Đến mùa kiến ba khoang, chuyên gia chỉ cách phân biệt với zona thần kinh để hạn chế biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe

Vì sao không bị cắn vẫn tổn thương da?

TS.BS Nguyễn Hữu Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, trong quá trình thăm khám, rất nhiều bệnh nhân thắc mắc rằng bản thân không hề bị côn trùng đốt nhưng da vẫn xuất hiện các vết phỏng rộp, bỏng rát điển hình của viêm da do kiến ba khoang.

Giải thích về điều này, TS.BS Nguyễn Hữu Trường cho biết kiến ba khoang thực chất không cắn hay chích người. Tổn thương da xuất hiện là do tiếp xúc với dịch chứa Pederin, một loại độc tố có khả năng gây viêm da kích ứng rất mạnh tồn tại trong cơ thể loài côn trùng này. Vào mùa gặt hoặc sau mưa bão, khi môi trường sống bị xáo trộn, kiến ba khoang thường bay vào nhà theo ánh đèn điện rồi bám lên quần áo, khăn mặt hoặc chăn gối.

Viêm da do kiến ba khoang đốt

Khi phát hiện kiến ba khoang bò trên cơ thể, nhiều người thường có phản xạ dùng tay đập hoặc miết mạnh để loại bỏ. Tuy nhiên, theo TS.BS Nguyễn Hữu Trường, đây lại là hành động tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Khi bị chà xát hoặc đập nát, cơ thể kiến ba khoang sẽ giải phóng độc tố Pederin, khiến chất độc tiếp xúc trực tiếp với da và gây tổn thương. Đáng lo ngại hơn, độc tố có thể bám vào tay rồi lan sang các vùng khác như mặt, cổ hoặc mắt nếu người bệnh vô tình chạm vào, làm tăng nguy cơ viêm da và tổn thương nghiêm trọng hơn.

Viêm da do kiến ba khoang và zona thần kinh khác nhau thế nào?

Theo ghi nhận tại Trung tâm Dị ứng Miễn dịch lâm sàng, một trong những sai lầm phổ biến nhất của người bệnh là nhầm lẫn viêm da do kiến ba khoang với bệnh zona thần kinh. Mặc dù cả hai trường hợp đều xuất hiện mụn nước và gây cảm giác đau rát ngoài da, nhưng bản chất lại hoàn toàn khác nhau. Bác sĩ Trường chỉ ra cách phân biệt cụ thể như sau:

Viêm da do kiến ba khoang:

Bản chất: Là tình trạng viêm da tiếp xúc kích ứng do độc tố Pederin.

Vị trí xuất hiện: Thường ở các vùng da hở như mặt, cổ, tay hoặc chân.

Biểu hiện: Các mụn nước thường xếp thành vệt dài hoặc từng đám nhỏ, có thể xuất hiện mủ trắng đục ở giữa.

Cảm giác: Chủ yếu là nóng rát, bỏng rát và ngứa nhiều.

Zona thần kinh:

Bản chất: Là bệnh do virus Herpes zoster gây ra.

Vị trí xuất hiện: Mụn nước mọc thành từng chùm và chỉ xuất hiện ở một bên cơ thể.

Biểu hiện: Thường kèm theo sốt nhẹ, mệt mỏi và đau mỏi cơ thể.

Cảm giác: Người bệnh thường có cảm giác đau nhức sâu, như kim châm hoặc bỏng rát dọc theo đường đi của dây thần kinh.

Nguy hại từ việc tự ý điều trị sai cách

TS.BS Nguyễn Hữu Trường cảnh báo, việc người dân tự ý mua thuốc kháng virus để điều trị zona sẽ hoàn toàn không có tác dụng đối với viêm da do kiến ba khoang.

Nguy hiểm hơn, nhiều người còn tự điều trị bằng các phương pháp dân gian như đắp lá cây (lá trầu không, lá phèn đen...), nhai gạo nếp hoặc dùng các nguyên liệu không phù hợp khác lên vùng da tổn thương. Khi lớp bảo vệ tự nhiên của da đã bị phá vỡ, các biện pháp này có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, dẫn đến nhiễm trùng, hoại tử và để lại sẹo lâu dài.

Hướng dẫn xử trí đúng cách và hạn chế biến chứng

Theo chuyên gia, việc xử trí đúng cách trong những phút đầu tiên sau khi tiếp xúc với kiến ba khoang có vai trò rất quan trọng trong việc hạn chế tổn thương da:

Tuyệt đối không đập hoặc miết kiến trên da: Nếu phát hiện kiến ba khoang đang bò trên cơ thể, nên thổi nhẹ hoặc dùng giấy để gạt chúng ra ngoài. Tránh tuyệt đối việc đập hoặc chà xát.

Rửa sạch vết thương: Ngay sau khi tiếp xúc, cần rửa kỹ vùng da bằng nước sạch, xà phòng dịu nhẹ hoặc nước muối sinh lý để loại bỏ độc tố còn bám trên bề mặt da.

Chăm sóc da ban đầu: Khi da mới đỏ và bỏng rát, có thể sử dụng các dung dịch sát khuẩn nhẹ hoặc sản phẩm phục hồi da chứa panthenol (vitamin B5), kẽm oxide theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Người dân không nên tự ý sử dụng các thuốc bôi chứa corticoid mạnh hoặc các bài thuốc dân gian chưa được kiểm chứng.

Trong trường hợp tổn thương lan rộng, xuất hiện mủ, đau rát kéo dài, sốt hoặc ảnh hưởng đến vùng mắt, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và điều trị kịp thời. Việc điều trị đúng hướng ngay từ đầu không chỉ giúp kiểm soát tốt tình trạng viêm da, ngăn ngừa nhiễm trùng mà còn hạn chế tối đa nguy cơ để lại sẹo và các di chứng thẩm mỹ về sau.