Đập thủy điện huyền thoại của Việt Nam: Có thể chịu được 4 quả bom nguyên tử, nếu vỡ đập Hà Nội sẽ thành hồ

Nhà máy thủy điện Hòa Bình được xây dựng trên sông Đà, thuộc địa bàn tỉnh Hòa Bình (nay thuộc tỉnh Phú Thọ). Đây là công trình có vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống năng lượng quốc gia.

Thủy điện Hòa Bình.

Từng được xem là công trường lớn nhất Đông Nam Á, nhà máy thủy điện Hòa Bình không chỉ là biểu tượng của ngành điện Việt Nam mà còn là dấu mốc cho thấy con người có thể chinh phục dòng sông dữ bậc nhất miền Bắc – sông Đà.

Công trình được khởi công năm 1979 với sự hỗ trợ lớn từ Liên Xô, từ chuyên gia kỹ thuật cho tới thiết bị, máy móc. Sau hơn một thập kỷ thi công giữa điều kiện vô cùng khắc nghiệt, nhà máy dần thành hình trên dòng sông từng được ví như “con thủy quái” của vùng Tây Bắc. Đến năm 1994, công trình chính thức hoàn thành và trở thành nhà máy thủy điện lớn nhất Việt Nam cũng như Đông Nam Á suốt nhiều năm liền, trước khi thủy điện Sơn La đi vào hoạt động.

Đại công trường quy mô lớn nhất Đông Nam Á thời điểm đó, cao điểm có đến 40.000 cán bộ, kỹ sư và công nhân làm việc.

Không đơn thuần sản xuất điện, thủy điện Hòa Bình còn giữ vai trò đặc biệt quan trọng với khu vực phía Bắc. Hồ chứa khổng lồ của nhà máy giúp cắt giảm lũ cho đồng bằng Bắc Bộ, điều tiết dòng chảy mùa khô và cung cấp nguồn nước phục vụ nông nghiệp. Công trình cũng mở ra tuyến giao thông đường thủy thuận lợi hơn trên sông Đà. Nhiều hạng mục lớn từng được vận chuyển qua tuyến đường này, trong đó có vật liệu phục vụ xây dựng tượng đài Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 2004.

Ở thời kỳ cao điểm, đại công trường trên sông Đà quy tụ tới khoảng 40.000 cán bộ, kỹ sư và công nhân. Đây được xem là một trong những công trình xây dựng có quy mô lớn nhất khu vực Đông Nam Á lúc bấy giờ.

Sau 15 năm xây dựng, ngày 20/4/1994, nhà máy chính thức khánh thành và đi vào hoạt động.

Một trong những điều khiến thủy điện Hòa Bình được nhắc đến nhiều là kết cấu đặc biệt của con đập. Khác với nhiều đập bê tông thông thường, công trình này được thiết kế theo dạng đập “mềm”, với lõi chống thấm bằng đất sét, nền móng gia cố bằng bê tông kết hợp thủy tinh lỏng, bên ngoài là lớp đất đá chịu lực khổng lồ. Thiết kế này giúp công trình có khả năng chịu được động đất mạnh cấp 8 đến cấp 9 và hạn chế nguy cơ vỡ đập đột ngột.

Theo chia sẻ của ông Ngô Xuân Lộc (người từng 8 năm làm Tổng giám đốc Tổng Công ty Xây dựng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình, sau này làm Bộ trưởng Bộ Xây dựng rồi Phó Thủ tướng Chính phủ), công trình được thiết kế với mức độ an toàn cực cao. Ông từng cho biết: “Thiết kế cho phép nó chịu được khoảng 4 quả bom nguyên tử như công suất loại mà Mỹ ném xuống Nhật Bản vào năm 1945".

Cũng chính ông Ngô Xuân Lộc đã chia sẻ về con đập thế kỷ của Việt Nam như sau: “Đập thủy điện này vỡ vào lúc nước đầy, thì ít nhất 6 tỉnh đồng bằng Bắc Bộ sẽ không còn một nóc nhà và khoảng 12 triệu dân ra... cua cá hết. Nóc nhà ga Hàng Cỏ ở Hà Nội sẽ ngập dưới cả chục mét nước. Đây là nơi thấp nhất thủ đô. Tóm lại là Hà Nội thành... hồ”.

Đài tưởng niệm 168 người đã ngã xuống vì dòng điện của Tổ quốc - biểu tượng của tình hữu nghị Việt Nam - Liên Xô.

Đằng sau công trình thế kỷ ấy là sự hy sinh của hàng trăm con người. Đài tưởng niệm 168 cán bộ, công nhân đã ngã xuống trong quá trình xây dựng vẫn hiện diện bên dòng sông Đà như một biểu tượng của tinh thần lao động và tình hữu nghị Việt Nam - Liên Xô.