Tạo sao bù nhìn trên đồng ruộng đánh lừa được các loài chim thông minh?

Bù nhìn xuất hiện từ bao giờ?

Bù nhìn xuất hiện từ hàng nghìn năm trước, gắn liền với sự phát triển của nền văn minh nông nghiệp lúa nước trên toàn thế giới. Dựa vào tập tính của một số loài vật sẽ bỏ chạy khi nhìn thấy con người, người nông dân đã sử dụng bù nhìn mô phỏng lại hình dáng con người để xua đuổi chim, thú phá hoại cây trồng, bảo vệ mùa màng. Hình nộm đầu tiên được ghi nhận vào khoảng thế kỷ 5 TCN tại Hy Lạp cổ đại (nhằm bảo vệ ruộng nho) và Nhật Bản vào thế kỷ 8 (được gọi là Kakashi - vị thần bảo vệ mùa màng). 

Tại Việt Nam, bù nhìn đã có từ hàng ngàn đời nay, gắn liền với văn hóa trồng lúa nước. Hình ảnh chiếc nón rách, áo tơi hoặc áo cũ sờn rơm đã trở thành biểu tượng quen thuộc trên các cánh đồng ruộng của làng quê. 

Ngày nay, với sự phát triển của công nghệ, những con bù nhìn truyền thống dần được thay thế bởi các phương pháp hiện đại hơn như súng phát nổ, diều hình thiên địch, sóng siêu âm, hoặc các hệ thống bù nhìn AI tự động để xua đuổi loài vật gây hại cho cây trồng một cách chủ động và chính xác tuyệt đối.

Vì sao bù nhìn đánh lừa được cả các loài chim thông minh?

Việc dùng bù nhìn trên đồng ruộng chủ yếu đánh lừa các loài chim thông minh như quạ vì chứng sợ vật thể mới (neophobia) - nỗi sợ bản năng đối với những vật thể mới lạ trong môi trường sống của chúng. Vì hình dạng bù nhìn giống với kẻ săn mồi chính của chúng (con người), nên các loài chim sẽ sợ mà tránh tới gần đó.

Bù nhìn được tạo ra để xua đuổi chim, thú phá hoại cây trồng, bảo vệ mùa màng.

Theo thời gian và tích luỹ kinh nghiệm, người nông dân cổ đại nhanh chóng nhận ra một quy luật tâm lý của động vật: Hiệu ứng quen nhờn. Đặc biệt là loài quạ, chúng sở hữu trí thông minh vượt trội nên sự lừa dối này chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Chúng sẽ nhận ra hình nộm không chuyển động. Nếu một con bù nhìn chỉ đứng bất động ngày này qua tháng khác, lũ quạ sẽ nhanh chóng nhận ra đây là đồ giả và chúng thậm chí sẽ thản nhiên đậu lên đầu bù nhìn để nghỉ ngơi. 

Do khả năng thích nghi nhanh chóng này của loài quạ, nông dân phải liên tục thay đổi vị trí và trang phục của hình nộm, hoặc kết hợp nó với các yếu tố chuyển động để duy trì ảo giác. Do đó, cấu trúc của bù nhìn đã được cải tiến mang tính động lực học. Quần áo của bù nhìn thường được làm rộng thùng thình, tay áo dài lùng thùng để khi có gió thổi qua, chúng sẽ phấp phới bay tạo ra cử động y như người thật đang vung tay xua đuổi. 

Không chỉ vậy, người nông dân thường treo thêm những vật dụng như vỏ lon rỗng, các mảnh kim loại nhỏ dễ phát ra âm thanh khi va chạm lên tay bù nhìn. Khi gió thổi, không chỉ hình nộm cử động mà còn phát ra những tiếng va đập. Sự thay đổi liên tục về thị giác, thính giác từ bù nhìn khiến chim chóc luôn ở trạng thái hoang mang, không thể làm quen với môi trường, từ đó duy trì được hiệu quả xua đuổi lâu dài.