Thần đồng Toán học Việt Nam đạt HCV Olympic khi mới 15 tuổi, từng được kỳ vọng đoạt giải Nobel, nay là nhà vật lý hàng đầu thế giới

Từ ngày 1-5/6, Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE) tại Gia Lai là nơi diễn ra hội thảo quốc tế về vật lý lượng tử với sự tham gia của hơn 40 nhà khoa học đến từ 11 quốc gia và vùng lãnh thổ. Một trong những gương mặt nhận được nhiều sự quan tâm là Giáo sư Đàm Thanh Sơn, nhà vật lý lý thuyết gốc Việt đang giảng dạy tại Đại học Chicago (Mỹ).

GS Đàm Thanh Sơn sinh năm 1969 tại Hà Nội trong gia đình có truyền thống khoa học. Cha ông là GS Dược học Đàm Trung Bảo, mẹ là PGS.TS Nguyễn Thị Hảo.

Ngay từ nhỏ, ông đã bộc lộ năng khiếu đặc biệt về Toán học. Năm 1984, khi mới 15 tuổi, ông giành Huy chương Vàng Olympic Toán học Quốc tế (IMO) tại Tiệp Khắc với số điểm tuyệt đối 42/42, trở thành một trong số ít học sinh Việt Nam đạt thành tích này.

Dù có nền tảng Toán học xuất sắc, ông lại lựa chọn theo đuổi ngành Vật lý. Năm 1985, ông sang Liên Xô học tại Đại học Tổng hợp Lomonosov và quyết định gắn bó với lĩnh vực nghiên cứu này. Sau khi tốt nghiệp năm 1991, ông tiếp tục học lên và bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ tại Viện Nghiên cứu Hạt nhân Moskva dưới sự hướng dẫn của nhà vật lý nổi tiếng Valery Rubakov.

Từ năm 1995 đến 1999, ông thực hiện nghiên cứu sau tiến sĩ tại nhiều cơ sở khoa học hàng đầu nước Mỹ như Đại học Washington và Viện Công nghệ Massachusetts (MIT), đặt nền móng cho sự nghiệp nghiên cứu quốc tế sau này.

Sự nghiệp của GS Đàm Thanh Sơn phát triển mạnh mẽ tại Mỹ. Ông từng giảng dạy và nghiên cứu tại Đại học Columbia, Đại học Washington trước khi trở thành giáo sư tại Đại học Chicago vào năm 2012.

Lĩnh vực nghiên cứu của ông tập trung vào vật lý lý thuyết, vật lý hạt cơ bản, vật lý hạt nhân và các ứng dụng của lý thuyết dây. Trong suốt sự nghiệp, ông đã công bố hơn 120 công trình khoa học trên các tạp chí quốc tế uy tín.

Một trong những thành tựu nổi bật nhất là công trình nghiên cứu cùng hai nhà khoa học P.K. Kovtun và A.O. Starinets về tỷ số giữa độ nhớt và mật độ entropy của vật chất. Công trình này tạo tiếng vang lớn trong giới vật lý, mở ra hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu các hệ tương tác mạnh và được cộng đồng khoa học quốc tế đánh giá cao.

Thời điểm đó, nhiều nhà khoa học trong nước từng kỳ vọng những nghiên cứu của GS Đàm Thanh Sơn có thể mở đường cho một giải Nobel Vật lý trong tương lai. Dù điều này chưa trở thành hiện thực, ông vẫn được xem là một trong những nhà vật lý gốc Việt có tầm ảnh hưởng lớn nhất thế giới hiện nay.

Bên cạnh hoạt động nghiên cứu, GS Đàm Thanh Sơn còn tích cực hỗ trợ sinh viên Việt Nam tiếp cận môi trường học thuật quốc tế và tham gia nhiều hoạt động khoa học trong nước.

Ông từng góp mặt trong ban giám khảo Olympic Toán học Quốc tế tổ chức tại Việt Nam năm 2007, tham gia công tác tổ chức Olympic Vật lý Quốc tế năm 2008 và thường xuyên chia sẻ kiến thức khoa học đến cộng đồng.

Việc tham dự hội thảo vật lý lượng tử tại Gia Lai lần này tiếp tục cho thấy sự gắn bó của ông với nền khoa học Việt Nam, đồng thời tạo cơ hội để các nhà nghiên cứu trẻ trong nước giao lưu và học hỏi từ một trong những nhà vật lý lý thuyết hàng đầu thế giới.

GS Đàm Thanh Sơn giao lưu với các học sinh đạt giải Olympic quốc tế tại ICISE . Ảnh: Hoàng Trọng