Giai nhân có cuộc đời viên mãn nhất trong 'tứ đại mỹ nhân' Hà thành xưa: Tiểu thư giàu có bậc nhất phố cổ, có chồng là một trong những kỹ sư đầu tiên của Việt Nam

Sở hữu nhan sắc “chim sa cá lặn” và là nguồn cảm hứng cho những vần thơ bất hủ của thi sĩ Nguyễn Nhược Pháp, cô Bính Hàng Đẫy (Đỗ Thị Bính) chính là mảnh ghép bình yên nhất trong “tứ đại mỹ nhân” Hà thành xưa.

“Tứ đại mỹ nhân” Hà thành xưa, Cô Bính (thiếu nữ mặc đồ đen có dáng ngồi ở vị trí thấp nhất).

Từ một tiểu thư khuê các sống trong nhung lụa bậc nhất kinh kỳ, bà không chỉ tìm thấy bến đỗ hôn nhân trọn vẹn bên người chồng tri kỷ, mà còn sẵn sàng trút bỏ lụa là để theo chồng lên chiến khu tản cư, hóa thân thành “bà tiên kháng chiến” được người dân hết lòng yêu mến.

Giai nhân đặc biệt của đất Hà thành

Đỗ Thị Bính sinh năm 1915 trong một gia đình tư sản giàu có bậc nhất Hà Nội thời trước. Bà lớn lên tại ngôi nhà số 37 Hàng Đẫy (nay là 67 Nguyễn Thái Học, căn biệt thự mang đậm kiến trúc Pháp vẫn còn lưu giữ nhiều dấu vết của một thời vàng son. Trước hiên nhà từng có giàn hoa hồng nổi tiếng, nơi gắn với không ít giai thoại về người con gái đẹp vang danh đất kinh kỳ.

Cha bà là cụ Đỗ Lợi, một nhà thầu khoán, kinh doanh vật liệu xây dựng thuộc hàng lớn ở Hà Nội đầu thế kỷ XX. Gia đình thuộc dòng họ Đỗ Bá Già nổi tiếng ở vùng Tiên Lữ, Lập Thạch. Sinh trưởng trong môi trường giàu có nhưng nề nếp, Đỗ Thị Bính được nuôi dạy theo chuẩn mực của tầng lớp thượng lưu Hà thành: giỏi tiếng Pháp, biết chơi nhạc cụ, am hiểu cả văn hóa Đông lẫn Tây.

Nhan sắc “chim sa cá lặn” của cô Bính Hàng Đẫy.

Nhan sắc của bà từng được người đương thời ví như “chim sa cá lặn”. Khuôn mặt trái xoan thanh tú, làn da trắng mịn, đôi mắt buồn sâu thẳm cùng vóc dáng mảnh mai khiến bà nổi bật ở bất cứ nơi đâu xuất hiện. Thế nhưng điều làm người khác nhớ nhất lại là hình ảnh bà thường xuyên diện áo dài màu đen hoặc gam màu trầm. Sự lựa chọn ấy khiến Đỗ Thị Bính luôn toát lên vẻ sang trọng, bí ẩn và khác biệt, để rồi người Hà Nội khi nhắc đến bà thường gọi bằng cái tên “giai nhân áo đen”.

Dù là tiểu thư lá ngọc cành vàng, bà lại nổi tiếng bởi tính cách dịu dàng, kín đáo và không hề kiêu kỳ. Người quen kể rằng bà nói năng nhỏ nhẹ, cư xử chừng mực, luôn giữ sự hòa nhã với mọi người xung quanh. Chính sự nền nã ấy khiến bà được xem như hình mẫu phụ nữ Tràng An tiêu biểu của một thời.

Nàng thơ khiến thi sĩ Nguyễn Nhược Pháp tương tư

Những năm 1930, khu vực Hàng Đẫy - Văn Miếu là nơi sinh sống của nhiều gia đình trí thức nổi tiếng. Gần nhà Đỗ Thị Bính khi ấy có nhà thơ Nguyễn Nhược Pháp, con trai học giả Nguyễn Văn Vĩnh.

Nhà thơ Nguyễn Nhược Pháp.

Nhà thơ trẻ đem lòng say mê người đẹp ngay từ những lần vô tình bắt gặp bà trong khu vườn ngập bóng cây. Hình ảnh thiếu nữ mặc áo dài đen, ngồi bên ghế mây đọc sách hay lặng lẽ tưới giàn hoa trước nhà đã trở thành ký ức khó quên trong lòng thi sĩ.

Nguyễn Nhược Pháp thường kiếm cớ đi ngang qua căn nhà số 37 chỉ để được nhìn thấy người trong mộng. Thế nhưng sự rụt rè và mặc cảm về hoàn cảnh khiến ông không dám thổ lộ tình cảm. Suốt gần một năm, hai gia đình đều biết chuyện nhưng đôi bên chưa từng có một cuộc gặp chính thức.

Sau này, khi tập thơ “Ngày xưa” ra đời năm 1935, nhiều người nhận ra bóng dáng Đỗ Thị Bính thấp thoáng trong những vần thơ nổi tiếng của Nguyễn Nhược Pháp. Từ “Mỵ Nương”, “Tay ngà” cho đến “Cô gái bên bờ ao”, hình ảnh thiếu nữ dịu dàng với vẻ đẹp mong manh đều được cho là lấy cảm hứng từ nàng thơ Hàng Đẫy.

Thế nhưng chuyện tình ấy chưa kịp bắt đầu thì đã dang dở. Nhà thơ tài hoa qua đời vì bệnh lao khi mới 24 tuổi, để lại mối tương tư lặng lẽ dành cho người đẹp đất Hà thành.

Cuộc hôn nhân bắt đầu từ sắp đặt nhưng kết thúc bằng tình yêu

Sau biến cố đầu đời, Đỗ Thị Bính kết hôn với kỹ sư Bùi Tường Viên, một trí thức nổi tiếng thời bấy giờ, từng du học Pháp và là một trong những kỹ sư đầu tiên của Việt Nam.

Giai nhân Đỗ Thị Bính và chồng - kỹ sư Bùi Tường Viên.

Đám cưới của hai người từng gây xôn xao Hà Nội bởi độ xa hoa. Trong ngày vu quy, cô Bính xuất hiện trong bộ áo dài vàng dệt kim tuyến lộng lẫy, trở thành tâm điểm của cả phố phường.

Điều đặc biệt là trước lễ cưới, hai người hầu như chưa có tình cảm. Cuộc hôn nhân ban đầu được thu xếp theo quan niệm “môn đăng hộ đối” của các gia đình tư sản. Nhưng sau khi chung sống, tình yêu dần nảy nở từ sự tôn trọng và thấu hiểu.

Những người thân trong gia đình kể rằng kỹ sư Bùi Tường Viên luôn nhẹ nhàng với vợ, chưa từng nặng lời hay áp đặt. Đỗ Thị Bính cũng dành cho chồng sự cảm phục sâu sắc. Họ trở thành tri kỷ của nhau trong suốt nhiều thập kỷ.

Từ tiểu thư nhung lụa thành “bà tiên kháng chiến”

Biến động lịch sử sau năm 1946 đã làm thay đổi hoàn toàn cuộc sống của người phụ nữ nổi tiếng Hà thành. Hưởng ứng phong trào kháng chiến, gia đình bà rời bỏ cuộc sống đủ đầy để tản cư lên Tuyên Quang.

Từ một tiểu thư quen sống trong nhung lụa, Đỗ Thị Bính nhanh chóng thích nghi với hoàn cảnh mới. Bà học cách buôn bán nhỏ, làm bánh, nấu ăn, trồng rau, nuôi gà để chăm lo gia đình giữa thời chiến khó khăn.

Không chỉ vậy, trong thời gian sống ở Sơn Dương, bà còn học cách tiêm thuốc điều trị sốt rét từ bác sĩ Bùi Xuân Tám. Dù không phải bác sĩ, bà vẫn tận tình chữa giúp nhiều người dân nghèo mà không lấy tiền công. Chính vì vậy, người dân địa phương trìu mến gọi bà là “bà tiên kháng chiến”.

Tiểu thư giàu có bậc nhất khu phố cổ Hà Nội xưa được người dân trìu mến gọi là “bà tiên kháng chiến”.

Sau năm 1954, gia đình trở về Hà Nội. Đỗ Thị Bính làm việc trong ngành giáo dục tại khu Hai Bà Trưng cho đến lúc nghỉ hưu. Cuộc sống của bà dần trở nên bình dị hơn nhưng vẫn giữ nguyên nếp thanh lịch của người Hà Nội cũ.

Năm 1986, chồng bà qua đời sau thời gian dài chống chọi với bệnh tật. Sự mất mát ấy để lại khoảng trống lớn trong lòng người phụ nữ từng trải qua bao thăng trầm.

Đầu năm 1992, sức khỏe bà yếu dần vì bệnh cao huyết áp. Sau Tết Nguyên đán năm ấy, bà nhẹ nhàng ra đi trong giấc ngủ, hưởng thọ 77 tuổi.

Theo đúng nguyện vọng cuối cùng, người thân đã mặc cho bà chiếc áo dài màu đen, gam màu gắn bó với bà gần như suốt cả cuộc đời. Hình ảnh “giai nhân áo đen” vì thế vẫn còn lưu lại trong ký ức của nhiều người Hà Nội như biểu tượng của vẻ đẹp thanh lịch, kín đáo và đầy khí chất Tràng An xưa.