Cha của Công Tử Bạc Liêu: Từ cậu bé chăn trâu nghèo khó trở thành đại phú hào giàu có bậc nhất Nam Kỳ như thế nào?

Bước ngoặt từ cậu bé chăn trâu thành người biết chữ

Trong quá trình khai phá vùng đất Nam Kỳ, Bạc Liêu là khu vực được khai khẩn khá muộn. Cha mẹ ông Trần Trinh Trạch từng theo dòng người đến vùng Cái Dầy (Bạc Liêu) để lập nghiệp. Tuy nhiên, cuộc sống gia đình nhanh chóng rơi vào cảnh khó khăn khi dịch bệnh liên tiếp xảy ra, ruộng đất phải lần lượt đem cầm cố để chữa bệnh.

Năm lên 10 tuổi, ông Trạch phải đi ở đợ, chăn trâu cho một gia đình điền chủ người Pháp trong vùng. Những ngày tháng ấy, ông chỉ được ăn cơm thừa, mặc lại quần áo cũ của con chủ nhà.

Bước ngoặt lớn trong cuộc đời ông đến vào năm 1881, khi chính quyền Pháp đưa ra quy định con em người Pháp gốc Việt phải học tiếng Pháp. Gia đình điền chủ nơi ông làm thuê có một người con trai bằng tuổi nhưng không muốn cho con đi học theo chính sách mới, nên ông Trạch được đưa đi thay.

Từ một cậu bé chỉ quen với việc đồng áng, ông có cơ hội học hết bậc tiểu học, biết chữ quốc ngữ và sử dụng tiếng Pháp. Chính vốn kiến thức này đã mở ra con đường thay đổi cuộc đời ông.

Nhờ khả năng ngoại ngữ, ông Trạch được làm thư ký làng, sau đó trở thành thư ký quận rồi lên tỉnh làm công việc liên quan đến sổ sách, thuế điền địa.

Chân dung đại phú hào Trần Trinh Trạch. Ảnh tư liệu

Cuộc hôn nhân giúp mở ra cơ nghiệp lớn

Trong thời gian làm việc tại tỉnh, ông Trạch có cơ hội gặp ông Phan Văn Bì, một bá hộ giàu có bậc nhất Bạc Liêu, người được biết đến với danh xưng “vua lúa gạo miền Tây”.

Nhận thấy ông Trạch là người sáng dạ, hiểu biết và có năng lực, ông Bì đã mai mối con gái thứ tư là Phan Thị Muồi cho ông. Sau khi kết hôn, ông Trạch được gia đình nhà vợ hỗ trợ một phần ruộng đất làm vốn.

Từ đây, cuộc đời ông bước sang một trang mới. Ông rời công việc giấy tờ để tập trung làm kinh tế, từng bước mở rộng ruộng đất và xây dựng cơ nghiệp riêng.

Đại điền chủ giàu nhất Nam Bộ

Không chỉ tiếp nhận đất đai từ gia đình vợ, ông Trạch còn tận dụng khả năng kinh doanh để mở rộng tài sản. Khi nhiều điền chủ gặp khó khăn, phải cầm cố ruộng đất, ông nhanh chóng mua lại và tích lũy thêm nhiều diện tích lớn.

Sau đó, ông tiếp tục thành công trong nhiều lĩnh vực khác như kinh doanh muối, quản lý sở cầm đồ, phân phối rượu và đầu tư tài chính.

Vợ chồng ông Trần Trinh Trạch. Ảnh tư liệu

Có thời điểm, ông Trần Trinh Trạch được xem là một trong những người sở hữu nhiều ruộng đất nhất Nam Bộ. Tài sản của ông gồm hàng chục sở điền, hàng chục nghìn hecta đất trồng lúa cùng nhiều khu ruộng muối lớn tại Bạc Liêu.

Ông cũng là một trong những người tham gia sáng lập Ngân hàng Việt Nam năm 1927 - ngân hàng đầu tiên do người Việt thành lập và điều hành. Nhờ vậy, ông còn được người dân gọi với danh xưng “Hội đồng Trạch”.

Khi đã trở thành đại phú hào, ông xây dựng một dinh thự bề thế tại Bạc Liêu do kỹ sư người Pháp thiết kế. Nhiều vật liệu xây dựng, đồ nội thất trong căn nhà được đặt mua từ nước ngoài. Ngày nay, công trình này trở thành điểm tham quan nổi tiếng, thường được gọi là nhà Công Tử Bạc Liêu.

Cơ nghiệp khổng lồ không giữ được qua ba đời

Về cuối đời, ông Trần Trinh Trạch tích cực làm nhiều việc thiện như giúp đỡ người nghèo, xóa nợ cho tá điền, xây dựng công trình xã hội. Năm 1943, trong chuyến đi cùng con trai là Trần Trinh Huy (Ba Huy), ông mắc bệnh và qua đời ở tuổi 71.

Đám tang của ông khi đó được tổ chức rất lớn, kéo dài nhiều ngày, với hàng chục nghìn người tham dự. Khi mất, ông vẫn được xem là một trong những người giàu có nhất Nam Kỳ.

Tượng đồng ông Trần Trinh Trạch (phải) và bà Phan Thị Muồi. Ảnh tư liệu

Ông Trạch có nhiều người con, trong đó nổi tiếng nhất là Trần Trinh Huy, người sau này được biết đến với biệt danh “Công Tử Bạc Liêu”. Tuy nhiên, trái với kỳ vọng của cha, cuộc sống xa hoa, những cuộc vui và thú tiêu tiền của Ba Huy khiến khối tài sản khổng lồ dần bị tiêu hao.

Công tử Bạc Liêu Trần Trinh Huy.

Về sau, hậu duệ của dòng họ Trần Trinh không còn giữ được sự giàu sang như trước. Câu chuyện từ một gia tộc từng đứng đầu về tài sản ở Nam Kỳ trở nên sa sút trở thành bài học được nhiều người nhắc lại về việc gây dựng và giữ gìn cơ nghiệp.

Từ cậu bé chăn trâu nghèo khó đến đại phú hào nổi tiếng, cuộc đời ông Trần Trinh Trạch là một hành trình đặc biệt, cho thấy sức mạnh của tri thức, sự nhạy bén và khả năng nắm bắt cơ hội trong một giai đoạn lịch sử nhiều biến động.