“Góc khuất” trong cuộc đời lẫy lừng của bà Nguyên phi “hai lần buông rèm nhiếp chính”

10:50 12/11/2012

Là một phụ nữ sáng danh trong lịch sử nước nhà, Nguyên phi Ỷ Lan, ngoài tài trị quốc, an dân bà còn có công việc chống xâm lược, chấn hưng Phật giáo.

Truyền kỳ về “cô gái đứng tựa gốc lan”

Cho đến nay, tên thật của bà cũng chưa được xác định rõ. Có sách ghi là Lê Thị Yến, có sách chép là Lê Thị Yến Loan, hay Lê Thị Mệnh… Sách “Đại Việt sử ký toàn thư” cũng chỉ ghi các tên hiệu “Ỷ Lan phu nhân”, “thần phi”, “Nguyên phi” và “Hoàng thái hậu”, trong đó có đoạn: “…Vua (tức Lý Thái Tông) tuổi lớn,40 chưa có con trai, sai chi hậu nội nhân là Nguyễn Bông làm lễ cầu tự ở chùa Thánh Chúa, đến sau Ỷ Lan phu nhân có mang, sinh thái tử Càn Đức, tức Nhân Tông (Tục truyền rằng vua cúng khấn cầu tự chưa thấy hiệu nghiệm, mới đi chơi khắp các chùa quán. Xe vua đi đến đâu, con trai, con gái đổ xô đến xem không ngớt, duy chỉ có một người con gái hái dâu cứ đứng tựa trong bụi cỏ lan. Vua trông thấy, cho đưa vào cung, được vua yêu, phong làm Ỷ Lan phu nhân…)”.

Chính sử chỉ ghi có vậy, xong truyền kỳ về cô gái hái dâu (hay cắt cỏ) vào cung vua Lý được dân gian thêu dệt khá sinh động:

Một sớm mùa xuân vua về viếng thăm chùa Dâu (tổng Dương Quang, phủ Thuận Thành), dân làng mở hội nghênh giá. Thánh Tông hoàng đế cùng hòa vào dân chúng trong hội làng đông vui. Trai gái, già trẻ các làng đều ra rước vua. Đoàn xa giá của vua đi đến đâu, các làng lân cận nô nức, đổ xô về phía ấy. Duy chỉ cô thôn nữ xinh đẹp của làng Sủi vẫn điềm nhiên hái dâu, xem việc ngự giá của vua không có quan hệ gì đến mình. Lý Thánh Tông thấy làm lạ, bèn cho đòi người con gái có vẻ “kiêu căng” đang đứng bên lương dâu kề gốc lan ấy đến trước kiệu rồng để hỏi. Cô gái ung dung nhẹ nhàng đến quỳ tâu: “Thiếp là con nhà nghèo hèn, phải làm lụng đầu tắt mặt tối, phụng dưỡng cha mẹ, có đâu dám mong đi xem rước và nhìn mặt Rồng”.


Bà Triệu và Nguyên phi Ỷ Lan - Ảnh Internet

Vua thấy cô gái ăn mặc quê mùa, nhưng cử chỉ đoan trang, lời nói dịu dàng, đối đáp phân minh, lễ nghĩa khác hẳn những người con gái mà vua đã từng gặp. Yêu vì sắc, trọng vì nết nên vua cho cô gái theo long giá về kinh đô. Cô thôn nữ được đón về cung vua ấy là Yến cô nương xinh đẹp, nết na của làng Siêu Loại (Sủi). Nhờ “thong minh vốn sẵn tính trời”, được học tập, trau giồi, Yến cô nương đã trở thành một cung phi “nổi danh tài sắc một thời”, kinh sử làu thông, văn chương uyên bác. Lý Thánh Tông đem lòng yêu mến, sau khi nàng sinh Thái tử Càn Đức thì được phong làm Ỷ Lan phu nhân, đánh dấu kỷ niệm về người con gái “đứng tựa gốc lan” năm nào.

Bình tán về sự kiện này, hậu thế có ngươi cho rằng việc Yến cô nương đứng riêng ra một chỗ chẳng phải điểm nhiên, hay thờ ơ gì, mà chỉ cốt để nhà vua chú ý tới mình nhiều hơn. Còn việc cô đang “hái dâu”, hay “cắt cỏ” gì đó, thì cũng là để nhấn mạnh về nguồn gốc dân giã, hay lam hay làm như cô Tấm trong cổ tích mà thôi (!)

Hai lần buông rèm nhiếp chính

Tháng 2 năm Kỷ Dậu (1069), vua Lý Thánh Tông thân chinh đi đánh Chiêm Thành. Trước khi đi, nhà vua tin cậy trao quyền điều khiển chính sự ở triều đình cho Ỷ Lan nguyên phi. “Trận này, vua đánh Chiêm Thành mãi không được, đem quân về đến Châu Cư Liên (Tiên Lữ, Hưng Yên), nghe tin Nguyên phi giúp việc nội trị, lòng dân cảm hóa vui vẻ, trong cõi yên tĩnh, tôn sùng Phật giáo, nhân dân gọi bà là Quan Âm, vua nói: “Nguyên phi là đàn bà còn làm được như thế, ta là đàn ông thì được việc gì!”. Lần đi đánh nữa, lần này đánh được”.

Năm Nhâm Tý (1072) tháng riêng mùa xuân, Lý Thánh Tông mất, Hoàng thái tử Càn Đức lên ngôi, tức vua Lý Nhân Tông. Khi ấy vua mới lên 7, “tôn mẹ là Ỷ Lan nguyên phi lên làm Linh Nhân hoàng thái phi; mẹ đích là hoàng hậu Thượng Dương Dương thị làm hoàng thái hậu, buông rèm cùng nghe chính sự, thái sư Lý Đạo Thành giúp đỡ công việc”. “Để chấn hưng văn hóa, Linh Nhân Hoàng thái hậu đã cho xây Quốc Tử Giám vào năm 1076 và mở khoa thi Nho học đầu tiên để chọn người hiền tài vào năm 1075.

Trước họa quân Tống kéo sang xâm lược, vua Lý Nhân Tông lúc ấy chưa quá 10 tuổi, Ỷ Lan đã bỏ qua hiềm khích cũ, điều Lý Đại Thành đang chấn ải Nghệ An về trao lại chức Thái sư, cùng ông lo việc binh lương chuyển ra tiền tuyến. Chiến thắng vang dội trên dòng sông Như Nguyệt (1076) đã buộc nhà Tống phải công nhận Đại Việt là một quốc gia độc lập năm 1077, ngoài tài cầm quân của vị anh hùng kiệt xuất Thái úy Lý Thường Kiệt, thì không thể không kể đến công lao to lớn của Hoàng thái hậu Ỷ Lan.

“Góc khuất” của “Bà Tấm” Kinh Bắc

Xuất than là một thôn nữ nên khi sống trong cảnh lầu son gác tía, Ỷ Lan vẫn không quên những nỗi thống khổ của người dân nghèo. Khi chấp chính, bà đã tự mình hoặc cùng vua ban hành nhiều chính sách ích quốc lợi dân. Hai việc có tính chất công đức của bà là “chuộc người” (năm 1103) và việc đề xuất lệnh cấm trộm trâu và giết trâu bừa bãi” (năm 1117) đã được “Đại Việt sử ký toàn thư” chép lại. Theo đó, đối với những phụ nữ nông dân vì cùng khổ phải đem than gán nợ cho nhà giàu, bà cho xuất của trong kho chuộc về và xây dựng chồng con cho họ. Việc này được sử thần Ngô Sĩ Liên khen là “Thái hậu đổi mệnh cho họ cũng là việc nhân chính vậy!”.

Với nông dân thì “con trâu là đầu cơ nghiệp”, thấu hiểu điều đó nên bà đã đề xuất với vua: “Gần đây người kinh thành và làng ấp đã có kẻ trốn đi chuyên nghề trộm trâu. Nông dân cùng quẫn. Mấy nhà phải cày chung một trâu. Trước đây, ta đã từng mách việc ấy, và nhà nước đã ra lệnh cấm. Nhưng nay việc giết trâu lại có nhiều hơn trước”. Nghe lời Thái hậu, Nhân Tông bèn ra lệnh phạt rất nặng những người những người trộm và giết trâu, phạt cả vợ và con của hàng xóm về tội không tố giác.

Là một người sùng đạo Phật, Ỷ Lan rất siêng làm việc từ thiện, xây dựng đình chùa, tính ra đến hơn 100 chùa cả thảy. Ngoài giờ nhiếp chính, bà cũng năng lui tới chùa chiền đàm đạo với những cao tăng về phật pháp, có những bài kinh, câu kệ của bà còn truyền tới đời nay. Chính vì những công tích đó mà dân gian thường gọi bà là “Phật giáng thế” hay “bà Tấm” Kinh Bắc. Sau khi Ỷ Lan qua đời vào mùa thu, tháng 5, ngày 25 (1117), nhân dân đã xây dựng nhiều ngôi đền thờ ở khắp nơi để tỏ lòng biết ơn, tưởng nhớ ân đức, công lao của bà.

Tuy nhiên trong cuộc đời lừng lẫy của Nguyên phi Ỷ Lan cũng không tránh khỏi những “góc khuất”, thậm chí “tỳ vết”. Cứ theo chính sử thì năm 1073 “Giam Hoàng Thái hậu Dương thị, tôn Hoàng Thái phi làm Linh Nhân Hoàng Thái hậu. Linh Nhân có tính ghen, cho mình là mẹ đẻ mà không được dự chính sự, mới kêu với vua rằng: “Mẹ già khó nhọc mới có ngày nay, mà bây giờ phú quý người khác được hưởng, thế thì sẽ để mẹ già vào đâu?”. Vua bèn sai đem giam Dương Thái hậu và 76 người thị nữ vào cung Thượng Dương, rồi bức phải chết, chôn theo lăng Thánh Tông”.

Về việc này, sử thần Ngô Sĩ Liên có lời bàn: “Nhân Tông là người nhân hiếu, Linh Nhân là người sùng Phật, sao lại đến nỗi giết đích Thái hậu, hãm hại người vô tội, tàn nhẫn đến thế ư?... Thái sư Lý Đạo Thành phải ra trấn bên ngoài, biết đâu chỉ vì can gián chuyện ấy”. Theo chính sử, “tục truyền rằng Thái hậu hối về việc Thượng Dương thái hậu và các thị nữ vô tội mà bị chết, làm nhiều chùa Phật để xám hối rửa oan”. Cũng theo chính sử: “ Mùa thu tháng 7, ngày 25 (1017), Ỷ Lan Hoàng Thái hậu băng hà, hỏa táng; bắt 3 người thị nữ chôn theo”. Thêm nữa, trong vụ án “Hồ Dâm Đàn” (1096), việc thái sư Lê Văn Thịnh bị triều đình vu cáo là “hóa hổ giết vua” rồi bị đày lên Thao Giang, người ta thấy ít nhiều có bóng dáng bàn tay đạo diễn của Nguyên phi Ỷ Lan xuất phát từ tranh chấp về ý thức hệ  Phật giáo (Quốc giáo) và Nho giáo (đang lên).

Theo PGS.TS Nguyễn Minh Tường (Viện Sử học Việt Nam) thì: “Việc Ỷ Lan Nguyên phi giết 72 hay là 76 cung nữ là có thật. Nhưng “soi” hành động đó dưới vương triều phong kiến đó, thì nó có nguyên do của nó. Thời kỳ đó có tục “tuẫn táng”, tức là vua, hoàng hậu hay thái hậu mất thì đôi khi triều đình cũng chôn theo cung phi để hầu. Chính vì vậy, ta cũng phần nào hiểu cho bà. Đó có thể coi là những điểm đen trong cuộc đời của Ỷ Lan. Ỷ Lan có công 8 phần, lỗi chỉ 2 phần”. Giáo sư sử học Lê Văn Lan cũng cho rằng: “Trong sự nghiệp làm chính trị thì âu đấy cũng là chuyện thường thấy…”!

Câu chuyện pháp luật
Bí mật đằng sau sự thành công của trang sức phong thủy Phạm Thu Hiền

Bí mật đằng sau sự thành công của trang sức phong thủy Phạm Thu Hiền

Doanh nghiệp - 8 giờ, 36 phút trước

Chuyên gia phong thủy Phạm Thu Hiền từ bỏ công việc ổn định, dấn thân vào con đường kinh doanh và hiện sở hữu cửa hàng trang sức đá quý khang trang.

Trong nhà có người sinh vào 8 ngày này thì quý nhân tứ bề, vượng phu ích tử!

Trong nhà có người sinh vào 8 ngày này thì quý nhân tứ bề, vượng phu ích tử!

Đời sống số - 11 giờ, 20 phút trước

Nếu trong gia đình có người sinh vào những ngày này thì xin chúc mừng, bởi đó là những người có số quý nhân phù trợ, vượng phu ích tử.

Trắc nghiệm tâm lý: Bạn thích ăn bát cháo nào vào buổi sáng? Để xem bạn hạnh phúc hay mệt mỏi khi về già?

Trắc nghiệm tâm lý: Bạn thích ăn bát cháo nào vào buổi sáng? Để xem bạn hạnh phúc hay mệt mỏi khi...

Kiến thức - 12 giờ, 36 phút trước

Hãy chọn bát cháo bạn muốn ăn vào buổi sáng và cùng tìm hiểu thông tin thú vị đằng sau nhé.

Xót xa cảnh nữ sinh Trà Leng gục khóc bên mộ của cha mẹ sau vụ sạt lở kinh hoàng

Xót xa cảnh nữ sinh Trà Leng gục khóc bên mộ của cha mẹ sau vụ sạt lở kinh hoàng

Tin trong ngày - 13 giờ, 58 phút trước

Tối 29/10, ông Hà Thanh Quốc - Giám đốc Sở GD-ĐT Quảng Nam chia sẻ, ông không thể cầm nước mắt khi chứng kiến hình ảnh nữ sinh gục khóc bên 2 ngôi mộ...

Tính cách ảnh hưởng lớn đến việc chọn nghề, vậy những nghề gì phù hợp cho những người nhút nhát, tự ti?

Tính cách ảnh hưởng lớn đến việc chọn nghề, vậy những nghề gì phù hợp cho những người nhút nhát, tự ti?...

Đời sống số - 14 giờ, 58 phút trước

Những người có tính cách nhút nhát, tự ti thường rất ngại tiếp xúc với người khác và không muốn tham gia vào các hoạt động tập thể, điều này cũng có thể khiến...

Phát hiện chồng phản bội, vợ đến gặp nhân tình nhận được màn đáp: 'chị không có ý định cướp chồng em, chị chỉ cần giải tỏa'

Phát hiện chồng phản bội, vợ đến gặp nhân tình nhận được màn đáp: 'chị không có ý định cướp chồng em,...

Tâm sự - 3 giờ trước

Sống với một người chồng phản bội, mẹ chồng khó tính, người vợ quyết định ra đi và làm lại với hai bàn tay trắng.

Dương Mịch lên hot search khi tạo dáng cực gợi cảm với váy 2 dây ôm sát

Dương Mịch lên hot search khi tạo dáng cực gợi cảm với váy 2 dây ôm sát

Thời trang sao - 3 giờ trước

Dương Mịch tạo dáng quyến rũ và khoe vẻ đẹp hút hồn trong bộ váy hai dây đen tuyền ôm sát khiến tên cô lại leo hot search Weibo.

Hiếm muộn 8 năm mới có con, trong khi tôi nhẩy cẫng lên vì sung sướng thì vợ lại bất ngờ đòi ly hôn

Hiếm muộn 8 năm mới có con, trong khi tôi nhẩy cẫng lên vì sung sướng thì vợ lại bất ngờ đòi...

Đàn ông yêu - 4 giờ, 43 phút trước

Tôi sung sướng đến nỗi mặc ngược cả quần để chạy ra tìm vợ. Vừa thấy cô ấy, tôi reo lên hạnh phúc. Nhưng đúng là niềm hạnh phúc chẳng kéo dài được bao...

Giữa lúc Kim Kardashian bị 'ném đá', Kayne West tặng bà xã món quà xúc động được làm từ công nghệ hologram

Giữa lúc Kim Kardashian bị 'ném đá', Kayne West tặng bà xã món quà xúc động được làm từ công nghệ hologram...

Chuyện làng sao - 4 giờ, 43 phút trước

'Kayne đã tặng tôi món quà dành nhiều tâm ý nhất từ trước tới giờ' - Kim Kardashian tâm sự về đoạn video đã tái hiện hình ảnh cha mình bằng công nghệ hologram....

Ninh Dương Lan Ngọc bối rối, cười như mếu vì không có chỗ ngồi tại sự kiện

Ninh Dương Lan Ngọc bối rối, cười như mếu vì không có chỗ ngồi tại sự kiện

VIDEO - 4 giờ, 50 phút trước

Tối 29/10, rất nhiều nghệ sĩ đình đám Vbiz đã lên đồ lộng lẫy và đến dự một sự kiện. Đáng nói, clip ghi lại khoảnh khắc Lan Ngọc và Linh Chi bối rối,...

Group công kích đã tạm khoá, Hoa Hậu Hương Giang có động thái ngăn chặn thiệt hại

Group công kích đã tạm khoá, Hoa Hậu Hương Giang có động thái ngăn chặn thiệt hại

Chuyện làng sao - 4 giờ, 50 phút trước

Trước động thái cảnh cáo mạnh của Hương Giang, nhóm kín anti cô đã phải tạm khoá.

Vừa xác nhận ly hôn, Lệ Quyên đã muốn mở tiệc mừng độc thân

Vừa xác nhận ly hôn, Lệ Quyên đã muốn mở tiệc mừng độc thân

Chuyện làng sao - 4 giờ, 50 phút trước

Lệ Quyên hưởng ứng ngay khi một người em gợi ý trên facebook của cô.

Điều gì khiến chúng ta nói nhảm khi ngủ và cách để kiểm soát điều này

Điều gì khiến chúng ta nói nhảm khi ngủ và cách để kiểm soát điều này

Kiến thức - 4 giờ, 58 phút trước

Nói nhảm khi ngủ là dấu hiệu phổ biến ở khá nhiều người. Điều này gần như vô hại, không cần điều trị bằng thuốc nhưng nó sẽ ảnh hưởng đến người bên cạnh,...

Con giáp may mắn chạm đỉnh, sự nghiệp thăng tiến, hạnh phúc viên mãn vào năm 2021

Con giáp may mắn chạm đỉnh, sự nghiệp thăng tiến, hạnh phúc viên mãn vào năm 2021

Đời sống số - 7 giờ, 10 phút trước

Tử vi học dự báo, năm 2021 có những con giáp dưới đây may mắn chạm đỉnh, sự nghiệp thăng tiến, quan lộ hanh thông, cuộc sống hạnh phúc mãn đường.

Lệ Quyên và chồng: Một thập kỷ bên nhau với đủ thị phi, kết thúc trong âm thầm

Lệ Quyên và chồng: Một thập kỷ bên nhau với đủ thị phi, kết thúc trong âm thầm

Chuyện làng sao - 7 giờ, 12 phút trước

Điểm lại những hình ảnh hạnh phúc và chặng đường bên nhau của Lệ Quyên và ông xã khiến ai cũng tiếc nuối thay cho họ.

Kim Kardashian thuê máy bay Boeing 88 chỗ đi chơi sinh nhật

Kim Kardashian thuê máy bay Boeing 88 chỗ đi chơi sinh nhật

Chuyện làng sao - 7 giờ, 13 phút trước

Kim Kardashian đã chi 1 triệu USD cho chuyến du lịch không thể "chanh sả" hơn để kỷ niệm sinh nhật tuổi 40 với bạn bè, người thân tại một hòn đảo ở Thái...

Meghan lại dính nghi vấn bầu bí lần 2 khi có động thái lạ đáng ngờ

Meghan lại dính nghi vấn bầu bí lần 2 khi có động thái lạ đáng ngờ

Chuyện làng sao - 7 giờ, 13 phút trước

Hành động mới đây của Meghan làm cho nhiều người tin rằng cô đã có tin vui bầu bí.

Khi nấu sủi cảo không được cho nước nóng vào nồi, sai một bước là vỏ bánh bị nứt và dính

Khi nấu sủi cảo không được cho nước nóng vào nồi, sai một bước là vỏ bánh bị nứt và dính

Địa chỉ ăn ngon - 7 giờ, 13 phút trước

Sủi cảo là một trong những món ăn bắt nguồn từ Trung Quốc và đã được du nhập vào Việt Nam. Đây là món ăn được rất nhiều người yêu thích.

Bức ảnh mới nhất của Mao Hiểu Đồng, hố xương đòn sâu đến mức 'có thể nuôi cá'! Làm sao để có xương đòn quyến rũ như vậy?

Bức ảnh mới nhất của Mao Hiểu Đồng, hố xương đòn sâu đến mức 'có thể nuôi cá'! Làm sao để có...

Chuyện làng sao - 7 giờ, 13 phút trước

Xương quai xanh quyến rũ là vùng để phụ nữ thể hiện phong cách, khi nhìn lên quay lại, đường cong quyến rũ ấy rất mê người.

Bí mật đằng sau sự thành công của trang sức phong thủy Phạm Thu Hiền

Bí mật đằng sau sự thành công của trang sức phong thủy Phạm Thu Hiền

Doanh nghiệp - 8 giờ, 36 phút trước

Chuyên gia phong thủy Phạm Thu Hiền từ bỏ công việc ổn định, dấn thân vào con đường kinh doanh và hiện sở hữu cửa hàng trang sức đá quý khang trang.

Sao nữ Hàn bất ngờ 'tụt vòng một' xuống tận bụng, khiến khán giả không khỏi hoang mang

Sao nữ Hàn bất ngờ 'tụt vòng một' xuống tận bụng, khiến khán giả không khỏi hoang mang

Thời trang sao - 8 giờ, 20 phút trước

Dù gặp tai nạn đáng tiếc nhưng nữ thần tượng vẫn được khen ngợi vì cách xử lý cực kỳ chuyên nghiệp.

Hương Giang đanh thép yêu cầu group antifan dừng hoạt động, đề nghị cơ quan chức năng vào cuộc xử lý

Hương Giang đanh thép yêu cầu group antifan dừng hoạt động, đề nghị cơ quan chức năng vào cuộc xử lý

Chuyện làng sao - 8 giờ, 21 phút trước

“Tôi yêu cầu những thành viên trong group này phải dừng lại việc tấn công mạng tới các chương trình, những nhãn hàng mà tôi đang làm việc ngay lập tức”, Hương Giang đanh...

Hội phụ huynh 'đu trend' hóa trang Halloween cho con, chiếm spotlight là cháu gái cưng của MC Trấn Thành

Hội phụ huynh 'đu trend' hóa trang Halloween cho con, chiếm spotlight là cháu gái cưng của MC Trấn Thành

Đời sống trẻ - 8 giờ, 29 phút trước

Nếu bí ý tưởng hóa trang cho con tham gia lễ hội Halloween 2020, các mẹ có thể tham khảo một số gợi ý dưới đây.

Con gái 4 tuổi nhà 'Mỹ nhân đẹp nhất Philiipines' gây sốt khi hóa thân thành công chúa Jasmine

Con gái 4 tuổi nhà 'Mỹ nhân đẹp nhất Philiipines' gây sốt khi hóa thân thành công chúa Jasmine

Nhí - 8 giờ, 30 phút trước

Bé Zia lại trổ tài cosplay nhân vật hoạt hình Disney khiến nhiều người hâm mộ trầm trồ.

Thanh niên ẩn nấp trên nóc nhà WC nữ khiến cả xóm trọ náo loạn lúc nửa đêm

Thanh niên ẩn nấp trên nóc nhà WC nữ khiến cả xóm trọ náo loạn lúc nửa đêm

Đời sống trẻ - 9 giờ, 31 phút trước

Chưa rõ nam thanh niên này có ý đồ gì mà lại lấp ló trên nóc nhà vệ sinh của phòng trọ của nữ. Đến nửa đêm, khi chuẩn bị đi ngủ, các cô...