“Góc khuất” trong cuộc đời lẫy lừng của bà Nguyên phi “hai lần buông rèm nhiếp chính”

10:50 12/11/2012

Là một phụ nữ sáng danh trong lịch sử nước nhà, Nguyên phi Ỷ Lan, ngoài tài trị quốc, an dân bà còn có công việc chống xâm lược, chấn hưng Phật giáo.

Truyền kỳ về “cô gái đứng tựa gốc lan”

Cho đến nay, tên thật của bà cũng chưa được xác định rõ. Có sách ghi là Lê Thị Yến, có sách chép là Lê Thị Yến Loan, hay Lê Thị Mệnh… Sách “Đại Việt sử ký toàn thư” cũng chỉ ghi các tên hiệu “Ỷ Lan phu nhân”, “thần phi”, “Nguyên phi” và “Hoàng thái hậu”, trong đó có đoạn: “…Vua (tức Lý Thái Tông) tuổi lớn,40 chưa có con trai, sai chi hậu nội nhân là Nguyễn Bông làm lễ cầu tự ở chùa Thánh Chúa, đến sau Ỷ Lan phu nhân có mang, sinh thái tử Càn Đức, tức Nhân Tông (Tục truyền rằng vua cúng khấn cầu tự chưa thấy hiệu nghiệm, mới đi chơi khắp các chùa quán. Xe vua đi đến đâu, con trai, con gái đổ xô đến xem không ngớt, duy chỉ có một người con gái hái dâu cứ đứng tựa trong bụi cỏ lan. Vua trông thấy, cho đưa vào cung, được vua yêu, phong làm Ỷ Lan phu nhân…)”.

Chính sử chỉ ghi có vậy, xong truyền kỳ về cô gái hái dâu (hay cắt cỏ) vào cung vua Lý được dân gian thêu dệt khá sinh động:

Một sớm mùa xuân vua về viếng thăm chùa Dâu (tổng Dương Quang, phủ Thuận Thành), dân làng mở hội nghênh giá. Thánh Tông hoàng đế cùng hòa vào dân chúng trong hội làng đông vui. Trai gái, già trẻ các làng đều ra rước vua. Đoàn xa giá của vua đi đến đâu, các làng lân cận nô nức, đổ xô về phía ấy. Duy chỉ cô thôn nữ xinh đẹp của làng Sủi vẫn điềm nhiên hái dâu, xem việc ngự giá của vua không có quan hệ gì đến mình. Lý Thánh Tông thấy làm lạ, bèn cho đòi người con gái có vẻ “kiêu căng” đang đứng bên lương dâu kề gốc lan ấy đến trước kiệu rồng để hỏi. Cô gái ung dung nhẹ nhàng đến quỳ tâu: “Thiếp là con nhà nghèo hèn, phải làm lụng đầu tắt mặt tối, phụng dưỡng cha mẹ, có đâu dám mong đi xem rước và nhìn mặt Rồng”.


Bà Triệu và Nguyên phi Ỷ Lan - Ảnh Internet

Vua thấy cô gái ăn mặc quê mùa, nhưng cử chỉ đoan trang, lời nói dịu dàng, đối đáp phân minh, lễ nghĩa khác hẳn những người con gái mà vua đã từng gặp. Yêu vì sắc, trọng vì nết nên vua cho cô gái theo long giá về kinh đô. Cô thôn nữ được đón về cung vua ấy là Yến cô nương xinh đẹp, nết na của làng Siêu Loại (Sủi). Nhờ “thong minh vốn sẵn tính trời”, được học tập, trau giồi, Yến cô nương đã trở thành một cung phi “nổi danh tài sắc một thời”, kinh sử làu thông, văn chương uyên bác. Lý Thánh Tông đem lòng yêu mến, sau khi nàng sinh Thái tử Càn Đức thì được phong làm Ỷ Lan phu nhân, đánh dấu kỷ niệm về người con gái “đứng tựa gốc lan” năm nào.

Bình tán về sự kiện này, hậu thế có ngươi cho rằng việc Yến cô nương đứng riêng ra một chỗ chẳng phải điểm nhiên, hay thờ ơ gì, mà chỉ cốt để nhà vua chú ý tới mình nhiều hơn. Còn việc cô đang “hái dâu”, hay “cắt cỏ” gì đó, thì cũng là để nhấn mạnh về nguồn gốc dân giã, hay lam hay làm như cô Tấm trong cổ tích mà thôi (!)

Hai lần buông rèm nhiếp chính

Tháng 2 năm Kỷ Dậu (1069), vua Lý Thánh Tông thân chinh đi đánh Chiêm Thành. Trước khi đi, nhà vua tin cậy trao quyền điều khiển chính sự ở triều đình cho Ỷ Lan nguyên phi. “Trận này, vua đánh Chiêm Thành mãi không được, đem quân về đến Châu Cư Liên (Tiên Lữ, Hưng Yên), nghe tin Nguyên phi giúp việc nội trị, lòng dân cảm hóa vui vẻ, trong cõi yên tĩnh, tôn sùng Phật giáo, nhân dân gọi bà là Quan Âm, vua nói: “Nguyên phi là đàn bà còn làm được như thế, ta là đàn ông thì được việc gì!”. Lần đi đánh nữa, lần này đánh được”.

Năm Nhâm Tý (1072) tháng riêng mùa xuân, Lý Thánh Tông mất, Hoàng thái tử Càn Đức lên ngôi, tức vua Lý Nhân Tông. Khi ấy vua mới lên 7, “tôn mẹ là Ỷ Lan nguyên phi lên làm Linh Nhân hoàng thái phi; mẹ đích là hoàng hậu Thượng Dương Dương thị làm hoàng thái hậu, buông rèm cùng nghe chính sự, thái sư Lý Đạo Thành giúp đỡ công việc”. “Để chấn hưng văn hóa, Linh Nhân Hoàng thái hậu đã cho xây Quốc Tử Giám vào năm 1076 và mở khoa thi Nho học đầu tiên để chọn người hiền tài vào năm 1075.

Trước họa quân Tống kéo sang xâm lược, vua Lý Nhân Tông lúc ấy chưa quá 10 tuổi, Ỷ Lan đã bỏ qua hiềm khích cũ, điều Lý Đại Thành đang chấn ải Nghệ An về trao lại chức Thái sư, cùng ông lo việc binh lương chuyển ra tiền tuyến. Chiến thắng vang dội trên dòng sông Như Nguyệt (1076) đã buộc nhà Tống phải công nhận Đại Việt là một quốc gia độc lập năm 1077, ngoài tài cầm quân của vị anh hùng kiệt xuất Thái úy Lý Thường Kiệt, thì không thể không kể đến công lao to lớn của Hoàng thái hậu Ỷ Lan.

“Góc khuất” của “Bà Tấm” Kinh Bắc

Xuất than là một thôn nữ nên khi sống trong cảnh lầu son gác tía, Ỷ Lan vẫn không quên những nỗi thống khổ của người dân nghèo. Khi chấp chính, bà đã tự mình hoặc cùng vua ban hành nhiều chính sách ích quốc lợi dân. Hai việc có tính chất công đức của bà là “chuộc người” (năm 1103) và việc đề xuất lệnh cấm trộm trâu và giết trâu bừa bãi” (năm 1117) đã được “Đại Việt sử ký toàn thư” chép lại. Theo đó, đối với những phụ nữ nông dân vì cùng khổ phải đem than gán nợ cho nhà giàu, bà cho xuất của trong kho chuộc về và xây dựng chồng con cho họ. Việc này được sử thần Ngô Sĩ Liên khen là “Thái hậu đổi mệnh cho họ cũng là việc nhân chính vậy!”.

Với nông dân thì “con trâu là đầu cơ nghiệp”, thấu hiểu điều đó nên bà đã đề xuất với vua: “Gần đây người kinh thành và làng ấp đã có kẻ trốn đi chuyên nghề trộm trâu. Nông dân cùng quẫn. Mấy nhà phải cày chung một trâu. Trước đây, ta đã từng mách việc ấy, và nhà nước đã ra lệnh cấm. Nhưng nay việc giết trâu lại có nhiều hơn trước”. Nghe lời Thái hậu, Nhân Tông bèn ra lệnh phạt rất nặng những người những người trộm và giết trâu, phạt cả vợ và con của hàng xóm về tội không tố giác.

Là một người sùng đạo Phật, Ỷ Lan rất siêng làm việc từ thiện, xây dựng đình chùa, tính ra đến hơn 100 chùa cả thảy. Ngoài giờ nhiếp chính, bà cũng năng lui tới chùa chiền đàm đạo với những cao tăng về phật pháp, có những bài kinh, câu kệ của bà còn truyền tới đời nay. Chính vì những công tích đó mà dân gian thường gọi bà là “Phật giáng thế” hay “bà Tấm” Kinh Bắc. Sau khi Ỷ Lan qua đời vào mùa thu, tháng 5, ngày 25 (1117), nhân dân đã xây dựng nhiều ngôi đền thờ ở khắp nơi để tỏ lòng biết ơn, tưởng nhớ ân đức, công lao của bà.

Tuy nhiên trong cuộc đời lừng lẫy của Nguyên phi Ỷ Lan cũng không tránh khỏi những “góc khuất”, thậm chí “tỳ vết”. Cứ theo chính sử thì năm 1073 “Giam Hoàng Thái hậu Dương thị, tôn Hoàng Thái phi làm Linh Nhân Hoàng Thái hậu. Linh Nhân có tính ghen, cho mình là mẹ đẻ mà không được dự chính sự, mới kêu với vua rằng: “Mẹ già khó nhọc mới có ngày nay, mà bây giờ phú quý người khác được hưởng, thế thì sẽ để mẹ già vào đâu?”. Vua bèn sai đem giam Dương Thái hậu và 76 người thị nữ vào cung Thượng Dương, rồi bức phải chết, chôn theo lăng Thánh Tông”.

Về việc này, sử thần Ngô Sĩ Liên có lời bàn: “Nhân Tông là người nhân hiếu, Linh Nhân là người sùng Phật, sao lại đến nỗi giết đích Thái hậu, hãm hại người vô tội, tàn nhẫn đến thế ư?... Thái sư Lý Đạo Thành phải ra trấn bên ngoài, biết đâu chỉ vì can gián chuyện ấy”. Theo chính sử, “tục truyền rằng Thái hậu hối về việc Thượng Dương thái hậu và các thị nữ vô tội mà bị chết, làm nhiều chùa Phật để xám hối rửa oan”. Cũng theo chính sử: “ Mùa thu tháng 7, ngày 25 (1017), Ỷ Lan Hoàng Thái hậu băng hà, hỏa táng; bắt 3 người thị nữ chôn theo”. Thêm nữa, trong vụ án “Hồ Dâm Đàn” (1096), việc thái sư Lê Văn Thịnh bị triều đình vu cáo là “hóa hổ giết vua” rồi bị đày lên Thao Giang, người ta thấy ít nhiều có bóng dáng bàn tay đạo diễn của Nguyên phi Ỷ Lan xuất phát từ tranh chấp về ý thức hệ  Phật giáo (Quốc giáo) và Nho giáo (đang lên).

Theo PGS.TS Nguyễn Minh Tường (Viện Sử học Việt Nam) thì: “Việc Ỷ Lan Nguyên phi giết 72 hay là 76 cung nữ là có thật. Nhưng “soi” hành động đó dưới vương triều phong kiến đó, thì nó có nguyên do của nó. Thời kỳ đó có tục “tuẫn táng”, tức là vua, hoàng hậu hay thái hậu mất thì đôi khi triều đình cũng chôn theo cung phi để hầu. Chính vì vậy, ta cũng phần nào hiểu cho bà. Đó có thể coi là những điểm đen trong cuộc đời của Ỷ Lan. Ỷ Lan có công 8 phần, lỗi chỉ 2 phần”. Giáo sư sử học Lê Văn Lan cũng cho rằng: “Trong sự nghiệp làm chính trị thì âu đấy cũng là chuyện thường thấy…”!

Câu chuyện pháp luật
Loading...
Bùi Xuân Hồng - hung thủ truy sát cả nhà em gái là cựu PGĐ Công ty Xi măng

Bùi Xuân Hồng - hung thủ truy sát cả nhà em gái là cựu PGĐ Công ty Xi măng

Dòng sự kiện - 24 giờ, 51 phút trước

Sau vụ “anh trai truy sát cả nhà em trai” xảy ra tại Đan Phượng (Hà Nội) cách đây chưa lâu, dư luận lại rúng động trước vụ “anh trai truy sát cả nhà...

Nhân chứng kể lại lúc anh trai truy sát cả nhà em gái khiến 3 người thương vong: 'May mà đứa con gái mang bầu trốn ở nhà vệ sinh nên thoát nạn'

Nhân chứng kể lại lúc anh trai truy sát cả nhà em gái khiến 3 người thương vong: 'May mà đứa con...

Dòng sự kiện - 24 giờ, 51 phút trước

Theo lời của nhân chứng cho biết, cảnh tượng tối 14/9 hết sức kinh hoàng khi cả 3 người nhà nạn nhân đều bị nghi phạm dùng dao chém nhiều nhát. May mắn người...

Anh trai truy sát cả nhà em gái ở Thái Nguyên, 1 người chết

Anh trai truy sát cả nhà em gái ở Thái Nguyên, 1 người chết

Tin trong ngày - 1 ngày, 1 giờ trước

Do mâu thuẫn, Bùi Xuân Hồng mang dao đến nhà em gái truy sát khiến người em gái tử vong, chồng và con rể nạn nhân bị thương.

Dự báo thời tiết 15/9, vùng áp thấp hình thành giữa Biển Đông

Dự báo thời tiết 15/9, vùng áp thấp hình thành giữa Biển Đông

Tin trong ngày - 1 ngày, 1 giờ trước

Do ảnh hưởng của dải hội tụ nhiệt đới với vùng áp thấp mới hình thành, khu vực giữa và nam Biển Đông có gió mạnh, sóng lớn, biển động.

Mẹ bàng hoàng phát hiện vợ chồng con trai ôm nhau chết trên giường

Mẹ bàng hoàng phát hiện vợ chồng con trai ôm nhau chết trên giường

Tin trong ngày - 1 ngày, 10 giờ trước

Gọi nhiều lần không thấy tiếng hồi đáp, nghi có chuyện chẳng lành, người mẹ nhờ hàng xóm phá cửa thì thấy vợ chồng con trai tử vong trong tư thế ôm nhau trên...

Hé lộ nguyên nhân khiến cháu bé 3 tuổi nghi bị tài xế bỏ quên trên xe ô tô đưa đón từ sáng đến chiều

Hé lộ nguyên nhân khiến cháu bé 3 tuổi nghi bị tài xế bỏ quên trên xe ô tô đưa đón từ...

Dòng sự kiện - 26 phút trước

Liên quan đến vụ việc cháu bé 3 tuổi nghi bị bỏ quên trên xe ô tô đưa đón, Công an tỉnh Bắc Ninh xác nhận và cho biết những thông tin ban đầu...

Thấy vợ bị nguyền rủa 'chồng sẽ bỏ' trong nay mai, Justin Bieber thú nhận yêu Hailey hơn sau 1 năm kết hôn

Thấy vợ bị nguyền rủa 'chồng sẽ bỏ' trong nay mai, Justin Bieber thú nhận yêu Hailey hơn sau 1 năm kết...

Chuyện làng sao - 33 phút trước

Ngôi sao người Canada, Justin Bieber, nói anh mạnh mẽ hơn nhờ vợ - người mẫu Hailey Baldwin.

Đàn ông nào lấy được nàng giáp này, chẳng khác nào 'cưới được núi vàng' cả đời giàu sang hạnh phúc

Đàn ông nào lấy được nàng giáp này, chẳng khác nào 'cưới được núi vàng' cả đời giàu sang hạnh phúc

Đời sống số - 33 phút trước

Tuổi Dần luôn là hậu phương vững chắc lo việc gia đình chu toàn lại còn giúp đỡ, hộ trợ và đưa ra nhưng lời khuyên hợp tình hợp lý giúp chồng thăng quan...

Vợ chồng mỹ nhân 'Ỷ thiên đồ long ký' chi hơn 4 tỷ đồng làm tiệc đầy tháng cho quý tử

Vợ chồng mỹ nhân 'Ỷ thiên đồ long ký' chi hơn 4 tỷ đồng làm tiệc đầy tháng cho quý tử

Chuyện làng sao - 50 phút trước

Nữ diễn viên An Dĩ Hiên và ông xã đã tổ chức tiệc mừng với sự góp mặt của hàng trăm khách mời.

Harper ăn vận như quý cô cùng bố và các anh trai tới cổ vũ mẹ tại 'Tuần lễ thời trang London'

Harper ăn vận như quý cô cùng bố và các anh trai tới cổ vũ mẹ tại 'Tuần lễ thời trang London'...

Thời trang sao - 50 phút trước

Con gái David Beckham trở thành tâm điểm của mọi ánh nhìn khi xuất hiện trên hàng ghế đầu tiên trong show thời trang ra mắt bộ sưu tập mới của Victoria.

Nguyễn Đăng Bằng – chàng trai trẻ 9x được đông đảo người biết về tài năng kiếm tiền từ Facebook

Nguyễn Đăng Bằng – chàng trai trẻ 9x được đông đảo người biết về tài năng kiếm tiền từ Facebook

Đời sống trẻ - 1 giờ, 3 phút trước

Nguyễn Đăng Bằng (sinh năm 1999) là một trong những người được streamer, nghệ sĩ Vbiz tin tưởng vào việc hỗ trợ các vấn đề liên quan đến Facebook.

Bi kịch kinh hoàng cuộc đời dàn sao Hollywood: Chứng kiến mẹ bắn chết cha, phát hiện chị gái là mẹ ruột và hơn thế nữa

Bi kịch kinh hoàng cuộc đời dàn sao Hollywood: Chứng kiến mẹ bắn chết cha, phát hiện chị gái là mẹ ruột...

Chuyện làng sao - 2 giờ, 6 phút trước

Ai cũng nghĩ rằng, những ngôi sao Hollywood đều có một cuộc sống vạn người mơ ước với nổi tiếng cùng khối tài sản kếch xù. Nhưng chẳng mấy người hiểu rằng, không ít...

Những tình bạn khác giới đỉnh nhất Kpop, fans miệt mài 'chèo thuyền' bao năm nhưng vẫn chỉ là 'bè lá chuối'

Những tình bạn khác giới đỉnh nhất Kpop, fans miệt mài 'chèo thuyền' bao năm nhưng vẫn chỉ là 'bè lá chuối'...

Chuyện làng sao - 2 giờ, 10 phút trước

Tình bạn của họ hoàn toàn trong sáng và dễ thương. Dù được nhiều người hâm mộ ra sức đẩy thuyền nhưng mãi "thuyền" không lên được "chiến hạm" mà chỉ dừng lại ở...

Đám cưới với người đã khuất khiến tất cả quan khách bật khóc

Đám cưới với người đã khuất khiến tất cả quan khách bật khóc

Đời sống trẻ - 2 giờ, 11 phút trước

Chú rể bay từ Nhật về Việt Nam làm đám cưới với người bạn đời đã mất; Cô dâu về nhà chồng để trọn lời hứa với chú rể tử vong trong một tai...

Bé trai 3 tuổi ở Bắc Ninh bị bỏ quên 9 tiếng trên xe đưa đón

Bé trai 3 tuổi ở Bắc Ninh bị bỏ quên 9 tiếng trên xe đưa đón

Tin trong ngày - 2 giờ, 11 phút trước

Sau 9 tiếng bị bỏ quên trên xe, bé trai 3 tuổi ở Bắc Ninh được chuyển đến bệnh viện cấp cứu trong tình trạng lơ mơ, mất nước, sốt cao.

Thu Minh công bố ảnh rõ mặt bé Gấu, tiết lộ stress khủng khiếp khi sinh con cho chồng đại gia

Thu Minh công bố ảnh rõ mặt bé Gấu, tiết lộ stress khủng khiếp khi sinh con cho chồng đại gia

Chuyện làng sao - 2 giờ, 11 phút trước

Tại sự kiện ở Hà Nội chiều 15/9, Thu Minh hiếm hoi tiết lộ ảnh rõ mặt của bé Gấu. Bên cạnh đó, nữ ca sĩ 42 tuổi trải lòng một số góc khuất...

Tình cũ của diễn viên Trần Nghĩa táo bạo đăng ảnh tắm cùng bạn trai mới cực tình

Tình cũ của diễn viên Trần Nghĩa táo bạo đăng ảnh tắm cùng bạn trai mới cực tình

Hotgirl, hotboy - 11 giờ, 59 phút trước

Hot girl Trang Anna - tình cũ diễn viên Trần Nghĩa đăng loạt ảnh tắm cùng bạn trai vô cùng táo bạo.

Đi làm về thấy nhà cháy ngùn ngụt, vợ hốt hoảng thì chồng mếu máo: 'Xin lỗi em, do anh… đốt!'

Đi làm về thấy nhà cháy ngùn ngụt, vợ hốt hoảng thì chồng mếu máo: 'Xin lỗi em, do anh… đốt!'

Tâm sự - 11 giờ, 59 phút trước

Thời gian trôi qua thật nhanh, mới đó mà vợ chồng Tiến đã kết hôn được 5 năm. Nghĩ đến thứ 6 cuối tuần này là kỷ niệm ngày cưới mà Tiến vui mừng...

Thanh Hằng đăng ảnh nựng má Hà Anh Tuấn, fan lập tức trêu: 'Chồng chị tất nhiên phải làm tốt rồi'

Thanh Hằng đăng ảnh nựng má Hà Anh Tuấn, fan lập tức trêu: 'Chồng chị tất nhiên phải làm tốt rồi'

Chuyện làng sao - 11 giờ, 59 phút trước

Thanh Hằng và Hà Anh Tuấn vừa có động thái mới, fan đã vào "đẩy thuyền" cực có tâm.

Rộ lên hình ảnh Hiền Hồ bị cho là hẹn hò chồng cũ DJ Tít?

Rộ lên hình ảnh Hiền Hồ bị cho là hẹn hò chồng cũ DJ Tít?

Chuyện làng sao - 11 giờ, 59 phút trước

Hiền Hồ tiếp tục rơi vào nghi vấn có quan hệ tình cảm với chồng cũ của DJ Tít.

Chỉ 1 chi tiết nhỏ đã bật bí mối quan hệ mẹ chồng - nàng dâu của Lâm Khánh Chi ở thì hiện tại

Chỉ 1 chi tiết nhỏ đã bật bí mối quan hệ mẹ chồng - nàng dâu của Lâm Khánh Chi ở thì...

Chuyện làng sao - 11 giờ, 60 phút trước

Nữ ca sĩ chuyển giới vừa khoe hình ảnh về thăm bố mẹ chồng trong dịp vừa qua.

Hồng Quế lên tiếng khi bị dính nghi án mang thai

Hồng Quế lên tiếng khi bị dính nghi án mang thai

Chuyện làng sao - 13 giờ, 48 phút trước

Hồng Quế lên tiếng phủ nhận chuyện mang thai lần hai: "Em xin đính chính là em không mang bầu nhé".

Là cặp chị em mỹ nhân đình đám, Hương Giang và Yoshi lại lộ khuyết điểm đáng chê này ở cơ thế

Là cặp chị em mỹ nhân đình đám, Hương Giang và Yoshi lại lộ khuyết điểm đáng chê này ở cơ thế...

Chuyện làng sao - 13 giờ, 48 phút trước

Hương Giang và Yoshi đều quá gầy đến mức để lộ cả phần vai và cổ chỉ có da bọc xương.

Erik nhập viện truyền nước nhưng quyết không huỷ show diễn

Erik nhập viện truyền nước nhưng quyết không huỷ show diễn

Chuyện làng sao - 13 giờ, 48 phút trước

Sợ có lỗi với fans nên dù đang mệt và phải nhập viện truyền nước nhưng ca sĩ Erik vẫn quyết không hủy show.

Thêm nhiều tính năng hấp dẫn, Gapo hút 2 triệu người dùng

Thêm nhiều tính năng hấp dẫn, Gapo hút 2 triệu người dùng

Sản phẩm hot - 14 giờ, 38 phút trước

Người dùng mạng xã hội Gapo đã được trải nghiệm thêm phiên bản web với tính năng tùy chỉnh giao diện theo sở thích, tính năng định danh tài khoản chính chủ.