Hòn đảo nào tại Việt Nam được hình thành sau một vụ nổ lớn, chỉ nổi lên 1 lần rồi biến mất vĩnh viễn?

Hòn đảo núi lửa chỉ tồn tại 3 tháng rồi biến mất bí ẩn giữa biển Việt Nam

Hòn Tro, hay còn gọi là đảo Tro (tên tiếng Pháp: Île des Cendres), là một hòn đảo núi lửa từng bất ngờ xuất hiện ở vùng biển phía Nam đảo Phú Quý, nay thuộc tỉnh Lâm Đồng (trước đây là tỉnh Bình Thuận). Điều đặc biệt là hòn đảo này chỉ tồn tại trong thời gian rất ngắn trước khi chìm hẳn xuống đáy biển, trở thành một trong những hiện tượng địa chất hiếm gặp nhất từng được ghi nhận tại vùng biển Việt Nam.

Đầu năm 1923, cư dân trên đảo Phú Quý chứng kiến một sự kiện thiên nhiên chưa từng xảy ra. Đúng thời điểm mọi người đang chuẩn bị đón Giao thừa, mặt đất bất ngờ rung chuyển, nhà cửa và cây cối đều lắc mạnh. Ngoài khơi, những cột khói đen khổng lồ bốc cao kèm theo các tiếng nổ lớn liên tiếp vang lên từ giữa biển.

Vài ngày sau, khói dần nhường chỗ cho những cột lửa đỏ rực vươn lên giữa đại dương. Hiện tượng phun trào kéo dài thêm nhiều ngày rồi mới suy giảm. Khi khói và lửa tan hết, người dân bất ngờ phát hiện giữa biển đã xuất hiện một hòn đảo mới, về sau được gọi là Hòn Tro.

Không chỉ tồn tại trong ký ức của người dân địa phương, sự kiện này còn được ghi nhận trong nhiều tài liệu địa chất và hàng hải quốc tế. Theo một số tư liệu, vào đầu tháng 3/1923, tàu Wakasa Maru của Nhật Bản khi đi qua vùng biển cách đảo Phú Quý khoảng 60km về phía nam đã quan sát thấy cột khói và hơi nước dày đặc bốc lên hơn 2.000m từ mặt biển.

Ban đầu, thủy thủ đoàn tưởng rằng có một con tàu gặp hỏa hoạn. Tuy nhiên, khi tiến lại gần, họ xác định đây là hoạt động phun trào của một núi lửa ngầm dưới đáy biển.

Sau khi đợt phun trào kết thúc, một hòn đảo cao khoảng vài chục mét đã nổi lên trên mặt nước. Đảo có hình dáng giống vầng trăng lưỡi liềm hoặc móng ngựa, hai đầu bị sóng biển bào mòn tạo thành các vách dốc.

Theo Smithsonian Global Volcanism Program, Île des Cendres là một cụm núi lửa ngầm nằm ngoài khơi khu vực đông nam Việt Nam. Đợt phun trào diễn ra từ tháng 3 đến tháng 5/1923 là lần hoạt động duy nhất được xác nhận tại khu vực này. Một số tài liệu cũng cho biết quá trình phun trào đã hình thành các đảo tạm thời, trong đó đảo lớn nhất dài khoảng 450m và cao gần 30m.

Vì sao Hòn Tro nhanh chóng biến mất?

Các nghiên cứu cho thấy Hòn Tro chủ yếu được tạo thành từ tro núi lửa màu đen, bùn, đá bọt và nhiều vật liệu phun trào khác. Đây đều là những vật chất nhẹ, xốp và chưa kết dính bền vững. Không giống các hòn đảo có nền đá cứng, Hòn Tro gần như chỉ là tập hợp của các lớp vật liệu rời.

Chính cấu trúc mong manh này khiến hòn đảo không thể chống chọi với tác động liên tục của sóng biển, gió và dòng hải lưu. Chỉ khoảng ba tháng sau khi xuất hiện, Hòn Tro đã chìm xuống dưới mực nước biển khoảng 30m, để lại một bãi đá ngầm dài khoảng 700m và rộng gần 500m.

Có thể xem Hòn Tro là một "hòn đảo phù du" do thiên nhiên tạo ra. Nó hình thành từ một đợt biến động địa chất dữ dội, tồn tại trong thời gian ngắn rồi nhanh chóng bị đại dương xóa nhòa. Dù hòn đảo không còn hiện diện trên mặt biển, tên gọi Hòn Tro vẫn xuất hiện trong các tài liệu nghiên cứu địa chất, hàng hải và trong ký ức của nhiều thế hệ cư dân đảo Phú Quý.

Nguy cơ núi lửa ngầm vẫn còn hiện hữu

Việc Hòn Tro biến mất không có nghĩa hoạt động núi lửa tại vùng biển Nam Trung Bộ đã chấm dứt. Theo đánh giá của nhiều nhà khoa học, dưới đáy biển quanh khu vực Hòn Tro vẫn tồn tại hệ thống núi lửa ngầm và không loại trừ khả năng có thể hoạt động trở lại trong tương lai.

Vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng cần xây dựng trạm quan sát địa chấn trên đảo Phú Quý nhằm theo dõi các rung chấn nhỏ dưới lòng đất. Đây được xem là giải pháp quan trọng để phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường trước khi núi lửa phun trào, góp phần nâng cao khả năng cảnh báo và giảm thiểu rủi ro nếu hiện tượng địa chất tương tự tái diễn.

Hơn một thế kỷ đã trôi qua kể từ khi Hòn Tro bất ngờ xuất hiện rồi biến mất giữa biển khơi, nhưng câu chuyện về hòn đảo đặc biệt này vẫn luôn gây tò mò. Dưới góc độ khoa học, đây là minh chứng rõ nét cho sức mạnh của các quá trình địa chất, có thể làm thay đổi diện mạo tự nhiên chỉ trong một khoảng thời gian rất ngắn.