14 người con của Elon Musk không được hưởng khối tài sản nghìn tỷ đô la của cha, tỷ phú số 1 thế giới công khai kế hoạch thừa kế của mình: 'Cho tiền sẽ là một sai lầm lớn'

Elon Musk vừa trở thành người đầu tiên trên thế giới sở hữu khối tài sản nghìn tỷ USD, sau khi công ty hàng không vũ trụ SpaceX của ông chính thức niêm yết trên sàn chứng khoán ngày 12/6. Đây là khối tài sản khổng lồ của 1 cá nhân, chưa từng xuất hiện trong lịch sử. Tuy nhiên, trong một cuộc phỏng vấn với tờ Wall Street Journal, người đàn ông giàu nhất thế giới đã đưa ra một tuyên bố gây bất ngờ khi khẳng định rõ ràng rằng sẽ không có ý định chuyển giao hết khối tài sản khổng lồ và quyền kiểm soát các công ty của mình trực tiếp cho 14 người con. "Không phải là tôi không muốn cho con cái tiền, mà là tôi sợ phải giao lại đế chế của mình cho chúng".

Khi nhiều người thấy Musk nói về việc kế vị, phản ứng đầu tiên của họ là ngạc nhiên. Một trong những người giàu nhất thế giới, với đế chế kinh doanh khổng lồ như vậy, lại công khai tuyên bố rằng sẽ không giao lại tài sản và quyền kiểm soát doanh nghiệp chỉ vì các con ông là máu mủ ruột thịt của mình.

Nghe có vẻ hơi lạnh lùng, nhưng nếu suy nghĩ kỹ, điều Musk lo lắng không phải là tiền bạc, mà là sự phá hủy tất cả những gì bản thân đã dày công gây dựng suốt nhiều năm qua.

Tiêu chí của Musk thực ra rất đơn giản: bất cứ ai muốn đủ điều kiện thừa kế doanh nghiệp trước hết phải có hứng thú với nó, và sau đó phải có khả năng chịu trách nhiệm. Không được thiếu một trong hai điều kiện này.

Nói cách khác, quan hệ huyết thống chỉ là tấm vé có được từ khi sinh ra, nhưng nó hoàn toàn không phải là tấm vé vào chung kết cho việc được giao tài sản lẫn đế chế kinh doanh.

Con của Elon Musk chưa chắc có thể kế thừa tài sản của cha mình. 

Lý do không phức tạp. Các công ty của Musk hoàn toàn khác với các doanh nghiệp gia đình truyền thống. Trước đây, nhiều người giàu có đã để lại nhà máy, siêu thị và nhà hàng của họ cho thế hệ sau. Miễn là khả năng quản lý không quá tệ, các công ty có thể vẫn tiếp tục hoạt động.

Nhưng các công ty như Tesla, SpaceX và Neuralink thì khác khi hoạt động trong nhiều lĩnh vực công nghệ cao như phóng tên lửa, trí tuệ nhân tạo, công nghệ pin, giao diện não-máy tính (BCI)... Nhiều quyết định của người lãnh đạo thậm chí có thể ảnh hưởng đến hướng phát triển của toàn bộ ngành công nghiệp. Nếu người kế nhiệm tương lai có thể dễ dàng nắm giữ vị trí ra quyết định chỉ vì là con của Musk, thì rủi ro sẽ lớn hơn nhiều so với các công ty thông thường.

Một quyết định sai lầm không chỉ gây thiệt hại hơn vài trăm triệu đô la; nó có thể ảnh hưởng đến sinh kế của hàng trăm nghìn nhân viên, lợi ích của hàng triệu nhà đầu tư, và thậm chí là sự phá hủy những thành tựu công nghệ tích lũy được trong nhiều năm của rất nhiều người trong đó có tâm huyết của Musk.

Rõ ràng nam tỷ phú hiểu điều này hơn bất kỳ ai khác, vì vậy tư duy của ông khác với các tỷ phú truyền thống. Ông không còn coi công ty của mình là tài sản gia đình mà là trách nhiệm xã hội. Musk đã nhiều lần nhấn mạnh rằng mình cần phải có trách nhiệm với nhân viên, nhà đầu tư và tương lai của toàn công ty. Từ góc nhìn này, năng lực thậm chí còn quan trọng hơn cả quan hệ gia đình.

Ngoài ra, ông còn có một mối lo ngại khác: những người thừa kế được hưởng khối tài sản khổng lồ quá sớm thường dễ mất đi động lực để phấn đấu vươn lên. Có vô số trường hợp tương tự trong lịch sử kinh doanh.

Nhiều người thừa kế thế hệ thứ hai và thứ ba của các doanh nghiệp gia đình đã phung phí đế chế được xây dựng bằng lao động cần cù của tổ tiên vì sự giàu có đến quá dễ dàng. Musk rõ ràng không muốn thấy con cái mình trở thành nhân vật chính trong những câu chuyện như vậy.

Đằng sau mười bốn đứa trẻ là một thử thách phức tạp hơn cả sự giàu có. Nếu như vấn đề thừa kế của những người giàu có bình thường đã đủ phức tạp, thì trường hợp của Musk lại càng khó khăn hơn gấp nhiều lần.

Thông tin công khai cho thấy Musk có mười bốn người con. Những đứa con này đến từ các giai đoạn khác nhau trong các mối quan hệ tình cảm của ông; một số là con của vợ đầu Justine Wilson Musk, một số là con của Grimes, và số còn lại là con của Shivon Zilis và các mối tình khác.

Hoàn cảnh gia đình khác nhau, cách nuôi dạy khác nhau và những sở thích tiềm năng trong tương lai khiến các con của nam tỷ phú trở thành một bài toán thừa kế vô cùng phức tạp. Điều thực sự thay đổi mọi thứ là sự rạn nứt công khai vào năm 2022, khi con gái lớn của Musk, Vivian, chính thức nộp đơn xin đổi tên và chấm dứt mối quan hệ pháp lý với cha mình.

Vivian Jenna Wilson, cô con gái chuyển giới của Elon Musk đã quyết định từ mặt cha ruột và theo họ mẹ.

Sau khi tin tức được lan truyền, vụ việc đã nhận được sự đưa tin rộng rãi từ các phương tiện truyền thông trên toàn thế giới. Điều này gây chú ý toàn thế giới bởi vì nó không còn chỉ là một cuộc xung đột gia đình thông thường, mà là sự phơi bày trực tiếp mối quan hệ huyết thống của tỷ phú công nghệ có tầm ảnh hưởng tới toàn cầu trước công chúng. Đối với bất kỳ người cha nào, đây sẽ là một cú sốc lớn, và từ đó trở đi, thừa kế không còn đơn thuần là vấn đề phân chia tài sản nữa. Bởi vì logic cơ bản chất đã thay đổi. Nếu ngay cả mối quan hệ cha con cũng có thể chấm dứt một cách tự nguyện, thì việc chỉ dựa vào huyết thống để xác định quyền sở hữu tài sản dường như đã mất đi tính hợp lý ban đầu.

Đây là lý do tại sao Musk ngày càng nhấn mạnh việc kế thừa kỹ năng hơn là quan hệ huyết thống, và người ta tin rằng ông đã thiết lập một cơ chế quan sát dài hạn nội bộ.

Mặc dù các quyết định phân chia tài sản cụ thể của Elon Musk chưa bao giờ được công khai, nhưng định hướng rất rõ ràng: trong tương lai, dù là con cái hay các thành viên chủ chốt trong ban quản lý các công ty, bất cứ ai thực sự hiểu được định hướng phát triển của doanh nghiệp và có thể gánh vác trách nhiệm vào những thời điểm quan trọng đều có nhiều khả năng nhận được sự tin tưởng hơn.

Thực chất, đây giống như một quá trình tuyển chọn kéo dài. Mười bốn đứa trẻ đang đứng trên cùng một vạch xuất phát, nhưng luật chơi đã được định nghĩa lại. Không phải ai sinh ra trong gia đình Musk cũng tự động được thừa kế.

Thay vào đó, chỉ những người chứng minh được năng lực lãnh đạo và hiểu được tầm quan trọng của các công ty này mới đủ điều kiện để tiếp tục cạnh tranh.

Cách tiếp cận này có vẻ vô cùng tàn nhẫn đối với những người đã quen với mô hình kế vị truyền thống của các gia đình giàu có. Nhưng đối với Musk, đây có thể chính xác là giải pháp công bằng nhất mà ông cho là phù hợp.

Tài sản hàng nghìn tỷ đô la của Musk cuối cùng sẽ đi về đâu?

Cho đến nay, Musk vẫn chưa công bố kế hoạch kế nhiệm cuối cùng, nhưng dựa trên những thông tin đã được tiết lộ, có khoảng ba khả năng cho tương lai.

Cách tiếp cận đầu tiên là mô hình ủy thác được nhiều cá nhân siêu giàu áp dụng. Họ đặt phần lớn tài sản của mình vào một hệ thống ủy thác phức tạp, đảm bảo cho con cái họ một cuộc sống thoải mái, nhưng họ không dễ dàng nắm quyền kiểm soát các công ty. Điều này đảm bảo các thành viên trong gia đình sống không lo lắng về vật chất và cũng tránh được những xáo trộn lớn trong công ty do vấn đề tranh chấp thừa kế.

Cách tiếp cận thứ hai là đi theo con đường của Warren Buffett và Bill Gates: Quyên góp phần lớn tài sản của họ cho các quỹ từ thiện hoặc các dự án phúc lợi xã hội. Điều này phù hợp nhất với tầm nhìn mà Musk đã nhấn mạnh từ lâu về tương lai của nhân loại.

Xét cho cùng, Musk thường ưu tiên các vấn đề liên quan đến các dự án như thuộc địa hóa sao Hỏa, năng lượng sạch và an ninh trí tuệ nhân tạo hơn là tài sản cá nhân. Tuy nhiên, nếu ông chọn con đường này, tỷ lệ tài sản mà các thành viên gia đình ông cuối cùng nhận được có thể rất hạn chế.

Phương án thứ ba là mô hình thừa kế năng lực, phù hợp nhất với phong cách cá nhân của Musk. Trong cách tiếp cận này, quan hệ huyết thống không bị phủ nhận hoàn toàn, nhưng chúng cũng không phải là yếu tố quyết định.

Cả mười bốn dứa con của Musk đều có cơ hội cạnh tranh, nhưng những đứa trẻ tài năng cuối cùng giành được vị trí và tầm ảnh hưởng phải trải qua một bài kiểm tra dài hạn. Sự quan tâm, khả năng, tinh thần trách nhiệm và khả năng thực hiện đều là những yếu tố không thể thiếu.

Thực tế, xét từ phong cách quản lý của Musk trong những năm qua, khả năng xảy ra phương pháp này không hề thấp. Điều này là bởi vì ông luôn tin tưởng vào quản lý hướng đến kết quả và luôn ủng hộ tính cạnh tranh. Theo quan điểm của Musk, không ai có thể đạt được thành công chỉ dựa trên địa vị của mình.