Thương cảng đầu tiên của nước Đại Việt hình thành cách đây gần 900 năm, sầm uất suốt 7 thế kỷ, được xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt

Theo Cổng thông tin điện tử tỉnh Quảng Ninh, thương cảng Vân Đồn được vua Lý Anh Tông lập năm 1149 tại Quảng Ninh ngày nay. Đây là thương cảng đầu tiên của Đại Việt, hoạt động sầm uất suốt hơn 700 năm qua các triều Lý, Trần, Lê, đóng vai trò huyết mạch giao thương giữa nước ta với các nước châu Á và thế giới.

Vua Lý Anh Tông chính thức lập thương cảng Vân Đồn sau khi thương thuyền các nước nước ngoài như đảo Hải Nam, Xiêm, Chân Lạp đến buôn bán. Nơi đây nhanh chóng trở thành cửa ngõ giao thương tấp nập. Thương cảng gồm nhiều bến thuyền nằm trên các đảo thuộc Vịnh Bái Tử Long, trải rộng trên phạm vi khoảng 200km². Trong đó có các bến Cống Đông, Cống Tây, Cái Làng, Cống Cái, Cái Cổng, Con Quy, Cống Yên, Cống Hẹp, thuộc Đặc khu Vân Đồn ngày nay. Các thương thuyền nước ngoài mang đến Đại Việt nhiều loại hàng hóa, trong đó có gấm vóc; trong khi hàng hóa được đưa từ Đại Việt ra bên ngoài chủ yếu gồm trầm hương, ngọc trai, ngà voi, vỏ quế, sừng tê giác, vàng, bạc, đồng, diêm tiêu và hải sản.

Thương cảng Vân Đồn được xem là thương cảng đầu tiên của nước Đại Việt. Ảnh: Internet.

Thời Trần (Thế kỷ XIII - XIV), thương cảng đạt đến thời kỳ cực thịnh. Các vua Trần ban hành những chính sách hạn chế ngoại thương, tác động đến hoạt động buôn bán tại đây. Vân Đồn không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa quý hiếm (gốm sứ, hương liệu, ngọc trai) mà còn đóng vai trò chiến lược quân sự quan trọng trong các cuộc kháng chiến chống giặc Nguyên - Mông.

Vào thời Hậu Lê và suy tàn (Thế kỷ XVI - XVIII), hoạt động buôn bán tại Vân Đồn dần suy giảm do chính sách "bế quan tỏa cảng" của triều đình phong kiến và sự nổi lên của các trung tâm mới như Phố Hiến hay Hội An. Dù vậy nơi đây vẫn giữ vị trí quan trọng trong hoạt động giao thương của Việt Nam, trong đó gốm sứ thương mại Việt Nam được xuất khẩu mạnh ra thị trường thế giới.

Cảnh buôn bán trên thương cảng Vân Đồn xưa. Ảnh: Internet.

Trải qua một thời gian dài hoạt động, thương cảng Vân Đồn đã mất dần vai trò của một thương cảng ngoại thương Việt Nam. Cho đến khi bước sang thế kỷ XIX thì gần như hoàn toàn mất hẳn chức năng của một thương cảng. Cư dân tại một số bến cổ di chuyển đến nơi khác, kho tàng, bến bãi dần xuống cấp. Những bến thuyền từng phục vụ hoạt động thương mại chuyển sang phục vụ nhu cầu đánh bắt, trao đổi lâm sản, hải sản của người dân địa phương với các khu vực khác trong nước. Qua thời gian và sự bồi lắng của biển, diện mạo sầm uất của thương cảng Vân Đồn xưa không còn nguyên vẹn. Tuy nhiên, trong lòng đất tại các bến thuyền cổ vẫn còn lưu giữ hàng triệu mảnh sành sứ, có cả những hiện vật còn nguyên vẹn, cùng dấu tích nền nhà, nền đình, nền chùa và tiền đồng.

Di tích lịch sử Quần thể Thương cảng Vân Đồn thuộc Đặc khu Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt tại Quyết định số 1225/QĐ-TTg ngày 24/10/2023.

Từ một thương cảng từng giữ vị thế đặc biệt trong dòng chảy giao thương của Đại Việt đến những năm tháng dần lùi vào miền ký ức, Vân Đồn vẫn bền bỉ lưu giữ những dấu tích của một thời vàng son trong từng dãy núi đá, vùng biển xanh và những lớp trầm tích hun đúc qua thời gian. Ngày nay, trên nền di sản giàu giá trị ấy, Vân Đồn tiếp tục khẳng định vị thế chiến lược, trở thành một điểm hội tụ quan trọng trong hành trình phát triển của Quảng Ninh nói riêng và đất nước Việt Nam nói chung.

Một góc huyện đảo Vân Đồn, Quảng Ninh ngày nay. Ảnh: quangninh.gov.vn.