Chỉ vỏn vẹn 2 âm tiết, từ tiếng Việt này khiến nhiều người phải tra Google mới hiểu đúng nghĩa

Tiếng Việt có nhiều từ ngữ quen thuộc nhưng khi được yêu cầu giải thích chính xác ý nghĩa, không ít người lại lúng túng. "Khật khưỡng" là một trong những từ như vậy. Dù thường xuyên xuất hiện trong văn học, báo chí và giao tiếp hàng ngày, nhiều người vẫn hiểu chưa đầy đủ hoặc nhầm lẫn ý nghĩa của từ này.

Theo Từ điển Tiếng Việt do Giáo sư Hoàng Phê chủ biên, "khật khưỡng" là tính từ dùng để chỉ trạng thái đi đứng không vững, thân người nghiêng ngả, lảo đảo như sắp ngã. Đây là một từ láy giàu tính gợi hình, chỉ cần nghe qua cũng có thể hình dung được dáng đi chao đảo, mất thăng bằng của một người.

Trong đời sống hàng ngày, "khật khưỡng" thường xuất hiện khi miêu tả người vừa uống rượu bia. Chính vì vậy, nhiều người mặc nhiên cho rằng đây là từ đồng nghĩa với trạng thái say. Tuy nhiên, theo các nhà ngôn ngữ học, cách hiểu này chưa hoàn toàn chính xác.

Say rượu chỉ là một trong nhiều nguyên nhân khiến một người có dáng đi khật khưỡng. Trên thực tế, từ này còn được sử dụng để miêu tả nhiều trạng thái khác nhau như người mới ốm dậy, người cao tuổi sức yếu, người kiệt sức sau lao động hoặc hành trình dài, thậm chí cả trẻ nhỏ mới tập đi nếu bước chân còn loạng choạng, thiếu vững vàng. Nói cách khác, một người có thể khật khưỡng vì say rượu, nhưng không phải cứ khật khưỡng là do say.

Điểm đặc biệt của "khật khưỡng" nằm ở khả năng gợi hình và gợi cảm rất rõ nét.

Các chuyên gia ngôn ngữ cho rằng đây là một từ láy mang tính tượng hình và tượng thanh cao. Âm "khật" tạo cảm giác ngắt quãng, chững lại, còn âm "khưỡng" kéo dài, tạo liên tưởng đến sự chao đảo, mất thăng bằng. Khi kết hợp, hai âm tiết này tái hiện khá sinh động hình ảnh một người đang cố bước đi nhưng cơ thể liên tục nghiêng ngả. Đây cũng là nét đặc trưng của tiếng Việt - ngôn ngữ sở hữu hệ thống từ láy phong phú, vừa truyền tải ý nghĩa vừa gợi lên âm thanh, nhịp điệu và cảm giác.

Bên cạnh "khật khưỡng", tiếng Việt còn có nhiều từ láy diễn tả trạng thái mất thăng bằng như "lảo đảo", "loạng choạng", "chông chênh", "ngật ngưỡng", "chếnh choáng" hay "xiêu vẹo". Tuy nhiên, mỗi từ lại mang một sắc thái khác nhau. Nếu "lảo đảo" nhấn mạnh sự mất cân bằng rõ rệt, "chếnh choáng" thiên về cảm giác choáng váng, "ngật ngưỡng" gợi hình ảnh vừa chao nghiêng vừa có phần cao lớn, thì "khật khưỡng" tập trung mô tả dáng đi không vững, từng bước chân như cố giữ cho cơ thể khỏi ngã.

Chỉ vỏn vẹn 2 âm tiết nhưng từ này lại khiến nhiều người băn khoăn khi giải thích nghĩa.

Trong văn học, các nhà văn và nhà thơ thường sử dụng "khật khưỡng" để tăng tính biểu cảm cho câu chữ. Thay vì phải diễn tả dài dòng rằng một nhân vật mệt mỏi, kiệt sức và bước đi chậm chạp, chỉ cần sử dụng từ "khật khưỡng" là đủ để người đọc hình dung rõ trạng thái đó.

Sự tồn tại của những từ như "khật khưỡng" cũng phản ánh nét đặc sắc của tiếng Việt. Nhiều từ ngữ được người bản ngữ sử dụng thành thạo nhờ quá trình giao tiếp và trải nghiệm, nhưng khi cần định nghĩa chính xác lại không dễ diễn đạt.

Trong thời đại Internet, những từ như "khật khưỡng" thường trở thành chủ đề được nhiều người tìm kiếm. Không phải vì quá xa lạ, mà bởi người đọc muốn hiểu đúng sắc thái và cách sử dụng của chúng trong từng ngữ cảnh.

Chỉ với hai âm tiết, "khật khưỡng" không chỉ mô tả một dáng đi mà còn thể hiện khả năng quan sát tinh tế của người Việt, góp phần tạo nên sự phong phú và giàu hình ảnh của tiếng Việt.