Có câu nói cổ rằng, "Dù nghèo đến mấy, cũng đừng ăn 'lươn ngắm trăng'". Lươn ngắm trăng là gì, và tại sao không nên ăn nó?

"Lươn Ngắm Trăng" là một loại lươn huyền thoại. Người ta nói rằng nó lớn hơn nhiều so với lươn thông thường và ăn xác thối rữa như mèo và chó chết. Hơn nữa, người ta tin rằng nó sẽ chui ra khỏi hang vào những đêm trăng tròn, ngẩng đầu lên nhìn mặt trăng, vì thế mà nó có tên như vậy. Truyền thuyết kể rằng loại lươn này không ăn được; ăn nó sẽ gây ngộ độc cho người. Khi đọc điều này, ngay cả tôi, một người cũng yêu thích lươn, cũng cảm thấy rùng mình. Điều gì sẽ xảy ra nếu tôi bắt được một "Lươn Ngắm Trăng" khi mua hoặc câu lươn? Chẳng phải điều đó có nghĩa là một cái chết không đúng lúc sao? Vậy, lươn ngắm trăng có thực sự tồn tại không? Và tại sao nó lại được gọi là "Lươn Ngắm Trăng"?

Nguồn gốc của cụm từ "Lươn ngắm trăng"

"Lươn ngắm trăng" được cho là một loại lươn đầm lầy. Lươn đầm lầy thuộc chi *Sphaerophorus* trong họ Synbranchidae, bộ Synbranchia, lớp Actinopterygii. Mặc dù lươn đầm lầy phổ biến ở các vùng nước ngọt, nhưng chúng không chỉ có ở nước ta. Lươn đầm lầy phân bố rộng khắp thế giới, bao gồm cả Hàn Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ và nhiều nước Đông Nam Á. Do đó, chúng ta có thể tìm kiếm manh mối bằng cách xem xét nguồn gốc của tên gọi "Lươn ngắm trăng". (Hình ảnh bên dưới cho thấy bản đồ phân bố lươn đầm lầy.)

Cụm từ "lươn ngắm trăng" xuất hiện lần đầu tiên vào thời nhà Minh (Trung Quốc). Nguồn gốc của nó là từ *Mingcha*, một tác phẩm do nhà văn thời Minh là Phong Mạnh Long biên soạn. Chúng tôi sẽ không đăng văn bản gốc ở đây để tránh làm tăng thêm nội dung; thay vào đó, tôi chỉ đơn giản giải thích ý nghĩa của nó trong tiếng Trung hiện đại:

Thời đó, có một người đàn ông kiếm sống bằng nghề chặt củi trên núi. Ông ta đặc biệt thích ăn lươn. Một ngày nọ, sau khi bán củi xong, vợ ông nấu lươn cho ông ăn. Sau khi ăn xong, người đàn ông bị đau bụng dữ dội và cuối cùng chết. Hàng xóm tin rằng vợ ông đã đầu độc ông nên đã đưa bà ta đến chính quyền. Tuy nhiên, dù thẩm vấn thế nào, bà ta vẫn không chịu nhận tội, và vì bà ta không mua thuốc độc nên vụ án vẫn chưa được giải quyết. Sau đó, khi huyện trưởng thay đổi, huyện trưởng mới, Trương Băng, đã xem xét lại các vụ án chưa được giải quyết trước đây và tình cờ gặp vụ này. Ông kết luận rằng người đàn ông đã bị đầu độc bởi lươn, chứ không phải do vợ ông cố ý gây ra. Để chứng minh luận điểm của mình, ông ra lệnh bắt nhiều lươn ở địa phương và thả vào một cái chậu. Ông chọn bảy con lươn có đầu nhô lên khỏi mặt nước và bảo vợ ông (nạn nhân) nấu chúng rồi cho các tử tù ăn. Quả nhiên, những tù nhân ăn lươn đều bị đau bụng dữ dội và cuối cùng chết. Như vậy, người vợ bị buộc tội oan đã được thả tự do mà không bị truy tố. Đây chính là nguồn gốc của câu thành ngữ "con lươn ngắm trăng".

Liệu "con lươn ngắm trăng" có thực sự tồn tại?

Mặc dù câu chuyện về Lươn Ngửi Trăng bắt nguồn từ "Mingcha", nhưng thực tế câu chuyện này là một câu chuyện thần thoại và kỳ ảo không đáng tin cậy.

Hơn nữa, ăn lươn rất phổ biến ở nhiều vùng của đất nước ta, nhưng chưa từng có trường hợp nào chết vì ngộ độc sau khi ăn lươn sống (đã nấu chín). Vì điều này chưa từng xảy ra, cộng thêm truyền thuyết lâu đời về "Lươn ngắm trăng", nó đã trở thành chủ đề bàn tán của nhiều người lớn tuổi. Điều này dẫn đến sự tồn tại liên tục của truyền thuyết về Lươn ngắm trăng ở một số nơi từ thời nhà Minh đến nay. Mặc dù chưa từng có ai chết vì ăn lươn, nhưng tin đồn vẫn tồn tại. Do đó, Lươn ngắm trăng chỉ đơn giản là một câu chuyện bịa đặt. Tuy nhiên, có một vài đặc điểm hoặc tính năng trong mô tả về "Lươn ngắm trăng" có cơ sở khoa học nhất định. Chúng ta hãy cùng tìm hiểu về khía cạnh khoa học của "Lươn ngắm trăng".

Mô tả khoa học về "Lươn ngắm trăng":

Mặc dù "lươn ngắm trăng" không tồn tại, nhưng có một số mô tả khoa học về nó. Chúng ta hãy cùng xem xét:

Thứ nhất: "Ngắm trăng". Lươn không chỉ nổi lên mặt nước vào những đêm trăng tròn; đây là một phần cơ bản trong hành vi của chúng. Tại sao? Lươn chủ yếu hoạt động về đêm, dành cả ngày trong hang bùn hoặc các kẽ đá dưới nước, chỉ ra ngoài vào ban đêm để kiếm ăn. Mặc dù lươn có thể lấy oxy trực tiếp từ nước, nhưng nồng độ oxy hòa tan trong vùng nước nông, tương đối tĩnh lặng của chúng giảm đi khi nhiệt độ tăng. Do đó, chúng nổi lên mặt nước thường xuyên hơn vào ban đêm để thở, và lươn trưởng thành cũng có thể lấy oxy trực tiếp từ không khí qua miệng và cơ thể. Vì vậy, thói quen hoạt động về đêm và khả năng lấy oxy trực tiếp từ không khí là lý do thực sự đằng sau hành vi "ngắm trăng" của lươn.

Thứ hai: Ăn xác thối. Truyền thuyết kể rằng lươn mặt trăng ăn xác động vật, nhưng trên thực tế, hiểu được chế độ ăn của lươn sẽ khiến điều này bớt ngạc nhiên hơn. Lươn là loài cá ăn tạp, với phần lớn thức ăn là các loài động vật thủy sinh nhỏ. Tuy nhiên, là một loài ăn thịt, nó chắc chắn sẽ ăn xác mèo, chó hoặc các sinh vật tương tự nếu có trong nước. Nhưng trong môi trường sống tự nhiên của nó, những xác chết như vậy rất hiếm khi được tìm thấy. Ví dụ, chúng ta biết rằng linh cẩu đốm ăn xác thối, nhưng nếu được lựa chọn giữa một miếng thịt tươi và một miếng xác thối, nó sẽ dễ dàng chọn thịt tươi. Do đó, ăn xác thối chỉ là một sự thỏa hiệp đối với động vật ăn thịt, chứ không phải là sở thích, và điều này áp dụng cho tất cả các loài động vật.

Thứ ba: Độc tính. Lươn có chứa một chút độc tố, nhưng không phải ở phần thịt mà là ở máu. Máu lươn là một thành phần của y học cổ truyền Trung Quốc, và tất cả các loại thảo dược Trung Quốc đều chứa một chút độc tố – đó là lý do tại sao y học cổ truyền Trung Quốc nói rằng, "Mỗi loại thuốc đều có một mức độ độc tính nhất định". Tuy nhiên, khi chúng ta ăn lươn, chúng thường được nấu ở nhiệt độ cao. Khi nấu ở nhiệt độ cao, các chất độc trong máu lươn sẽ bị phân hủy, vì vậy không có vấn đề gì khi ăn lươn.

Thứ hai, lươn chết cũng có thể độc. Trong tất cả các loài cá, lươn có khả năng "bảo quản" đáng kinh ngạc ở nhiệt độ phòng sau khi chết. Một số con lươn, ngay cả sau khi được sấy khô, cũng không bị thối rữa. Điều này là do lươn có một lớp chất nhầy trên cơ thể, tạo thành một lớp bảo vệ sau khi chết, ngăn không khí bên ngoài và quá trình oxy hóa thịt. Do không gian tương đối kín này, histidine trong cơ thể lươn chết được chuyển hóa thành histamine độc hại dưới sự xúc tác của các enzyme sinh học. Histamine rất khó bị phân hủy ngay cả khi nấu ở nhiệt độ cao. Do đó, ăn lươn đã chết lâu ngày (trong đó hàm lượng histamine tăng lên theo thời gian) có thể gây ra một loạt các triệu chứng khó chịu (như co thắt cơ, rối loạn hệ thần kinh, v.v.).

Tóm tắt

Loài "lươn ngắm trăng" không tồn tại, bởi vì không có loại lươn nào, sau khi nấu chín, lại có thể ngay lập tức gây ngộ độc cho người. Niềm tin của người xưa về điều này có thể liên quan đến thói quen thường xuyên nổi lên mặt nước vào ban đêm của lươn, hành vi ăn tạp và việc chúng ăn những con lươn đã chết từ lâu.

Do đó, mặc dù lươn rất giàu dinh dưỡng, nhưng tốt nhất nên tránh ăn lươn chết. Bởi lẽ, bạn không biết con lươn đã chết bao lâu, và lươn càng chết lâu thì hàm lượng histamine trong cơ thể càng cao, càng gây hại cho con người.