Đây là thời điểm miền Bắc có thể xuất hiện đợt không khí lạnh đầu tiên

Không khí lạnh thường xuất hiện từ cuối tháng 9

Bộ Nông nghiệp và Môi trường dẫn phân tích của ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia (Cục Khí tượng Thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, hiện tượng El Nino đã hình thành, đang tiếp tục phát triển và có xác suất trên 80% sẽ đạt cường độ rất mạnh. Dự báo đợt El Nino này sẽ mạnh nhất vào những tháng cuối năm 2026 (tháng 11 và 12).

Trong bối cảnh tác động của biến đổi khí hậu toàn cầu kết hợp cùng pha nóng của El Nino, nền nhiệt độ chung trên hầu khắp các khu vực trên cả nước trong những tháng tới dự báo sẽ cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1,5 độ C tùy khu vực.

Về thời điểm xuất hiện không khí lạnh, báo Sức khỏe và Đời sống trích dẫn dự báo của Đài Khí tượng thủy văn Bắc Bộ cho hay, không khí lạnh có khả năng bắt đầu ảnh hưởng từ cuối tháng 9 hoặc đầu tháng 10, với khoảng 5-7 đợt trong 3 tháng. Dông, lốc, sét, mưa đá và mưa lớn cục bộ tiếp tục xảy ra nhưng tần suất giảm dần, tập trung trong tháng 9 và tháng 10.

Cơ quan khí tượng cũng nhận định, trong điều kiện El Nino duy trì, hoạt động của không khí lạnh từ nay đến đầu năm 2027 có xu hướng yếu hơn trung bình nhiều năm. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc sẽ không xuất hiện các đợt rét.

Trong giai đoạn tháng 12/2026-1/2027, rét đậm, rét hại có khả năng xuất hiện muộn hơn quy luật khí hậu, đồng thời số ngày rét đậm, rét hại được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm.

Người dân, đặc biệt tại khu vực vùng núi phía Bắc, vẫn cần đề phòng những đợt không khí lạnh mạnh khiến nhiệt độ giảm sâu, có thể kèm theo băng giá và mưa tuyết.

Bên cạnh việc làm cho mùa đông có xu hướng ấm hơn, hiện tượng El Nino còn khiến nền nhiệt trên phạm vi toàn quốc duy trì ở mức cao trong thời gian dài.

Đây cũng là một trong những nguyên nhân làm gia tăng nguy cơ xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan, đòi hỏi các địa phương và người dân tiếp tục theo dõi sát các bản tin dự báo để chủ động ứng phó với những diễn biến bất thường của thời tiết trong những tháng cuối năm 2026.

Không khí lạnh là gì?

Theo Tổng cục Khí tượng thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, không khí lạnh là hiện tượng thời tiết khi khối không khí rất lạnh từ lục địa châu Á di chuyển xuống khu vực nước ta, nơi đang có khối không khí ấm, gây ra gió Đông Bắc mạnh, trời trở rét và thời tiết xấu. 

Không khí lạnh thường tràn về vào mùa Đông và có hướng chủ yếu là Đông Bắc nên còn gọi là “gió mùa đông bắc”. 

Khối không khí lạnh này có nguồn gốc cực đới, tràn qua lục địa châu Á dưới dạng front lạnh, xuống đến nước ta trong nhiều trường hợp không còn thể hiện rõ tính chất điển hình của một front lạnh nên được gọi chung là “không khí lạnh”.

Gió mùa Đông Bắc là hiện tượng thời tiết đặc biệt nguy hiểm, vì khi nó tràn về, ngoài khơi vịnh Bắc Bộ gió có thể mạnh cấp 6 - 7 (đôi lúc có thể mạnh hơn) có thể đánh đắm tầu thuyền, trên đất liền gió cấp 4 - 5, có thể làm hư hại nhà cửa, cây cối, các công trình đang thi công trên cao...

Đặc biệt những đợt mạnh còn gây ra mưa to, gió lớn, thậm chí xuất hiện cả các hiện tượng thời tiết cực đoan như dông, tố lốc, có khi cả mưa đá (tập trung vào các tháng chuyển tiếp từ mùa lạnh sang mùa nóng và ngược lại). 

Vào những tháng chính đông (từ tháng 12 năm trước đến tháng 2 năm sau), đêm về trời quang mây, gây ra sương muối, băng giá, có năm có cả tuyết rơi trên vùng núi cao. Nếu không khí lạnh kéo dài còn gây rét đậm, rét hại không những đối với cây trồng, gia súc mà cả con người. 

Ở nước ta không khí lạnh thường bắt đầu từ trung tuần tháng 9 năm trước đến trung tuần tháng 6 năm sau, nhưng mạnh nhất vào các tháng chính đông, chịu ảnh hưởng trực tiếp là khu vực phía Bắc, từ đèo Ngang trở ra, ít khi đến Nam Trung Bộ.

Ảnh minh hoạ

Thế nào là rét đậm, rét hại? Căn cứ vào đâu để phân chia rét đậm, rét hại?

Theo giải thích của cơ quan khí tượng, rét đậm là khi nhiệt độ trung bình ngày trong khu vực dao động phổ biến trong khoảng từ 13 đến 15 độ C.

-Rét hại làkhi nhiệt độ trung bình ngày trong khu vực giảm xuống dưới 13 độ C

Trong các bản tin dự báo thời tiết thường đề cập đến hiện tượng rét đậm, rét hại. Hiện tượng này chủ yếu được hiểu cho vùng đồng bằng, trung du Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, nơi có các hoạt động sản xuất nông nghiệp nhiều nhất vào mùa lạnh. 

Các thuật ngữ này không áp dụng đối với vùng núi vì ở đó rét đậm, rét hại không phải xảy ra từng đợt, mà hầu như xảy ra suốt tháng. Ví dụ: tại Sa Pa (Lào Cai) rét đậm hầu như xảy ra suốt tháng 12, tháng 1 và tháng 2.

Trên thực tế, sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam với cây lúa là cây lương thực chủ đạo. Thuật ngữ rét đậm, rét hại được sử dụng chủ yếu cho lĩnh vực sản xuất nông nghiệp. 

Các nhà khoa học đã tính toán được rằng khi nhiệt độ trung bình ngày dưới ngưỡng rét đậm, rét hại sẽ ảnh hưởng đến khả năng quang hợp của cây lúa. 

Nếu rét đậm, rét hại xảy ra trong 1 ngày thì cây lúa vẫn có khả năng quang hợp và phát triển bình thường. Nếu kéo dài từ 2 ngày trở lên thì cây lúa sẽ không còn khả năng quang hợp và tự bảo vệ mình dẫn đến không còn khả năng đề kháng và bị chết.

Một điều cần chú ý là nhiệt độ trung bình ngày dưới 15 độ C và 13 độ C phải gắn với hiện trạng thời tiết nhiều mây, đầy mây và có thể có mưa nhỏ khi đó mới được coi là rét đậm, rét hại. 

Trong thực tế vào những ngày trời quang mây về đêm nhiệt độ xuống rất thấp, nhưng ban ngày trời nắng nhiệt độ lên rất cao, nhiệt độ trung bình ngày vẫn có thể dưới 15 độ C nhưng không được coi là rét đậm.