'Vua cà phê' Đặng Lê Nguyên Vũ nói về tiền bạc: 'Khi nợ tiền ai đó, người ta không đòi bạn chẳng phải vì quên. Họ im lặng là để...'

Từ chàng trai nghèo đến "Vua cà phê": Triết lý trả nợ ân tình khiến nhiều người nể phục của ông Đặng Lê Nguyên Vũ

Trước khi trở thành người sáng lập đế chế cà phê nổi tiếng, ông Đặng Lê Nguyên Vũ từng trải qua tuổi thơ nhiều thiếu thốn. Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo tại Khánh Hòa, từ năm học lớp 3, ông theo cha mẹ chuyển lên huyện M’Đrăk (Đắk Lắk cũ) lập nghiệp. Chính vùng đất đỏ bazan này đã nuôi dưỡng trong ông niềm đam mê với cây cà phê và khát vọng xây dựng sự nghiệp từ loại nông sản đặc trưng của Tây Nguyên.

Những năm tháng tuổi thơ của ông gắn liền với đủ công việc mưu sinh như làm gạch, chăn nuôi, bẻ ngô để phụ giúp gia đình. Mỗi ngày phải vượt quãng đường khoảng 15km đến trường cũng trở thành thử thách góp phần rèn luyện ý chí và nghị lực của chàng trai trẻ.

Năm 1990, Đặng Lê Nguyên Vũ trúng tuyển vào khoa Y của Trường Đại học Tây Nguyên. Tuy nhiên, đến năm thứ ba, ông quyết định từ bỏ con đường trở thành bác sĩ để theo đuổi giấc mơ khởi nghiệp với cà phê, khi trong tay chỉ có vỏn vẹn 100.000 đồng.

Quyết định táo bạo này từng vấp phải sự phản đối từ gia đình. Dẫu vậy, ông vẫn kiên định với lựa chọn của mình. Để giúp con trai theo đuổi ước mơ, cha mẹ ông đã bán hai căn nhà và thế chấp tài sản. Bản thân ông cũng phải đi vay mượn nhiều nơi để có nguồn vốn bắt đầu sự nghiệp.

Những ngày đầu lập nghiệp, ông Đặng Lê Nguyên Vũ rang xay cà phê trong căn nhà gỗ chỉ rộng khoảng 2,8m² rồi tự đạp xe giao hàng đến các quán nhỏ. Thời điểm đó, không ít người cho rằng cái tên "Cà phê Trung Nguyên" quá tham vọng. Tuy nhiên, ông vẫn giữ vững niềm tin vào con đường mình đã chọn.

Đến năm 1998, thương hiệu Trung Nguyên tạo nên cơn sốt tại TP.HCM, nhanh chóng khẳng định vị thế trong ngành cà phê Việt Nam trước khi mở rộng ra thị trường quốc tế. Từ một chàng trai nghèo với hai bàn tay trắng, Đặng Lê Nguyên Vũ từng bước trở thành người được mệnh danh là "vua cà phê" Việt Nam.

Đằng sau thành công ấy là quãng thời gian khởi nghiệp đầy gian nan cùng sự giúp đỡ của những ân nhân đã sẵn sàng dang tay khi ông rơi vào hoàn cảnh khó khăn. Có lẽ cũng từ những trải nghiệm đó, ông hình thành quan niệm sâu sắc về chữ tín, lòng biết ơn và trách nhiệm với những món nợ ân tình.

Tại phiên tòa ly hôn diễn ra ngày 20/2/2019, khi đề cập đến quá trình gây dựng Trung Nguyên, ông Đặng Lê Nguyên Vũ đã kể lại câu chuyện trong những ngày đầu khởi nghiệp. Theo lời ông, có một gia đình từng cho ông vay 200 triệu đồng để vượt qua giai đoạn khó khăn.

Dù khoản tiền này đã được hoàn trả từ lâu, suốt 23 năm sau đó, ông vẫn đều đặn gửi 25 triệu đồng mỗi tháng như một cách tri ân những người từng giúp đỡ mình. Ông không tiết lộ danh tính của gia đình này nhằm giữ gìn cuộc sống riêng tư cho họ. Nếu tính trong hơn hai thập kỷ, số tiền ông dành để bày tỏ lòng biết ơn lên tới khoảng 6,9 tỷ đồng.

Đối với ông Đặng Lê Nguyên Vũ, nợ không chỉ đơn thuần là nghĩa vụ tài chính mà còn là lời hứa về nhân cách và đạo nghĩa. Ông từng chia sẻ: "Một người cho tôi vay tiền, tôi nghĩ rằng đó là người ta mang công sức bát gạo của bản thân họ gửi gắm vào tay mình. Tuyệt nhiên không dám nghĩ người ta thừa tiền nên đôi ba đồng chỉ như cái kẹo.

Người ta không đòi bạn cũng chẳng phải vì người ta quên. Đồng tiền đi liền khúc ruột, họ im lặng để chờ xem sự tử tế của bạn có thật như những gì bạn đã hứa hẹn. Tôi nói với quý nhân của mình rằng, tôi nợ họ, nợ trọn đời này. Cái nợ ấy không còn đơn giản là nợ vật chất nữa. Nếu tôi không đủ tiền để trả thì tôi sẽ trả bằng sự trung thành của mình, bằng sự tận tuỵ của mình, thậm chí bằng cả máu và nước mắt. Người cho tôi bát cơm lúc tôi giàu sang chưa chắc đã vì tôi mà cho. Nhưng người sẵn sàng kéo tôi ra khỏi khó khăn tuyệt vọng thì chắc chắn họ đã yêu thương và trân quý tôi thực sự.

Bạn có thể là một người nghèo nhưng đừng làm một người bội tín hay vô ơn. Bạn có thể không đủ tiền để trả nhưng phải biết dùng miệng để giữ lại chút tín nhiệm… Bạn im lặng, bạn có thể được bố thí hoàn toàn số tiền đó. Nhưng bạn sẽ vĩnh viễn mất đi một ân nhân, một người anh em tử tế, một chiếc phao cứu sinh trong những cơn đắm chìm về sau."

Những quan điểm của ông Đặng Lê Nguyên Vũ đã khiến không ít người suy ngẫm về giá trị của chữ tín trong kinh doanh cũng như trong cuộc sống. Theo ông, tài sản lớn nhất của một doanh nhân không chỉ nằm ở tiền bạc hay lợi nhuận mà còn ở sự biết ơn đối với những người từng giúp mình vượt qua nghịch cảnh.

Sau khi xây dựng thành công thương hiệu cà phê nổi tiếng trong và ngoài nước, điều ông luôn nhấn mạnh không phải là khối tài sản hay những thành tựu đạt được, mà là giá trị của sự tử tế. Bởi theo triết lý của ông, tiền bạc có thể kiếm lại, nhưng khi đánh mất niềm tin của những người từng sẵn sàng giúp đỡ mình trong lúc khó khăn, con người cũng đồng thời đánh mất một tài sản vô giá. Chính vì vậy, nhân cách của một doanh nhân không chỉ được đo bằng thành công đạt được, mà còn thể hiện ở cách họ gìn giữ và trân trọng những món nợ ân tình suốt cuộc đời.