh của họ, vừa trùng với cao điểm điện.

Dù vậy, giải pháp không phải cắt giảm hoạt động mà là tối ưu vận hành. Các đơn vị có thể điều chỉnh thông minh hệ thống điều hòa trung tâm, thang máy, chiếu sáng, bếp điện để giảm công suất đỉnh.

Trước câu hỏi làm sao để không bị tăng tiền điện, TS Nguyễn Huy Hoạch cho rằng: "Câu trả lời không nằm ở việc cắt giảm triệt để nhu cầu sử dụng điện, mà nằm ở việc phân bổ lại thời điểm sử dụng”.

Chuyên gia cho biết một số thay đổi nhỏ hàng ngày có thể tạo khác biệt lớn về chi phí. Người dân có thể chuyển việc giặt, sấy đồ sang trước giờ cao điểm hoặc muộn hơn vào buổi tối.

Các gia đình nên cài đặt hẹn giờ bình nước nóng và không vận hành đồng thời các thiết bị công suất lớn trong khung cao điểm. Thay vì đặt nhiệt độ quá thấp, điều hòa cần điều chỉnh hợp lý.

Với các doanh nghiệp, việc tối ưu hóa đòi hỏi tính hệ thống cao hơn. Các đơn vị cần chú trọng từ khâu quản lý năng lượng cho đến việc đầu tư vào công nghệ.

Về lâu dài, các biện pháp kỹ thuật như lưu trữ điện năng hoặc điều khiển phụ tải sẽ trở thành xu hướng tất yếu của các doanh nghiệp để thích ứng với quy định mới.