Đại gia được xếp vào 'tứ đại phú hào' Sài Gòn xưa: Giàu hơn cả vua Bảo Đại, thuê riêng một đội đếm tiền trong phòng bí mật

Câu nói "Nhất Sỹ, nhì Phương, tam Xường, tứ Hỏa" từ lâu đã trở thành giai thoại nổi tiếng khi nhắc đến bốn đại phú hào giàu có bậc nhất Sài Gòn xưa. Trong đó, ông Đỗ Hữu Phương được xếp ở vị trí thứ hai với khối tài sản khổng lồ cùng nhiều câu chuyện khiến hậu thế không khỏi tò mò, đặc biệt là giai thoại về đội ngũ chuyên làm nhiệm vụ đếm tiền trong gia đình.

Khối tài sản đồ sộ của vị đại phú hào lừng danh

Ông Đỗ Hữu Phương sinh năm 1841, là con của Bá Hộ Khiêm, một gia đình vốn sở hữu nhiều ruộng đất, vườn cây ăn trái và hàng trăm căn nhà cho thuê tại vùng Sài Gòn - Chợ Lớn.

Không chỉ thừa hưởng nền tảng kinh tế vững chắc, Đỗ Hữu Phương còn được đánh giá là người có học thức, giỏi ngoại ngữ và nhạy bén trong việc nắm bắt thời cuộc. Từ một viên chức, ông từng được chính quyền Pháp trao Huân chương Tam đẳng bội tinh, đồng thời được triều Nguyễn phong hàm Tổng đốc.

Ông Đỗ Hữu Phương. (Ảnh tư liệu)

Nhờ khả năng ngoại giao cùng tư duy kinh doanh, ông nhanh chóng mở rộng hoạt động buôn bán. Bên cạnh nguồn thu từ ruộng lúa, gia đình còn xây dựng mạng lưới thu mua, tiêu thụ nông sản quy mô lớn, đồng thời quản lý khối bất động sản rộng lớn ở khu vực phía Bắc Sài Gòn.

Theo nhiều giai thoại được lưu truyền, mỗi khi vào vụ thu hoạch hoặc đến kỳ thu tiền từ thương lái và người thuê đất, lượng tiền mặt chuyển về quá lớn nên gia đình phải bố trí một nhóm người chỉ chuyên làm nhiệm vụ kiểm đếm.

Đội ngũ này làm việc trong một căn phòng riêng phía sau dinh thự, gần như ăn ở tại chỗ cho đến khi hoàn thành công việc. Sau khi được kiểm đếm cẩn thận, tiền sẽ được bó lại, cất vào kho kiên cố với nhiều lớp khóa.

Điều đặc biệt là toàn bộ chìa khóa kho tiền đều do vợ ông Đỗ Hữu Phương trực tiếp quản lý. Theo lời kể, bà luôn giữ chìa khóa bên mình, kể cả khi đi ngủ cũng không rời khỏi tay.

Cuộc sống xa hoa của giới thượng lưu Sài Gòn

Mức độ giàu có của gia đình ông Đỗ Hữu Phương còn được thể hiện qua phong cách tiếp đãi khách.

Căn biệt thự bề thế của gia đình ông Đỗ Hữu Phương. (Ảnh tư liệu)

Những người đến thăm dinh thự thường được mời dùng rượu sâm banh, bánh petits beurres de Nantes và cà phê De la Paix - những sản phẩm cao cấp vốn chỉ xuất hiện trong tầng lớp giàu có thời bấy giờ.

Ngay trong khuôn viên dinh thự còn có nhà hát riêng, nơi thường xuyên đón các nghệ sĩ nổi tiếng đến biểu diễn phục vụ khách quý.

Biệt thự của gia đình ông hiện vẫn còn dấu tích tại khu vực đường Châu Văn Liêm (quận 5, TP.HCM).

Người vợ được xem là "tay hòm chìa khóa" của cả gia tộc

Theo nhiều tư liệu, phía sau sự nghiệp của Đỗ Hữu Phương có sự đóng góp rất lớn của người vợ họ Trần, xuất thân trong gia đình quan lại triều Nguyễn.

Vợ chồng ông Phương và các con. (Ảnh tư liệu)

Trong khi ông Phương tập trung vào các mối quan hệ đối ngoại và phát triển việc kinh doanh, bà Trần đảm nhận gần như toàn bộ công việc quản lý tài sản.

Từ việc điều hành hàng nghìn hecta ruộng đất, bố trí nhân công, thu chi, cho tá điền thuê đất đến việc thu tô hay tiêu thụ lúa gạo, mọi hoạt động đều được bà sắp xếp chu đáo.

Gia đình cũng mở rộng hệ thống kinh doanh với nhiều thương lái, góp phần hình thành một mạng lưới buôn bán quy mô lớn tại Sài Gòn thời bấy giờ.

Ngoài hoạt động kinh doanh, vợ chồng ông Đỗ Hữu Phương còn được biết đến với việc đóng góp xây dựng một số công trình phục vụ giáo dục. Trong đó có trường Collège de Jeunes Filles Indigènes, về sau là trường Gia Long và nay là Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai (Phường Xuân Hòa, TP.HCM).

Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai ngày nay. (Ảnh tư liệu)

Đám tang kéo dài nhiều ngày gây xôn xao một thời

Ông Đỗ Hữu Phương qua đời vào năm 1914. Theo các ghi chép được lưu truyền, tang lễ của ông được tổ chức rất quy mô.

Linh cữu được quàn trong khoảng nửa tháng để người thân, bạn bè và khách thập phương đến viếng. Mỗi ngày có hàng trăm người lui tới, gia đình liên tục tổ chức tiệc cúng với nhiều trâu, bò, heo để tiếp đãi khách.

Hàng trăm vòng hoa phúng viếng được xếp nối dài trên cả một đoạn đường, tạo nên khung cảnh hiếm thấy tại Sài Gòn thời bấy giờ.

Đỗ Hữu Phương đến nay vẫn là một trong những nhân vật gắn với nhiều giai thoại về sự giàu có của vùng đất Sài Gòn - Chợ Lớn. Dù một số câu chuyện như việc có đội chuyên đếm tiền hay quy mô tài sản chủ yếu được truyền miệng qua nhiều thế hệ và chưa được kiểm chứng đầy đủ bằng tư liệu lịch sử, hình ảnh vị đại phú hào đứng thứ hai trong "tứ đại phú hộ" vẫn luôn là đề tài thu hút sự quan tâm của nhiều người yêu lịch sử Nam Bộ.