Người ta không bị zona thần kinh một cách ngẫu nhiên! Nghiên cứu đã chỉ ra rằng hầu hết những người bị zona đều có bốn đặc điểm chung

Phản ứng đầu tiên của tôi thường là tự hỏi tại sao da tôi lại bị tình trạng này khi tôi không làm bất cứ điều gì bất thường.

Căn bệnh này không tự nhiên xuất hiện; mầm mống của nó đã được gieo rắc từ lâu trong cơ thể. Virus varicella-zoster không biến mất hoàn toàn sau khi mắc bệnh thủy đậu; nó ẩn náu trong các hạch rễ lưng của tủy sống hoặc các hạch thần kinh sọ não, âm thầm ngủ đông trong nhiều thập kỷ.

Ngay khi hệ thống phòng vệ của cơ thể suy yếu, nó sẽ tấn công dọc theo các dây thần kinh và gây ra rắc rối, dẫn đến các cụm mụn nước trên da, kèm theo đau dây thần kinh dữ dội. Quan sát kỹ hơn những người bị ảnh hưởng sẽ thấy một số đặc điểm chung, cụ thể là bốn đặc điểm sau.

Tuổi tác là yếu tố đầu tiên không thể bỏ qua.

Càng lớn tuổi, hệ miễn dịch của bạn càng yếu đi trong việc chống lại virus này. Khả năng miễn dịch tế bào đặc hiệu của cơ thể chống lại virus varicella-zoster giảm dần theo tuổi tác, và sự suy giảm này đặc biệt rõ rệt sau tuổi 50.

Các cuộc khảo sát dịch tễ học được tiến hành ở nhiều vùng của Trung Quốc cho thấy tỷ lệ mắc bệnh zona tăng mạnh sau tuổi 50, và tỷ lệ mắc bệnh ở người trên 60 tuổi có thể cao hơn gấp nhiều lần so với nhóm người trẻ tuổi hơn.

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng nguy cơ mắc bệnh này trong suốt đời đối với những người trên 80 tuổi ước tính khoảng 30%, có nghĩa là cứ ba hoặc bốn người cao tuổi thì có một người có thể đã từng mắc bệnh này.

Điểm thứ hai là luôn trong trạng thái căng thẳng.

Áp lực công việc cao, rắc rối gia đình và trạng thái căng thẳng tinh thần kéo dài có thể làm suy yếu hệ miễn dịch một cách đáng kể. Nồng độ cortisol cao kéo dài ức chế hoạt động của tế bào lympho, đặc biệt ảnh hưởng đến các tế bào miễn dịch chống lại virus, dẫn đến giảm rõ rệt cả sự tăng sinh tế bào lympho và hoạt động gây độc tế bào.

Về mặt lâm sàng, nhiều bệnh nhân zona nhớ lại rằng trong giai đoạn trước khi bệnh khởi phát, họ đã đề cập đến những cú sốc về mặt cảm xúc như làm việc không ngừng nghỉ, xung đột gia đình nổ ra hoặc cái chết của người thân yêu. Tỷ lệ mắc bệnh cao hơn nhiều ở những người trải qua căng thẳng cảm xúc kéo dài hơn một tháng so với những người có cảm xúc ổn định.

Cơ thể có thể chịu đựng được những căng thẳng tạm thời, nhưng không thể chịu đựng được sự hao mòn hàng ngày. Hệ miễn dịch sẽ bị suy yếu, và virus sẽ lợi dụng điểm yếu này. Căng thẳng là vô hình và không thể cảm nhận được, nhưng tác hại của nó đối với cơ thể là có thật. Những người thường xuyên lo lắng và cáu gắt trong thời gian dài cũng sẽ bị suy giảm sức đề kháng của da và niêm mạc.

Rối loạn nhịp điệu giấc ngủ là điểm thứ ba.

Thức khuya lướt điện thoại, làm việc không theo giờ giấc cố định, và bị mất ngủ cùng những giấc mơ sống động—những vấn đề về giấc ngủ này có vẻ không đáng kể, nhưng thực tế chúng lại ảnh hưởng trực tiếp đến hệ miễn dịch.

Giấc ngủ sâu là giai đoạn quan trọng để cơ thể sửa chữa các tế bào miễn dịch và điều chỉnh các yếu tố gây viêm. Ngủ không đủ giấc trong thời gian dài sẽ làm gián đoạn nhịp điệu tiết hormone tăng trưởng, ảnh hưởng đến sự tái tạo và chức năng của các tế bào miễn dịch, đồng thời làm giảm hoạt động của các tế bào sát thủ tự nhiên.

Các quan sát cho thấy nhiều bệnh nhân zona trải qua sự suy giảm đáng kể về chất lượng giấc ngủ trong những tuần trước khi bệnh khởi phát. Đây không chỉ là tình trạng thiếu ngủ tạm thời, mà là sự gián đoạn kéo dài trong mô hình giấc ngủ của họ, thậm chí một số người còn ngủ ít hơn năm tiếng mỗi đêm trong nhiều tuần liên tiếp.

Thời gian phục hồi của cơ thể đã bị thu hẹp, và các biện pháp kiểm soát thời gian ủ bệnh của virus cũng trở nên lỏng lẻo hơn. Trong những năm gần đây, nhiều trường hợp như vậy bắt đầu xuất hiện ở những người làm việc theo ca, những người thường xuyên bị lệch múi giờ và những người trẻ tuổi phụ thuộc vào điện thoại để thức khuya. Họ không quá già, nhưng lối sống của họ cực kỳ thất thường.

Thứ 4: Việc có các bệnh lý nền cấu thành 

Những người mắc bệnh tiểu đường, ung thư, bệnh thận mãn tính, hoặc những người dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc thuốc nội tiết tố lâu dài có tỷ lệ mắc bệnh zona cao hơn đáng kể. Các bệnh lý nền này làm suy yếu hệ miễn dịch, và việc dùng thuốc lâu dài càng làm suy giảm phản ứng miễn dịch, làm giảm ngưỡng tái hoạt động của virus.

Khi lượng đường trong máu không được kiểm soát tốt ở bệnh nhân tiểu đường, khả năng hóa hướng động và thực bào của bạch cầu giảm, dẫn đến hiệu quả loại bỏ virus cũng giảm. Dữ liệu cho thấy nguy cơ mắc bệnh zona ở bệnh nhân tiểu đường cao hơn từ 30% đến 50% so với người không mắc bệnh tiểu đường.

Bệnh nhân đã trải qua ghép tạng hoặc đang điều trị hóa trị hoặc xạ trị có nguy cơ mắc bệnh cao hơn, thường cao gấp nhiều lần so với dân số nói chung, vì hệ thống miễn dịch của họ bị ức chế nhân tạo. Những người mắc các bệnh mãn tính tiềm ẩn không nên vội vàng điều trị tình trạng ngứa rát và đỏ da cục bộ như là viêm da thông thường; họ nên chú ý kỹ và đến gặp bác sĩ ngay lập tức để được khám và điều trị thêm.

Xét cả bốn điểm này, tuổi tác là điều chúng ta không thể thay đổi, nhưng căng thẳng mãn tính có thể được giảm bớt, rối loạn giấc ngủ có thể được cải thiện bằng cách điều chỉnh thói quen sinh hoạt, và các bệnh tiềm ẩn có thể được kiểm soát thông qua điều trị theo tiêu chuẩn.

Bệnh zona không chỉ là do xui xẻo; đó là tín hiệu cảnh báo từ cơ thể, nhắc nhở bạn cần chú ý đến tình trạng miễn dịch của mình.

Những người trên 50 tuổi, đặc biệt là những người có tiền sử bệnh mãn tính, nên hết sức chú ý đến bất kỳ cảm giác bất thường nào trên da, chẳng hạn như cảm giác tê hoặc nóng rát đột ngột ở một vùng nào đó, và không nên bỏ qua chúng.

Những người cần khám sức khỏe tổng quát hoặc tiêm vắc-xin zona nên tham khảo ý kiến bác sĩ để giải quyết vấn đề tiềm ẩn này ngay từ đầu. Tốt hơn hết là nên chờ đến khi bệnh phát triển rồi mới chịu đựng, vì chứng đau dây thần kinh sau zona, một biến chứng, có thể hành hạ người bệnh trong nhiều tháng hoặc thậm chí lâu hơn nếu không được điều trị.