Chân dung bác sĩ đầu tiên của Việt Nam được Google vinh danh: 35 tuổi trở thành Thứ trưởng Bộ Y tế, là cha đẻ phương pháp mổ gan khô khiến thế giới ngỡ ngàng

Từ ý tưởng bị hoài nghi đến kỹ thuật mang tên người Việt

Ngược dòng lịch sử vào năm 1939, lần đầu tiên trên thế giới, bác sĩ Tôn Thất Tùng đã thực hiện thành công kỹ thuật cắt gan bằng cách thắt các mạch máu trong gan trước khi tiến hành cắt. Tuy nhiên, khi ông gửi báo cáo khoa học này tới Viện Hàn lâm Phẫu thuật Paris, công trình đã bị từ chối. Suốt nhiều năm sau đó, giới chuyên môn quốc tế vẫn giữ thái độ nghi ngại đối với phương pháp phẫu thuật mới mẻ này.

Giáo sư, bác sĩ Tôn Thất Tùng

Sự nghi ngại chỉ thực sự bị đập tan vào năm 1961 tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Ca phẫu thuật cắt gan thành công trong vòng 6 phút của Giáo sư Tôn Thất Tùng đã gây kinh ngạc lớn. Bởi lẽ, nếu áp dụng phương pháp cắt gan của Giáo sư người Pháp Lortat-Jacob giới thiệu năm 1952 - vốn đang được dùng phổ biến lúc bấy giờ - các phẫu thuật viên phải mất từ 3 đến 4 giờ.

Sau khi kết quả được công bố trên tạp chí y học danh tiếng The Lancet, hàng trăm chuyên gia từ nhiều nước đã tìm hiểu và học tập kỹ thuật mới này. Từ đó, thế giới chính thức ghi nhận tên gọi “Phương pháp cắt gan Tôn Thất Tùng”. Phương pháp này sau đó đã được đưa vào Bách khoa thư nội thương - phẫu thuật của Pháp và Tuyển chọn các tài liệu sản khoa và phẫu thuật của Mỹ. Tính đến năm 1979, cá nhân Giáo sư Tôn Thất Tùng đã trực tiếp thực hiện hơn 700 ca cắt gan lớn nhỏ. Năm 1977, ông vinh dự được Viện Hàn lâm Phẫu thuật Paris trao tặng Huy chương Vàng phẫu thuật quốc tế Lannelongue.

Cuộc đời tự học và cống hiến trong gian khó

Để có được những thành tựu mang tầm quốc tế, Giáo sư Tôn Thất Tùng đã trải qua một hành trình học tập và cống hiến không ngừng nghỉ. Sinh ngày 10/5/1912 tại Thanh Hóa trong một gia đình quý tộc triều Nguyễn (cha là Tổng đốc Thanh Hóa Tôn Thất Niên, mẹ là bà Hồng Thị Mỹ Lệ), ông mồ côi cha từ khi mới 3 tháng tuổi và được mẹ đưa vào Huế sinh sống.

Năm 1931, ông ra Hà Nội học tại Trường Trung học Bảo hộ (trường Bưởi, nay là Trường THPT Chuyên Chu Văn An). Đến năm 1935, ông trúng tuyển vào Trường Đại học Y khoa Hà Nội thuộc Viện Đại học Đông Dương. Sau khi tốt nghiệp loại xuất sắc, ông trở thành một trong 11 bác sĩ ngoại trú đầu tiên của Bệnh viện Phủ Doãn (nay là Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức) - nơi gắn bó và định hình sự nghiệp nghiên cứu y khoa của ông.

Trong những năm kháng chiến chống Pháp, ông cùng các trí thức lớn như Hồ Đắc Di, Hoàng Tích Trí, Đặng Văn Ngữ... đã lên chiến khu, xây dựng Trường Đại học Y tại làng Ải, huyện Chiêm Hóa (Tuyên Quang), đặt nền móng cho việc đào tạo nhân lực y tế nước nhà giữa hoàn cảnh kháng chiến gian khổ.

Năm 1947, ở tuổi 35, ông được bổ nhiệm làm Thứ trưởng Bộ Y tế. Trên cương vị này, cùng với vai trò Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, ông tiếp tục nghiên cứu và cống hiến. Năm 1958, ông là người đầu tiên tại Việt Nam thực hiện thành công ca mổ tim trong điều kiện trang thiết bị y tế vô cùng thiếu thốn.

Những di sản còn mãi với thời gian

Sự nghiệp y học của Giáo sư Tôn Thất Tùng không chỉ giới hạn trong phòng mổ. Ông được bầu làm Viện sĩ Viện Hàn lâm Y học Liên Xô, Viện sĩ Viện Hàn lâm Phẫu thuật Paris và là thành viên của nhiều tổ chức ngoại khoa uy tín thế giới. Tại quê nhà, ông được cử tri tin tưởng bầu làm Đại biểu Quốc hội liên tiếp 5 khóa (đại diện cho các địa phương Thái Bình, Hải Hưng, Hải Phòng và Bình Trị Thiên).

Năm 1982, Giáo sư Tôn Thất Tùng qua đời tại Hà Nội ở tuổi 70. Với những đóng góp to lớn, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động, hai lần nhận Huân chương Lao động hạng Nhất, được truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh và tên ông được đặt cho nhiều con đường lớn tại Việt Nam. Năm 2002, Bộ Y tế đã thành lập Giải thưởng Tôn Thất Tùng để vinh danh các cá nhân có đóng góp xuất sắc cho nền y học nước nhà.

Vào ngày 10/5/2022, nhân dịp kỷ niệm 110 năm ngày sinh của ông, Google đã vinh danh Giáo sư Tôn Thất Tùng trên trang chủ Google Doodle. Ông là bác sĩ Việt Nam đầu tiên và là người Việt thứ tư nhận được sự vinh danh này. Cho đến nay, cuộc đời, sự nghiệp và các công trình nghiên cứu của ông vẫn là nguồn cảm hứng lớn, cứu sống hàng nghìn bệnh nhân và giữ nguyên giá trị trong nền y học hiện đại.