Nơi nào ở Việt Nam không cần dùng điều hòa vẫn mát lạnh cất giấu 99 giếng cổ từ vó ngựa Thánh Gióng?

Đá ong - Chất liệu gắn liền với đời sống và kiến trúc

Điểm đặc trưng dễ nhận thấy nhất tại Yên Trường là sự hiện diện của đá ong trong hầu hết các công trình công cộng lẫn dân dụng. Nhờ địa hình bán sơn địa với những con ngõ uốn lượn theo triền dốc, không gian nơi đây mở ra những bức tường đá ong cũ kỹ, những mái ngói rêu phong và khoảng sân gạch nhuốm màu thời gian.

Ngôi nhà được xây bằng đá ong tại làng Yên Trường

Đá ong tại đây có đặc tính tự nhiên là khá mềm khi còn ở dưới lòng đất, dễ khai thác và tạo hình, nhưng khi đưa lên mặt đất tiếp xúc với không khí thì sẽ cứng dần theo thời gian. Người xưa đã kết dính các khối đá này bằng mật mía cùng một số vật liệu truyền thống để dựng nên nhà cửa, tường bao, giếng nước hay cổng làng.

Nhờ cấu trúc xốp với nhiều lỗ rỗng, đá ong có khả năng điều hòa nhiệt độ tự nhiên, giúp các ngôi nhà ấm áp vào mùa đông và mát mẻ vào mùa hè. Khả năng lọc nước tự nhiên của đá ong cũng giúp nguồn nước giếng trong làng luôn trong sạch. Trải qua năm tháng, những bức tường đá ong chuyển màu từ vàng nâu sang xám đen, hòa cùng sắc rêu xanh tạo nên vẻ mộc mạc riêng biệt. Hiện nay, làng vẫn giữ được hơn chục ngôi nhà cổ ba gian hai chái truyền thống, đồng thời chất liệu đá ong cũng đang được ứng dụng rộng rãi trong các công trình hiện đại như quán cà phê hay khu nghỉ dưỡng.

Hệ thống giếng cổ gắn liền với truyền thuyết dân gian

Một trong những nét văn hóa độc đáo tại Yên Trường là câu chuyện về 99 chiếc giếng cổ. Theo truyền thuyết được người dân lưu truyền qua nhiều thế hệ, những chiếc giếng này được hình thành từ dấu vó ngựa sắt của Thánh Gióng khi ông đi đánh giặc qua vùng đất này. Mỗi vết chân ngựa để lại một hố nước trong, về sau trở thành giếng nước nuôi sống cả làng.

Hiện tại, dù số lượng giếng không còn đủ như trong truyền thuyết, Yên Trường vẫn lưu giữ nhiều chiếc giếng cổ có tuổi đời hàng trăm năm. Điểm khác biệt của các giếng này là lòng giếng không tròn đều mà có dạng uốn lượn, lồi lõm giống như hình móng ngựa. Bao quanh miệng giếng là những lớp đá ong nhuốm màu thời gian.

Trước đây, nước giếng là nguồn sinh hoạt chính và được dùng trong các dịp cúng lễ, Tết hay việc trọng đại của gia đình. Ngày nay, dù đã có nước máy, người dân vẫn trân trọng những giếng cổ này như một phần ký ức của quê hương. Bên cạnh giếng cổ, những chiếc cổng làng có tuổi đời từ một đến hai thế kỷ với dòng chữ Hán Nôm như "Ngũ phúc lâm môn" cùng họa tiết hoa lá, bông lúa cũng là điểm nhấn biểu thị mong ước về cuộc sống no ấm, bình an của người xưa.

Những trang sử và giai thoại của ngôi làng cổ

Theo lời kể của các bậc cao niên, Yên Trường có lịch sử hình thành từ thời Hai Bà Trưng. Những địa danh như Bãi Pháo, Bãi Giỗi vẫn được nhắc đến như những dấu tích liên quan đến cuộc khởi nghĩa chống quân Hán.

Trong lịch sử hiện đại, ngôi làng là nơi diễn ra nhiều sự kiện quan trọng. Ngày 16/8/1945, tại đình Yên Trường, cuộc mít tinh giành chính quyền đầu tiên của huyện Chương Mỹ đã được tổ chức. Đầu năm 1946, đây là địa điểm bầu cử Quốc hội khóa I của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, đình làng tiếp tục là nơi làm việc của lực lượng dân quân và chính quyền địa phương.

Gợi ý trải nghiệm tại Yên Trường

Đối với những ai muốn tìm kiếm một không gian yên bình để thư thả tản bộ, Yên Trường là một điểm dừng chân thích hợp vào buổi sáng sớm hoặc chiều muộn. Du khách có thể đi dạo qua các ngõ nhỏ, ghé thăm đình làng, trò chuyện với người dân để nghe kể về lịch sử và các truyền thuyết xưa.

Về mặt ẩm thực, dù các dịch vụ du lịch chưa phát triển mạnh, du khách khi đến đây hoặc khu vực Chương Mỹ vẫn có thể thưởng thức những món ăn dân dã truyền thống như gà đồi, cá đồng, rau sắn muối, chè lam, kẹo dồi. Sự mộc mạc trong cả cảnh sắc lẫn ẩm thực giúp Yên Trường lưu lại dấu ấn nhẹ nhàng trong lòng mỗi người ghé thăm.