Hành trình của những người hiến xác tại ĐH Y Dược TP.HCM được thực hiện như thế nào?

Cuộc gọi giữa đêm mở đầu cho một hành trình đặc biệt

Khoảng 21h, phòng tiếp nhận thi hài của Đại học Y Dược TP.HCM sáng đèn. Một chiếc xe vừa vượt quãng đường gần 200 km từ An Giang đưa thi hài một cụ ông đến trường theo đúng tâm nguyện khi còn sống.

Đi cùng chuyến xe là người cháu gái lặng lẽ ôm bó hoa cúc trắng. Nhiều năm trước, gia đình không hề biết cụ đã đăng ký hiến xác. Chỉ đến khi ông qua đời, người cháu trai nhớ tới tờ giấy đăng ký cùng lời dặn: "Khi ông mất thì gọi số này".

Hiến xác cho Đại học Y Dược TP.HCM 

Ở đầu dây bên kia là anh Đỗ Thành Nhân, Đội trưởng Đội Tiếp nhận và Bảo quản thi hài người hiến của Đại học Y Dược TP.HCM. Sau khi tiếp nhận thông tin, anh nhanh chóng hỏi thông tin tình trạng sức khoẻ của cụ rồi lập tức lên đường đến đón.

Theo anh Nhân, mỗi trường hợp hiến xác đều cần được tiếp nhận sớm để bảo đảm điều kiện bảo quản phục vụ giảng dạy và nghiên cứu.

Lời tiễn biệt đầy trân trọng

Khi đến nhà người hiến, trước khi thực hiện các thủ tục chuyên môn, anh Nhân luôn dành ít phút thắp hương và cúi đầu trước người đã khuất. Đó không chỉ là nghi thức chia tay, mà còn là lời tri ân dành cho một con người đã lựa chọn hiến tặng cơ thể mình cho y học.

Trong căn nhà nhỏ, người thân quây quần bên linh cữu. Trên nắp quan tài là tấm khăn mang dòng chữ "Quà tặng của sự sống", nhắc nhớ về ý nghĩa đặc biệt của quyết định ấy.

Bảo quản thi hài bằng quy trình nghiêm ngặt

Sau khi được đưa về Đại học Y Dược TP.HCM, thi hài được chuyển vào khu bảo quản chuyên biệt.

Tại đây, đội ngũ kỹ thuật tiến hành mở động mạch cảnh để bơm dung dịch formol đi khắp cơ thể, từ vùng não xuống các chi. Trong suốt hơn một giờ, việc bơm dung dịch kết hợp với xoa bóp nhẹ nhằm giúp chất bảo quản thẩm thấu đồng đều vào các mô. Sau khi hoàn tất công đoạn này, thi hài được để ổn định trong khoảng 2-3 ngày để dung dịch ngấm hoàn toàn. Khi quá trình bảo quản ban đầu kết thúc, thi hài mới được chuyển vào bồn chuyên dụng để lưu giữ lâu dài, phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu y khoa.

Anh Đỗ Thành Nhân gắn bó với phòng bảo quản thi hài của Bộ môn Giải phẫu từ năm 1997. Khi ấy, bộ môn chỉ tiếp nhận vài trường hợp hiến xác mỗi năm. Đến nay, con số đã tăng lên hơn 130 thi hài được bảo quản thường xuyên.

Theo anh, điều khiến mình gắn bó gần 30 năm không phải vì công việc đặc biệt, mà bởi mỗi lần hoàn thành tâm nguyện của người hiến và gia đình đều mang lại cảm giác ý nghĩa.

Bài học đầu tiên của sinh viên y khoa

Đối với sinh viên y khoa, những cơ thể hiến tặng chính là bài học đầu tiên về giải phẫu người.

Trước mỗi buổi thực hành, tất cả đều dành thời gian mặc niệm để bày tỏ sự biết ơn với những người đã hiến xác.

Không ít sinh viên lần đầu bước vào phòng giải phẫu không giấu được sự xúc động. Tuy nhiên, chính những giờ học trực tiếp trên cơ thể người thật giúp họ hiểu rõ cấu trúc giải phẫu mà sách vở hay mô hình khó có thể tái hiện đầy đủ.

PGS.TS Nguyễn Hoàng Vũ, Trưởng Bộ môn Giải phẫu học, cho biết dù công nghệ mô phỏng ngày càng phát triển, việc học trên cơ thể hiến tặng vẫn giữ vai trò không thể thay thế.

Theo ông, mỗi cơ thể đều có những đặc điểm giải phẫu riêng, giúp sinh viên nhận biết các biến thể thực tế và rèn luyện sự chính xác trong thao tác chuyên môn, đặc biệt đối với các ngành ngoại khoa.

Một nguyên tắc luôn được bộ môn tuân thủ là mỗi thi hài chỉ được phẫu tích và khâu phục hồi một lần. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ giảng dạy, thi hài được hỏa táng và tro cốt được trao lại cho gia đình theo đúng nguyện vọng.

Quyết định để lại điều có ích sau khi qua đời

Không chỉ những người cao tuổi, ngày càng nhiều người ở nhiều độ tuổi khác nhau đăng ký hiến xác.

Bà Huỳnh Thị Mỹ Lệ (An Giang) cho rằng sau khi qua đời, cơ thể nếu có thể tiếp tục phục vụ khoa học thì đó là điều ý nghĩa nhất.

Anh Mai Thanh Chiến (TP.HCM) cũng nhìn việc hiến xác như một cách tiếp tục đóng góp cho xã hội sau khi kết thúc cuộc đời.

Trong khi đó, anh Phạm Trí Hiếu chia sẻ bản thân từng mất nhiều thời gian để thuyết phục người thân vượt qua quan niệm truyền thống về việc "mồ yên mả đẹp" trước khi nhận được sự đồng thuận.

Với họ, tấm thẻ đăng ký hiến xác không gợi cảm giác sợ hãi mà mang lại sự thanh thản vì biết mình vẫn có thể giúp ích cho người khác sau khi mất.

Hàng chục nghìn người đã đăng ký hiến xác

Theo PGS.TS Nguyễn Hoàng Vũ, riêng năm 2025, Bộ môn Giải phẫu học tiếp nhận thêm 1.499 hồ sơ đăng ký hiến xác, nâng tổng số người tình nguyện đăng ký lên 37.739 trường hợp.

Đến hết năm 2025, nhà trường đã tiếp nhận 973 thi hài. Trong đó, 828 trường hợp đã phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu; 145 thi hài đang được bảo quản.

Mỗi người hiến đến từ một hoàn cảnh khác nhau, nhưng đều gặp nhau ở mong muốn để lại điều có ích cho y học và cho các thế hệ bác sĩ tương lai.

Cuộc gặp gỡ sau lời chia tay

Vào dịp cuối năm âm lịch, Đại học Y Dược TP.HCM tổ chức Lễ Macchabeé nhằm tri ân những người hiến xác.

Đây cũng là dịp người thân được trở lại thăm nơi lưu giữ thi hài của người quá cố. Trong không gian trang nghiêm, nhiều gia đình lặng lẽ thắp hương, tưởng nhớ người thân và chứng kiến cách nhà trường gìn giữ món quà họ đã trao gửi.

Đại học Y Dược TP.HCM cho biết mọi chi phí liên quan đến việc bảo quản, hỏa táng và bàn giao tro cốt đều được nhà trường thực hiện chu đáo theo đúng nguyện vọng của gia đình.

Không có những bia mộ hay nghi thức an táng truyền thống, nhưng bằng quyết định hiến tặng cơ thể, những con người ấy vẫn tiếp tục đồng hành cùng sự phát triển của y học. Họ âm thầm trở thành những "người thầy thầm lặng", góp phần đào tạo nên những bác sĩ sẽ cứu sống nhiều người trong tương lai.