Sau khi lăng mộ Tần Thủy Hoàng hoàn thành, toàn bộ 720.000 công nhân đã bị giết chết? Các thế hệ sau biết được nội thất bên trong lăng mộ bằng cách nào?

Năm 1974, tại tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc, những người nông dân ở ngoại ô Tây An trong lúc đào giếng đã phát hiện một điều kinh ngạc: một bức tượng người lính bằng đất nung có kích thước gần bằng người thật, được chạm khắc tinh xảo và mặc chiến bào. Sau khi tiếp tục khai quật, hàng nghìn bức tượng tương tự lần lượt được tìm thấy. Đây chính là đội quân đất nung nổi tiếng thế giới.

Mỗi bức tượng đều có nét mặt sinh động, khiến người ta kinh ngạc. Những chiến binh đã nằm dưới lòng đất hơn 2.000 năm thực chất chỉ là một phần của một quần thể lăng mộ khổng lồ, được xây dựng cho Tần Thủy Hoàng - vị hoàng đế đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc.

Người lính bằng đất nung trong lăng Tần Thủy Hoàng

Các nhà nghiên cứu cho rằng lăng Tần Thủy Hoàng là một công trình vô cùng đặc biệt. Trong khu vực lăng mộ, đến nay đã phát hiện hơn 8.000 tượng binh mã đất nung, cùng khoảng 520 ngựa đất nung và 130 cỗ xe chiến. Phần lớn trong số này vẫn còn nằm sâu dưới lòng đất.

Tần Thủy Hoàng là vị hoàng đế đầu tiên theo đúng nghĩa trong lịch sử Trung Quốc. Năm 221 trước Công nguyên, ông thống nhất các nước chư hầu, thành lập nhà Tần và đặt nền móng cho nhiều chế độ được duy trì trong suốt thời kỳ quân chủ Trung Quốc. Ông thống nhất đất nước, xây dựng Vạn Lý Trường Thành, đồng thời thống nhất tiền tệ và pháp luật.

Tuy nhiên, vị hoàng đế đầy tham vọng này cũng đặc biệt khao khát tìm kiếm bí quyết trường sinh bất tử. Theo sử liệu, ông từng phái người vượt biển để tìm những ngọn núi tiên trong truyền thuyết. Ông say mê việc tìm lại những tri thức cổ xưa đã thất truyền và mong muốn khi còn sống có thể đạt được vị thế gần như một vị thần.

Để thực hiện tham vọng đó, Tần Thủy Hoàng dành hơn 30 năm xây dựng lăng mộ, huy động hơn 700.000 lao động để xây dựng một thành phố ngầm khổng lồ làm nơi an nghỉ sau khi qua đời. Và ở trung tâm công trình cổ xưa này ẩn chứa một trong những bí ẩn lớn nhất của lịch sử Trung Quốc.

Lăng Tần Thủy Hoàng có diện tích rất rộng. Cho đến nay, các nhà khảo cổ mới chỉ khai quật một số khu vực nhỏ ở bên ngoài. Các nhà nghiên cứu tin rằng bên dưới khu đất đắp ở trung tâm là cung điện ngầm, nơi đặt hài cốt của Tần Thủy Hoàng.

Tuy nhiên, do phát hiện hàm lượng thủy ngân cao trong lòng đất, khu vực trung tâm được đánh giá tiềm ẩn nhiều nguy hiểm và đến nay vẫn chưa được khai quật.

Dựa trên các ghi chép lịch sử và những nghiên cứu hiện có, cung điện dưới lòng đất có thể được thiết kế như một mô hình thu nhỏ của vũ trụ. Phần trần mô phỏng bầu trời, với các vì sao được tạo nên bằng ngọc trai; mặt đất mô phỏng địa hình Trung Quốc, còn sông ngòi, hồ biển được cho là chứa đầy thủy ngân, tạo thành những dòng chảy giống như sông nước thật.

Thủy ngân là một kim loại ở dạng lỏng, có khả năng dẫn điện và từng được sử dụng rộng rãi trong các thiết bị đo, thiết bị điện tử và ngành công nghiệp ô tô. Các nhà khảo cổ cũng từng phát hiện dấu vết thủy ngân trong một ngôi mộ cổ ở Ai Cập có niên đại khoảng 1.500 năm trước Công nguyên.

Từ đó, một số nhà nghiên cứu cho rằng việc thủy ngân xuất hiện trong các nền văn minh cổ đại có thể cho thấy con người thời đó đã sở hữu những kỹ thuật khá đặc biệt.

720.000 người xây lăng có thực sự bị giết?

Thông tin cho rằng 720.000 người xây lăng đều bị giết chủ yếu bắt nguồn từ một câu trong Sử ký - Tần Thủy Hoàng bản kỷ, có nội dung đề cập đến việc đóng kín những người thợ trong lăng, không để ai trở ra.

Tuy nhiên, nếu đọc kỹ nguyên văn, sử liệu chỉ sử dụng từ “đóng kín”, chứ không trực tiếp dùng từ “giết”.

Vì vậy, “đóng kín” có thể được hiểu là việc phong tỏa, di chuyển hoặc giam giữ những người tham gia xây dựng nhằm ngăn bí mật về cơ quan, kết cấu trong lăng bị tiết lộ.

Hơn nữa, trong nhiều thập kỷ nghiên cứu, các đoàn khảo cổ chưa từng phát hiện hố chôn tập thể quy mô lớn hay hài cốt của hàng loạt công nhân trong khu vực lăng mộ. Do đó, giả thuyết “chôn sống toàn bộ 720.000 người” hiện chưa có đủ bằng chứng khảo cổ để khẳng định.

Về thời gian và số lượng người xây dựng, các nghiên cứu khảo cổ cho thấy giai đoạn xây dựng tập trung có thể diễn ra trong khoảng 7 năm, từ 219 đến 213 trước Công nguyên. Số người trực tiếp làm việc cùng thời điểm được cho là khoảng 30.000-50.000 người. Con số hơn 700.000 nhiều khả năng là tổng số người được huy động từ khắp đất nước và tham gia theo từng đợt trong suốt quá trình xây dựng.

Làm thế nào hậu thế biết được bên trong lăng mộ có gì?

Những hiểu biết hiện nay về cấu trúc cung điện ngầm đến từ hai nguồn chính.

Một mặt, các nhà nghiên cứu dựa vào những ghi chép trong các tài liệu cổ như Sử ký, Hán thư và Thủy kinh chú. Mặt khác, các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại cũng được sử dụng để kiểm chứng những thông tin này.

Trong khuôn khổ Chương trình 863, khu vực lăng Tần Thủy Hoàng từng được khảo sát bằng các phương pháp địa vật lý và quét viễn thám. Kết quả cho thấy hàm lượng thủy ngân trong đất phía trên khu vực mộ chính cao bất thường, có điểm lên tới 1.440 ppb. Phát hiện này được cho là phù hợp với ghi chép cổ về việc dùng thủy ngân để mô phỏng sông ngòi và biển cả.

Các cuộc khảo sát cũng cho thấy khu mộ chính có thể nằm sâu khoảng 30 m dưới lòng đất, phòng mộ cao khoảng 15 m, bên ngoài có lớp đất sét chống thấm dày hơn 10 m cùng hệ thống thoát nước quy mô lớn.

Vì sao đến nay vẫn chưa mở lăng Tần Thủy Hoàng?

Theo quan điểm chung của giới khảo cổ, công nghệ hiện nay vẫn chưa đủ khả năng bảo đảm an toàn tuyệt đối cho một hệ thống ngầm khổng lồ như vậy.

Một khi mở lăng, các nhà khảo cổ sẽ phải đối mặt với hàng loạt vấn đề như chống nước, kiểm soát thủy ngân và ngăn quá trình oxy hóa. Nếu không có biện pháp bảo vệ phù hợp, các hiện vật quý giá có thể bị hư hỏng nghiêm trọng ngay sau khi tiếp xúc với môi trường bên ngoài.

Vì vậy, việc chưa khai quật lăng chính không có nghĩa là con người từ bỏ việc khám phá, mà ngược lại, không khai quật chính là để bảo vệ tốt hơn “đế quốc dưới lòng đất” đã ngủ yên suốt hơn 2.000 năm.