Tại sao các nhà sư lại cạo đầu?

Các nhà sư phải cạo đầu để trở thành Phật tử. Những người không cạo đầu chỉ có thể trở thành cư sĩ, hay người tu hành tại gia. Do đó, việc cạo đầu đã trở thành một hiện tượng văn hóa Phật giáo và là biểu tượng của việc chính thức gia nhập giáo đoàn Phật giáo để tu tập.

Đức Phật Siddhartha Gautama đã bí mật rời cung điện để tu tập khổ hạnh. Ngài dùng kiếm cạo tóc và thề rằng: "Từ nay, với việc cạo tóc và râu, con nguyện từ bỏ mọi phiền não và chướng ngại thường nhật". Sau khi giác ngộ, Ngài đã truyền giới cho các đệ tử, dùng việc này làm dấu hiệu để phân biệt họ với các trường phái khác. Như vậy, tục lệ truyền giới đã được thiết lập. Tất nhiên, đây chỉ là một câu chuyện về nguồn gốc Phật giáo; sau này nó trở thành một nghi lễ Phật giáo, và được coi là bất biến.

Cạo trọc đầu là một hành động mang ý nghĩa văn hóa quan trọng, thể hiện sự cắt đứt các mối ràng buộc, một cách để giải thoát khỏi những ràng buộc về mặt cảm xúc. Người xưa nói rằng: "Thân thể, tóc và da của chúng ta là do cha mẹ ban cho". Làm tổn hại chúng một cách bất cẩn được coi là sự bất kính lớn đối với cha mẹ. Trở thành một nhà sư cũng được coi là một sự bất kính lớn trong văn hóa Nho giáo. Điều này là bởi vì các nhà sư khó có thể chăm sóc cha mẹ khi về già và trong lúc lo tang lễ, về cơ bản là tách rời khỏi gia đình và chỉ tập trung vào việc tu tập tâm linh. Theo tiêu chuẩn đạo đức Nho giáo, một người đàn ông chỉ có thể trở thành nhà sư nếu anh ta không có cha mẹ, vợ con để chăm sóc, và điều tương tự cũng áp dụng cho phụ nữ; họ chỉ có thể trở thành ni cô nếu họ không vướng bận những ràng buộc thế tục. Bằng cách này, họ tìm thấy sự bình an trong tâm hồn. Chẳng phải việc vượt lên trên những lo toan thế tục và tập trung toàn tâm toàn ý vào việc tu tập tâm linh sẽ giúp tiến bộ hơn sao?

Tóc, như sợi chỉ của phiền não, tượng trưng cho vô số dục vọng và những suy nghĩ xao nhãng. Chỉ bằng cách loại bỏ "ba nghìn phiền não" này, người ta mới có thể tu tập an lạc. Mục đích của việc tu tập là để tách mình khỏi phiền não và đạt được sự bình an nội tâm. Tất nhiên, việc tu tập này chỉ là một thực hành nội tâm, không liên quan đến tóc. Tuy nhiên, Phật giáo đã thiết lập một truyền thống và một hiện tượng văn hóa ăn sâu coi tóc là phiền não; chỉ bằng cách cạo tóc, người ta mới có thể loại bỏ phiền não và đạt được sự thanh thản. Nó cũng tượng trưng cho việc không có chấp trước, hoàn toàn khác biệt với người khác, và do đó tách mình khỏi những việc thế tục. Trong văn hóa dân gian, đầu cạo trọc chưa bao giờ được coi trọng. Những người không phải là tăng sĩ nhưng cạo trọc đầu thường bị coi thường hoặc bị xem là có một nghề nghiệp đặc biệt. Nếu một người là tăng sĩ, mọi người sẽ thể hiện sự tôn trọng nhất định, nhưng họ cũng sẽ xem xét liệu có vết sẹo thụ giới trên đầu hay không. Những người có vết sẹo thụ giới là tăng sĩ chân chính; những người không có là tăng sĩ giả.

Việc các nhà sư làm tổn hại tóc và da đầu tượng trưng cho sự đoạn tuyệt, thậm chí là sự đoạn tuyệt với văn hóa thế tục, mang lại ý nghĩa sâu sắc cho việc tu tập của họ. Việc tu tập Phật giáo tập trung vào việc tu dưỡng tâm trí, tìm kiếm tánh không của bốn yếu tố (đất, nước, lửa và không khí). "Nhìn thấy tất cả các hình thức là phi hình thức, người ta thấy được Như Lai". Không chỉ có thể từ bỏ tóc, mà ngay cả thân xác cũng có thể được từ bỏ bất cứ lúc nào. Điều này được phản ánh trong các truyền thuyết Phật giáo về các nhà sư hiến thân cho hổ và cắt thịt của chính mình để nuôi đại bàng, thể hiện sự không quan tâm đến thân xác, thậm chí trực tiếp hiến dâng nó cho động vật hoang dã. Họ nhấn mạnh vào sự tu dưỡng tâm linh, vào việc hiểu được bản chất thực sự của mình, và do đó, họ thờ ơ với hình hài vật chất.

Việc Đức Phật tự cắt thịt mình để nuôi chim đại bàng là bản năng, và việc chim đại bàng ăn thịt cũng là bản năng—cả hai đều là biểu hiện của bản chất, nhưng rõ ràng là khó hiểu đối với người thường. Tất nhiên, nhiều vị sư có tu tập tâm linh nông cạn cũng không thể hiểu điều này; họ phải dần dần hiểu ra. Các vị sư cạo đầu, vốn đã vượt lên trên thế giới trần tục, khiến họ trở nên nổi bật. Nếu họ không tuân thủ các giới luật tu viện, họ sẽ bị giám sát. Do đó, việc cạo đầu vừa là lời nhắc nhở bản thân vừa là cách để người khác giám sát họ.

Dĩ nhiên, cạo trọc đầu mang hàm ý tự ti. Mái tóc khỏe mạnh có thể làm tăng thêm vẻ quyến rũ. Cạo sạch đầu rồi thề thốt trên đầu chẳng khác nào phá hủy hình ảnh của bản thân; nếu người đó phải đi khất thực, điều đó càng củng cố thêm hình ảnh của người thuộc tầng lớp thấp. Họ phải trải qua những gian khổ và lạnh lẽo của cuộc sống để thấy được bản chất thực sự của thế giới. Nếu một người mãi giàu có và được hưởng đặc quyền, sẽ không có sự giác ngộ. Đối với những người bình thường, thiếu của cải và địa vị cao, họ vẫn tầm thường, không nhận thức được trí tuệ tiềm ẩn của chính mình, do đó hòa mình vào đám đông, sống một cuộc đời rối ren và vô định.

Việc cạo đầu trở nên gắn liền với lễ xuất gia, tạo thành một nghi lễ. Sau khi xuất gia, người ta trở thành một nhà sư chính thức. Việc cạo đầu của một nhà sư trở thành một biểu tượng quan trọng của việc gia nhập Phật giáo, nhưng không phải tất cả các nhà sư đều trở thành bậc thầy giác ngộ. Hầu hết các nhà sư đều đang trên con đường tu tập tâm linh, chứ không phải được định sẵn để trở thành Phật, những người đã hoàn thành hành trình của mình.

Theo Phật giáo Thiền tông, sau khi đạt được Phật quả, người ta có thể truyền bá Phật pháp. Tất nhiên, sau khi đạt được Phật quả, người ta cần phải xin sự xác nhận từ một vị sư có đức hạnh cao; chỉ sau khi vượt qua sự xác nhận này, người ta mới được coi là thực sự giác ngộ. Phật giáo Thiền tông có một hệ thống tư tưởng tương đối cởi mở, tin rằng việc thực hành Phật giáo không nhất thiết phải trở thành sư; người ta có thể thực hành tại nhà, miễn là hiểu được bản chất của Phật pháp. 

Có vẻ như việc tu tập Phật giáo không nhất thiết phải trở thành nhà sư hay cạo đầu như một dấu hiệu của sự từ bỏ kiên quyết; tu dưỡng tâm trí là đủ. Tuy nhiên, Phật giáo dạy rằng nếu không từ bỏ điều gì đó, người ta không thể đạt được điều gì; càng cho đi nhiều, càng nhận lại nhiều. Có lẽ việc trở thành nhà sư và cạo đầu tượng trưng cho sự từ bỏ kiên quyết, nhưng nó không nhất thiết đảm bảo một lợi ích lớn; đó chỉ là một nghi lễ.

Thực hành tâm linh đích thực phụ thuộc vào trí tuệ bẩm sinh và khả năng thấu hiểu của mỗi người, chứ không phải vào các nghi lễ bên ngoài như cạo đầu.

Tóm lại:

Có bốn lời giải thích cho việc tại sao các nhà sư lại cạo đầu:

1. Cạo trọc đầu để xua tan phiền muộn trần tục.

Tóc đôi khi được gọi là "những sợi dây phiền não", có nghĩa là tóc trên đầu chúng sinh tượng trưng cho những phiền não, dục vọng, sự phù phiếm và cảm xúc bên trong của họ. Vì vậy mới có câu nói, "Cắt bỏ ba nghìn sợi phiền não". Phật giáo tin rằng tóc là mối liên hệ giữa con người và những phiền não khác nhau của thế gian. Cạo trọc đầu có thể cắt đứt mối liên hệ này với những phiền não trần tục, và chỉ bằng cách loại bỏ những phiền não này, người ta mới có thể trở thành một thành viên của cộng đồng Phật giáo.

2. Cạo trọc đầu để cắt đứt quan hệ với gia đình.

Người xưa tin rằng "thân thể, tóc và da của chúng ta là do cha mẹ ban tặng, và chúng ta không dám làm tổn hại chúng dù chỉ một chút." Mọi thứ trên cơ thể, kể cả tóc, đều là món quà từ cha mẹ và phải được bảo vệ cẩn thận. Làm như vậy sẽ là bất kính và bất hiếu với cha mẹ, do đó tóc được coi trọng rất mực. Cạo đầu tượng trưng cho quyết tâm cắt đứt mối quan hệ với cha mẹ và người thân, tập trung hoàn toàn vào việc tu tập tâm linh.

3. Cạo trọc đầu tượng trưng cho việc thoát khỏi những thói quen xấu của thế gian.

Con người ai cũng có đủ loại thói quen và thái độ xấu, chẳng hạn như lười biếng, vô tâm, thờ ơ, kiêu ngạo và cẩu thả. Để thể hiện quyết tâm từ bỏ những thói quen xấu này, họ dùng hành động cạo trọc đầu để tự cảnh tỉnh bản thân và cũng để người khác giám sát họ.

4. Cạo đầu để phân biệt mình với các giáo phái khác

Tương truyền rằng sau khi Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đạt được giác ngộ, Ngài bắt đầu thuyết pháp ở lưu vực sông Hằng, thu hút nhiều đệ tử. Khi Đức Phật thuyết pháp lần đầu cho năm đệ tử, trong đó có Kasyapa, Ngài đích thân cạo đầu cho họ, tượng trưng cho việc chấp nhận họ làm đệ tử của mình. Vào thời đó, Ấn Độ có rất nhiều giáo phái, và để phân biệt mình với tín đồ của các giáo phái khác, Phật tử thường cạo đầu. Vì vậy, việc cạo đầu sau này trở thành một nghi lễ để gia nhập Phật giáo.

Pháp ở trong thế gian; giác ngộ không tách rời khỏi thế gian. Tìm kiếm giác ngộ tách biệt khỏi thế gian giống như tìm sừng thỏ. Bản chất của việc tu tập không nằm ở nơi chốn hay hình thức bên ngoài, mà nằm ở chính trái tim của mỗi người.