Đề xuất tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh Đại học: Chuyên gia nói gì?

Theo ông, kỳ thi tốt nghiệp THPT được quy định với mục tiêu chính là đánh giá việc hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông. Trong khi đó, các cơ sở giáo dục đại học hoàn toàn có quyền tự chủ trong công tác tuyển sinh.

Những năm gần đây, kỳ thi tốt nghiệp THPT còn đảm nhận thêm vai trò cung cấp dữ liệu có độ tin cậy cao để các trường đại học và cơ sở giáo dục nghề nghiệp sử dụng làm căn cứ tuyển sinh. Tuy nhiên, xét về bản chất theo quy định của Luật Giáo dục, đây vẫn là kỳ thi tốt nghiệp, vì vậy cần nhìn nhận đúng vai trò của kết quả thi trong quá trình tuyển sinh.

Thí sinh tham gia kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại điểm thi Trường THPT Hùng Vương, phường Chợ Lớn, TP.HCM - Ảnh: NHƯ HÙNG

TS Sái Công Hồng nhắc lại rằng trước đây, việc tổ chức một kỳ thi đại học riêng mỗi năm từng tạo áp lực rất lớn đối với học sinh. Hiện nay, nhiều trường đại học đã triển khai các kỳ thi đánh giá năng lực với tần suất nhiều lần trong năm, giúp thí sinh có thêm cơ hội và giảm bớt sức ép.

Dù vậy, ông cũng lưu ý rằng học sinh ở các khu vực vùng sâu, vùng xa hoặc điều kiện còn khó khăn chưa có nhiều cơ hội tiếp cận các kỳ thi này. Vì thế, nếu các trường đại học muốn sử dụng những kỳ thi riêng làm căn cứ tuyển sinh, cần xây dựng hệ thống tổ chức rộng khắp, bảo đảm tính công bằng, khách quan và không tạo bất lợi cho bất kỳ nhóm thí sinh nào.

Ở góc độ khác, một giáo viên THPT tại TP.HCM cho rằng trọng tâm không nằm ở việc duy trì mô hình "hai trong một" hay tách thành hai kỳ thi độc lập. Theo giáo viên này, điều quan trọng hơn là nâng cao chất lượng công tác khảo thí thông qua đầu tư công nghệ, tăng cường hệ thống giám sát và hoàn thiện các biện pháp kỹ thuật nhằm hạn chế tối đa tiêu cực trong quá trình tổ chức thi.

Cùng quan điểm, TS Hoàng Ngọc Vinh cho rằng việc đề xuất thay đổi toàn bộ mô hình thi chỉ vì những sai phạm xảy ra tại Tuyên Quang hoặc một số địa phương khác cần được cân nhắc kỹ lưỡng.

Theo ông, gốc rễ của vấn đề nằm ở chính sách thi và tuyển sinh còn tồn tại nhiều bất cập, trong khi lực lượng làm công tác khảo thí chủ yếu là cán bộ kiêm nhiệm, thiếu tính chuyên nghiệp, chưa có chuẩn nghề nghiệp rõ ràng, thiếu công nghệ hỗ trợ và chưa có cơ chế giám sát độc lập đủ mạnh.

TS Hoàng Ngọc Vinh nhấn mạnh rằng việc tách kỳ thi là một quyết định có tác động lớn đến toàn bộ hệ thống giáo dục, kéo theo nhiều vấn đề về chi phí xã hội, áp lực học tập, sự công bằng giữa các vùng miền, chất lượng tuyển sinh cũng như nguy cơ tái diễn tình trạng luyện thi đại học như trước đây. Vì vậy, theo ông, không nên thay đổi chính sách chỉ xuất phát từ một nguyên nhân chưa phải cốt lõi.

Để khắc phục những bất cập hiện nay, chuyên gia này cho rằng cần tập trung cải cách toàn diện công tác khảo thí và tuyển sinh, từ việc hoàn thiện chính sách, xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, hiện đại hóa công nghệ tổ chức thi, quản trị dữ liệu chặt chẽ trước khi công bố kết quả, tăng cường giám sát độc lập đến việc hình thành đội ngũ khảo thí chuyên nghiệp.

Trong khi đó, TS Sái Công Hồng đề xuất các trường đại học có thể liên kết theo từng nhóm ngành để xây dựng các bài thi đánh giá năng lực phù hợp với yêu cầu tuyển sinh. Ông cũng cho rằng cần đổi mới phương thức tổ chức thi theo hướng sử dụng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, đẩy mạnh thi trên máy tính, tổ chức nhiều đợt thi trong năm và cho phép thí sinh sử dụng kết quả cao nhất nhằm vừa giảm áp lực, vừa góp phần hạn chế các hành vi gian lận trong thi cử.