Đột quỵ, hay còn gọi là tai biến mạch máu não, xảy ra khi một mạch máu trong não đột ngột bị tắc nghẽn hoặc vỡ. Khi điều này xảy ra, tế bào não chết với tốc độ 1,9 triệu tế bào mỗi phút. Bạn không đọc nhầm đâu, mỗi phút đều như vậy.

Đến khi bạn nhận ra "có điều gì đó không ổn", thì có thể đã vài giờ trôi qua rồi. Điều tàn khốc nhất của đột quỵ là nó chỉ cho bạn một khoảng thời gian ngắn ngủi 4,5 giờ để cứu lấy mạng sống. Sau giai đoạn này, nhiều tổn thương trở nên không thể khắc phục được.

Sự thật về đột quỵ: "Sự cố mất điện đột ngột" của não bộ

Đột quỵ, hay còn gọi là tai biến mạch máu não, là tổn thương mô não do tắc nghẽn đột ngột (nhồi máu não) hoặc vỡ (xuất huyết não) mạch máu trong não. Nói một cách đơn giản, nó giống như sự trục trặc trong "hệ thống cung cấp năng lượng" của não, gây ra "sự cố mất điện" đột ngột ở một số vùng do thiếu máu cục bộ hoặc xuất huyết, dẫn đến tê liệt các chức năng tương ứng. Có hai loại đột quỵ:

1. Nhồi máu não (đột quỵ thiếu máu cục bộ): chiếm 80%, do huyết khối làm tắc nghẽn các mạch máu não, giống như một đường ống nước bị tắc, dẫn đến thiếu máu cục bộ và hoại tử não.

2. Xuất huyết não (đột quỵ xuất huyết): do các mạch máu trong não bị vỡ, chèn ép mô não, tương tự như vỡ đường ống nước, làm tổn thương các dây thần kinh xung quanh.

Tóm lại: Đột quỵ không phân biệt tuổi tác! Căn bệnh từng được coi là "bệnh của người già" nay đang ảnh hưởng đến cả những người trẻ tuổi. Các yếu tố như huyết áp cao, tiểu đường và lối sống không lành mạnh đồng nghĩa với việc những người ở độ tuổi 20 và 30 cũng có thể bị đột quỵ!

Hãy chú ý đến 10 dấu hiệu cảnh báo này: "tín hiệu cầu cứu" của cơ thể bạn.

Đột quỵ thường xảy ra đột ngột, nhưng khoảng 30% bệnh nhân trải qua các dấu hiệu cảnh báo ngắn gọn từ vài giờ đến vài ngày trước khi khởi phát. Chú ý đến những dấu hiệu tinh tế này có thể giúp kéo dài thêm thời gian quý giá cho cuộc sống.

1. Đau đầu dữ dội đột ngột: như một vụ nổ, có thể kèm theo nôn mửa, nhìn mờ, đặc biệt là những cơn đau đầu dữ dội chưa từng trải qua trước đây.

2. Yếu hoặc tê liệt một bên chi: chẳng hạn như đột ngột yếu và rũ xuống một nửa khuôn mặt, cánh tay hoặc chân, cầm nắm đồ vật không vững, và đi lại nặng nhọc.

3. Khó khăn về ngôn ngữ: nói không rõ ràng, không thể diễn đạt bản thân một cách mạch lạc, hoặc không thể hiểu ngôn ngữ của người khác.

4. Các bất thường về thị giác: ngất xỉu đột ngột, nhìn mờ hoặc nhìn đôi ở một hoặc cả hai mắt.

5. Chóng mặt hoặc rối loạn thăng bằng: cảm giác quay cuồng đột ngột, mất thăng bằng, hoặc thậm chí ngất xỉu.

6. Miệng không đối xứng: Khi cười, bạn có thể nhận thấy khóe miệng không đối xứng hoặc bị chảy nước dãi.

7. Khó nuốt: sặc khi uống nước và khó nuốt thức ăn.

8. Thay đổi ý thức: buồn ngủ, phản ứng chậm chạp, hoặc thậm chí hôn mê.

9. Co giật: Co giật cục bộ hoặc toàn thân ở các chi.

Cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua (TIA): Bất kỳ triệu chứng nào nêu trên đều có thể xảy ra, nhưng quá trình hồi phục hoàn toàn diễn ra trong vòng vài phút đến một giờ. Đây là dấu hiệu cảnh báo mạnh mẽ nhất và cần được chăm sóc y tế ngay lập tức!

Lưu ý đặc biệt: Nếu xuất hiện bất kỳ triệu chứng nào, ngay cả khi chúng tạm thời biến mất, hãy gọi ngay cho dịch vụ cấp cứu và ghi lại chính xác thời gian xuất hiện triệu chứng!

Ai là đối tượng dễ bị đột quỵ nhất?

Tôi xin bắt đầu bằng một sự thật không mấy dễ chịu: đột quỵ ngày nay không còn phân biệt tuổi tác nữa.

Trước đây chúng ta thường nghĩ đột quỵ là vấn đề của những người ở độ tuổi sáu mươi và bảy mươi. Nhưng giờ đây, ngày càng có nhiều trường hợp đột quỵ ở những người trong độ tuổi ba mươi và bốn mươi. Thức khuya, ăn đồ ăn nhanh, không tập thể dục và căng thẳng cao độ—bạn nghĩ rằng mình đang lãng phí tuổi trẻ, nhưng thực chất là đang hành hạ các mạch máu của mình.

Tuy nhiên, có một số nhóm người có nguy cơ cao hơn và cần được theo dõi sát sao.

1. Tăng huyết áp. Đây là yếu tố nguy cơ hàng đầu. Nếu huyết áp liên tục vượt quá 140/90, thành mạch máu sẽ giống như những ống cao su liên tục bị bơm rửa – vấn đề chắc chắn sẽ phát sinh sớm muộn. Nhiều người biết mình bị huyết áp cao nhưng không dùng thuốc hoặc theo dõi huyết áp, vì nghĩ rằng "Nếu không cảm thấy gì thì không sao". Đến khi bị đột quỵ thì đã quá muộn để hối tiếc.

2. Bệnh nhân tiểu đường. Lượng đường trong máu cao từ từ làm tổn thương các mạch máu, đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch. Nếu hemoglobin glycated không được kiểm soát tốt, nguy cơ đột quỵ sẽ tăng lên đáng kể.

3. Những người có cholesterol cao. Nồng độ cholesterol lipoprotein mật độ thấp cao làm tăng khả năng hình thành mảng bám trong mạch máu. Khi mảng bám làm tắc nghẽn dòng chảy máu, đột quỵ có thể xảy ra.

4. Bệnh nhân bị rung nhĩ. Nhịp tim không đều làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, có thể di chuyển theo dòng máu đến não, gây ra đột quỵ do tắc mạch.

5. Những người hút thuốc và uống rượu thường xuyên. Thuốc lá gây co thắt mạch máu và làm đặc máu; rượu gây dao động huyết áp. Sự kết hợp của hai yếu tố này cuối cùng sẽ làm quá tải các mạch máu.

Hãy kiểm tra xem có bao nhiêu mục trong số này áp dụng cho bạn.

4,5 giờ vàng: Cuộc đua sinh tử với thời gian

Cứu sống bệnh nhân đột quỵ là một cuộc chạy đua với thời gian. Mỗi phút, 1,9 triệu tế bào thần kinh chết trong não; chỉ cần tiết kiệm được một phút cũng có thể giảm thiểu sự chết của 2 triệu tế bào não! Thời gian vàng để cứu sống là trong vòng 4,5 giờ kể từ khi khởi phát, trong đó 3 giờ đầu tiên là quan trọng nhất. Trong khung thời gian này:

1. Điều trị tiêu sợi huyết tĩnh mạch: Hòa tan cục máu đông bằng thuốc, phục hồi lưu lượng máu và cứu sống mô não đang bị hoại tử.

2. Phẫu thuật lấy huyết khối cơ học: Đối với tắc nghẽn trong các mạch máu lớn, huyết khối có thể được loại bỏ trực tiếp thông qua phẫu thuật can thiệp, giúp giảm tỷ lệ tàn tật.

Sau hơn 6 giờ: Các tế bào não có thể đã bị chết không thể phục hồi, làm tăng đáng kể độ khó của việc điều trị và nguy cơ biến chứng lâu dài. Do đó, ngay khi nhận biết được các triệu chứng, điều quan trọng là phải đến gặp bác sĩ ngay lập tức để tránh bất kỳ sự chậm trễ nào!

Cách điều trị tốt nhất là ngăn chặn nó xảy ra ngay từ đầu.

Sau tất cả những điều đã nói, điểm quan trọng nhất là: phần lớn các trường hợp đột quỵ đều có thể phòng ngừa được.

1. Kiểm soát huyết áp. Người bị huyết áp cao phải uống thuốc đều đặn và không được tự ý ngừng thuốc. Kiểm tra huyết áp hàng ngày để theo dõi mức độ huyết áp của bạn.

2. Kiểm soát chế độ ăn uống. Hạn chế lượng muối ăn không quá 5 gram mỗi ngày, giảm tiêu thụ dầu và đường, và ăn nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và cá biển sâu. Hạn chế thịt đỏ không quá 500 gram mỗi tuần và giảm thiểu lượng thực phẩm chế biến sẵn.

3. Hãy vận động. Đặt mục tiêu 150 phút tập thể dục cường độ vừa phải mỗi tuần, chẳng hạn như đi bộ nhanh, bơi lội hoặc đạp xe. Những người ngồi lâu nên đứng dậy và đi lại mỗi giờ. Người lớn tuổi có thể thử Thái Cực Quyền, nhưng nên tránh các hoạt động gắng sức.

4. Bỏ thuốc lá và hạn chế uống rượu. Bỏ thuốc lá trong một năm có thể giảm một nửa nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Rượu không bị cấm, nhưng nam giới không nên uống quá 25 gram rượu mỗi ngày, và nữ giới không nên uống quá 15 gram.

5. Khám sức khỏe định kỳ. Những người trên 40 tuổi nên kiểm tra huyết áp, đường huyết, mỡ máu và siêu âm động mạch cảnh hàng năm. Những người bị rung nhĩ nên được khám tim mạch. Phát hiện và điều trị sớm là rất quan trọng; đừng chờ đến khi vấn đề nghiêm trọng xảy ra.

Đột quỵ không phải là bệnh chỉ xảy ra ở người già, và cũng không xảy ra đột ngột mà không có dấu hiệu báo trước. Tất cả các bệnh cấp tính nguy hiểm đều là kết quả tất yếu của tổn thương lâu dài đối với các mạch máu và việc bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo. Vài giây khó chịu nhẹ, tưởng chừng không đáng kể, thực chất là lời kêu cứu cuối cùng của não bộ.