Bạn bè, người thân đến nhà ở qua đêm cũng phải khai báo lưu trú có gây phiền hà?

Từ 1/7/2026, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 Luật liên quan đến an ninh, trật tự chính thức có hiệu lực.

Đáng chú ý, Luật đã sửa đổi, bổ sung Điều 30 Luật Cư trú số 68/2020/QH14 đã được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Luật số 59/2024/QH15 như sau:

Điều 30 quy định về Thông báo lưu trú: “Khi có người lưu trú qua đêm, thành viên hộ gia đình, người đại diện cơ sở chữa bệnh, cơ sở lưu trú du lịch, chủ sở hữu hoặc người được giao quản lý phương tiện, các cơ sở lưu trú khác có trách nhiệm thông báo việc lưu trú với cơ quan đăng ký cư trú.

Lực lượng chức năng kiểm tra công tác lưu trú, tạm trú của người nước ngoài trên địa bàn TP Hà Nội.

 Trường hợp người đến lưu trú tại chỗ ở của cá nhân, hộ gia đình mà cá nhân, thành viên hộ gia đình không có mặt tại chỗ ở đó thì người đến lưu trú có trách nhiệm thông báo việc lưu trú với cơ quan đăng ký cư trú hoặc khai báo qua ứng dụng VNeID.

Trước đây, Điều 30 Luật Cư trú 2020 có hiệu lực từ 1/7/2021 cũng đã quy định rõ việc “Thông báo lưu trú” với các quy định tương tự như trên, khi có người đến lưu trú ít hơn 30 ngày thì thành viên hộ gia đình vẫn phải có trách nhiệm thông báo với cơ quan đăng ký cư trú. Trong trường hợp ông, bà, cha, mẹ, vợ, chồng, con, cháu, anh, chị, em ruột đến lưu trú nhiều lần thì chỉ cần thông báo lưu trú một lần.

Hiện nay, Điều 30 Luật Cư trú số 68/2020/QH14 đã được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Luật số 59/2024/QH15, sửa đổi cụm từ “Khi có người đến lưu trú” bằng “Khi có người lưu trú qua đêm”.

Luật quy định, nội dung thông báo về lưu trú bao gồm: họ và tên, ngày, tháng, năm sinh, số định danh cá nhân hoặc số hộ chiếu của người lưu trú; lý do lưu trú; thời gian lưu trú; địa chỉ lưu trú.

Việc thông báo lưu trú được thực hiện trước 23 giờ của ngày bắt đầu lưu trú; trường hợp người đến lưu trú sau 23 giờ thì việc thông báo lưu trú được thực hiện trước 8 giờ ngày hôm sau.”

Cần có cơ chế linh hoạt cho một số trường hợp

Trước quy định nêu trên, một số người dân cho rằng, việc người thân (cha, mẹ, anh, chị em…) đến chơi, thăm người ốm đau… và ở lại qua đêm phải khai báo nếu không sẽ bị xử phạt, dẫn đến phiền hà. Trong khi đó, các đối tượng phạm tội, vi phạm pháp luật ở lại qua đêm thì chắc chắn sẽ không khai báo…

Bên cạnh đó, có ý kiến băn khoăn tại sao việc một người ở lại qua đêm lại "cần quản lý" hơn việc ở lại ban ngày? Rồi tới nhà chơi từ 8h đến 23 giờ thì ra về, có dữ liệu nào chứng minh rằng khoảng thời gian từ 23 giờ đến sáng là cần khai báo hơn phần còn lại của ngày?

Về việc này, luật sư Vi Sơn Anh - Công ty Luật Minh Bạch cho rằng, dưới góc độ pháp lý và chính sách công, có thể nhìn nhận vấn đề này theo nhiều góc độ.

Cụ thể, về phía cơ quan quản lý, mục đích của quy định yêu cầu khai báo người đến lưu trú, kể cả chỉ ở lại một đêm, là nhằm phục vụ công tác quản lý cư trú, hỗ trợ bảo đảm an ninh trật tự, truy vết khi cần thiết và phòng, chống tội phạm. Đây là vì mục tiêu chính đáng cũng như công cụ quản lý hành chính hữu hiệu trong thời điểm hiện tại.

Tuy nhiên, nếu quy định được áp dụng theo hướng cứng nhắc, không phân biệt các trường hợp cụ thể thì có thể tạo ra những bất cập và gây phiền hà không cần thiết cho người dân.

Chẳng hạn, việc yêu cầu phải khai báo khi cha mẹ, con cái, anh chị em hoặc người thân trong gia đình đến ở lại một đêm có thể làm phát sinh thêm thủ tục hành chính trong khi mức độ rủi ro về an ninh là không lớn. Nếu không có cơ chế linh hoạt hoặc miễn trừ đối với một số trường hợp phổ biến thì quy định sẽ khó nhận được sự đồng thuận và cũng khó bảo đảm tính khả thi.

Về một số ý kiến cho rằng “đối tượng phạm tội thì chắc chắn sẽ không khai báo”, theo luật sư Sơn Anh, nhận định này có cơ sở nhất định nhưng không vì thế mà phủ nhận ý nghĩa của quy định. Pháp luật không chỉ hướng tới việc ngăn chặn người có ý định vi phạm mà còn tạo cơ sở pháp lý để xử lý khi phát hiện hành vi vi phạm, đồng thời góp phần quản lý đại đa số công dân chấp hành pháp luật.

Vì vậy, quy định này có thể tác động đến những công dân chấp hành pháp luật và cả với các đối tượng vi phạm dù hiệu quả phòng ngừa trực tiếp có thể không cao. Công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm vẫn phải dựa vào nhiều biện pháp nghiệp vụ khác, chứ không thể chỉ trông chờ vào nghĩa vụ khai báo lưu trú.

Theo quan điểm của luật sư Sơn Anh, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc có nên duy trì quy định khai báo lưu trú hay không, mà là thiết kế quy định sao cho hợp lý, cân bằng giữa yêu cầu quản lý nhà nước và quyền, sự thuận tiện của người dân.

Dù rằng thủ tục khai báo đã có thể được thực hiện trên nền tảng số, cơ quan quản lý cũng cân nhắc thêm các quy định theo hướng linh hoạt hơn, chẳng hạn miễn hoặc đơn giản hóa thủ tục đối với người thân trong gia đình, các trường hợp lưu trú ngắn hạn thì sẽ vừa đạt được mục tiêu quản lý, vừa hạn chế cảm giác phiền hà, máy móc mà dư luận đang băn khoăn.