Bác sĩ chuyên khoa thận: Dấu hiệu nguy hiểm nhất của bệnh thận không phải là phù nề, mà là sự xuất hiện thường xuyên của 4 bất thường này

Nhiều người cho rằng phù nề là dấu hiệu sớm nhất, nhưng trên thực tế, trong rất nhiều hồ sơ bệnh án ngoại trú, sự xuất hiện của phù nề không còn được coi là giai đoạn sớm nữa.

Đáng lo ngại hơn là một số thay đổi bất thường tinh tế nhưng dai dẳng, thường phản ánh sự suy giảm chức năng lọc cầu thận từ sớm. Dữ liệu dịch tễ học gần đây từ nhiều khu vực cũng cho thấy tỷ lệ mắc bệnh thận mãn tính ở người lớn vào khoảng 10% đến 13%, và hầu hết các trường hợp không có triệu chứng đau rõ ràng ở giai đoạn đầu, khiến chúng dễ bị bỏ sót.

Đồng thời, sự suy giảm chức năng thận diễn ra từ từ chứ không đột ngột, vì vậy các tín hiệu của cơ thể thường rải rác trong những chi tiết nhỏ nhặt của cuộc sống hàng ngày.

Tăng tần suất đi tiểu đêm là một dấu hiệu phổ biến nhưng dễ bị bỏ qua. Khi số lần đi tiểu đêm đạt hoặc vượt quá hai lần, cần phải xem xét nghiêm túc. Thứ nhất, một người trưởng thành bình thường thường đi tiểu từ 0 đến 1 lần mỗi đêm, điều này cho thấy hệ tiết niệu hoạt động tốt.

Khi khả năng cô đặc nước tiểu của ống thận giảm đi, lượng nước tiểu vẫn được sản sinh ra nhiều vào ban đêm, dẫn đến tăng chứng tiểu đêm. Mặt khác, nhiều người lầm tưởng rằng đó là do uống quá nhiều nước, nhưng thực tế, ngay cả khi lượng nước uống vào không thay đổi, việc tăng tiểu đêm vẫn là dấu hiệu của một vấn đề .

Thứ hai, tình trạng này có liên quan mật thiết đến tăng huyết áp, vì huyết áp bất thường kéo dài có thể ảnh hưởng đến vi tuần hoàn thận. Hơn nữa, đi tiểu đêm nhiều cũng có thể đi kèm với rối loạn chuyển hóa natri và nước nhẹ, nhưng những rối loạn này thường không gây khó chịu đáng kể ở giai đoạn đầu.

Trong khi đó, một số người cảm thấy mệt mỏi khi thức dậy vào ban đêm, cho thấy cấu trúc giấc ngủ của họ đã bị gián đoạn. Điều đáng chú ý là việc đi tiểu đêm từ 2 lần trở lên không phải là ngẫu nhiên, mà càng đáng lưu ý hơn khi nó xảy ra liên tiếp.

Các số liệu thống kê lâm sàng gần đây cho thấy hơn một nửa số người bị suy giảm chức năng thận gặp phải tình trạng tiểu đêm nhiều hơn ở giai đoạn đầu. Nhìn chung, dấu hiệu này không thể được đánh giá một cách riêng lẻ, mà sẽ có ý nghĩa hơn khi kết hợp với các chỉ số khác.

Nước tiểu có bọt và không tan nhanh cũng là một thay đổi cần được chú ý, và tình trạng này có liên quan đến nồng độ protein cao trong nước tiểu. Thứ nhất, nước tiểu bình thường chứa rất ít protein , vì vậy bọt sẽ nhanh chóng biến mất. Tuy nhiên, khi hàng rào lọc cầu thận bị tổn thương, sự rò rỉ protein tăng lên và bọt sẽ tồn tại lâu hơn.

Mặt khác, nhiều người thường bỏ qua sự thay đổi này vì nước tiểu có bọt thỉnh thoảng có thể liên quan đến tốc độ đi tiểu. Thứ hai, nếu bọt kéo dài và có kết cấu mịn, cần phải cảnh giác với khả năng tiến triển của bệnh thận mãn tính. Hơn nữa, protein niệu kéo dài có thể đẩy nhanh quá trình tổn thương nephron; đó là một quá trình tương hỗ . Trong khi đó, một số người có thể thấy nước tiểu hơi sẫm màu hơn, nhưng điều này không phải lúc nào cũng dễ nhận thấy.

Cần lưu ý rằng trong thực tiễn lâm sàng, protein niệu có mối tương quan chặt chẽ với sự suy giảm chức năng thận, và việc xác nhận cần phải thực hiện xét nghiệm nước tiểu. Các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng bệnh nhân bị protein niệu dai dẳng có nguy cơ mắc suy thận từ mức độ trung bình đến nặng cao hơn đáng kể. Ngược lại, can thiệp sớm có thể làm chậm quá trình tiến triển. Nhìn chung, dấu hiệu này xuất hiện sớm hơn so với phù nề đơn thuần.

Mệt mỏi không rõ nguyên nhân kèm theo thiếu máu là một tình trạng dễ bị nhầm lẫn với căng thẳng trong cuộc sống khi chức năng thận suy giảm. Đầu tiên, sự giảm tiết erythropoietin của thận ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình sản xuất hồng cầu. Sau đó, sự sụt giảm nồng độ hemoglobin dẫn đến giảm khả năng vận chuyển oxy, gây ra tình trạng mệt mỏi kéo dài.

Mặt khác, loại mệt mỏi này khác với tình trạng thiếu ngủ thông thường; rất khó để hồi phục ngay cả khi nghỉ ngơi. Thứ hai, thiếu máu xảy ra thường xuyên hơn trong quá trình tiến triển của bệnh thận mãn tính, đặc biệt là ở giai đoạn giữa và cuối. Hơn nữa, nhiều người bị giảm khả năng tập trung và chóng mặt nhẹ, nhưng những triệu chứng này dễ bị bỏ qua.

Trong khi đó, dữ liệu lâm sàng cho thấy tỷ lệ thiếu máu có thể vượt quá 40% ở những người suy giảm chức năng thận mức độ trung bình. Điều đáng chú ý là tình trạng mệt mỏi này thường kéo dài chứ không phải là gián đoạn. Các nghiên cứu đa trung tâm gần đây cho thấy mối tương quan giữa mức độ thiếu máu và tốc độ suy giảm chức năng thận. Nhìn chung, những triệu chứng này thường cho thấy vấn đề không còn ở giai đoạn đầu nữa.

Tăng huyết áp đột ngột và không kiểm soát được là một trong những dấu hiệu cảnh báo quan trọng về sự tiến triển của tổn thương thận. Thứ nhất, thận đóng vai trò thiết yếu trong việc điều hòa huyết áp, đặc biệt là hệ renin-angiotensin. Khi mô thận bị tổn thương, cơ chế điều hòa này sẽ bị gián đoạn .

Mặt khác, sự dao động huyết áp có thể làm trầm trọng thêm tổn thương thận, tạo ra một vòng luẩn quẩn. Thứ hai, một số bệnh nhân tăng huyết áp gặp phải tình trạng giảm hiệu quả của thuốc. Hơn nữa, sự thay đổi này thường không phải là sự dao động ngắn hạn mà là một xu hướng liên tục. Đồng thời, một số người có thể bị tăng tiểu đêm hoặc tăng protein niệu, nhưng những triệu chứng này có thể không xảy ra cùng lúc.

Điều đáng chú ý là dữ liệu lâm sàng cho thấy mối tương quan mạnh mẽ giữa tăng huyết áp kháng trị và suy giảm chức năng thận. Thống kê gần đây chỉ ra rằng tỷ lệ người bị rối loạn chức năng thận từ mức độ trung bình đến nặng gặp khó khăn trong việc kiểm soát huyết áp đang tăng lên đáng kể. Ngược lại, phát hiện sớm và điều chỉnh phương pháp điều trị có thể làm chậm quá trình tiến triển. Nhìn chung, tín hiệu này mang giá trị cảnh báo quan trọng.

Từ góc độ quản lý sức khỏe toàn diện, các bất thường liên quan đến thận được phát hiện tốt hơn thông qua theo dõi lâu dài hơn là chỉ dựa vào kết quả khám sức khỏe đơn lẻ. Nhiều người ở giai đoạn đầu có thể chỉ biểu hiện những bất thường nhẹ trong các xét nghiệm nước tiểu thường quy, nhưng những bất thường này dần trở nên rõ ràng hơn khi kết hợp với ước tính về sự suy giảm tốc độ lọc cầu thận.

Những người mắc bệnh tiểu đường, những người dùng thuốc giảm đau lâu dài, hoặc những người bị cao huyết áp đặc biệt cần xét nghiệm protein niệu và creatinine thường xuyên. Dữ liệu lâm sàng cho thấy việc sàng lọc thường xuyên có thể làm tăng tỷ lệ phát hiện sớm sự tiến triển của bệnh thận mãn tính lên hơn 30%, do đó tầm quan trọng của nó là rất rõ ràng.

Nhìn chung, bất kỳ triệu chứng nào như tiểu đêm kéo dài, nước tiểu có bọt, mệt mỏi, thiếu máu hoặc thay đổi huyết áp đều không nên chỉ đơn thuần quy cho các vấn đề lối sống, mà cần được thăm khám và xác nhận thêm.

Nếu các triệu chứng trên vẫn tiếp diễn, cần tiến hành xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm chức năng thận và các xét nghiệm hình ảnh càng sớm càng tốt để xác định tình trạng bệnh. Can thiệp càng sớm, khả năng kiểm soát tốc độ suy giảm chức năng thận ở mức tương đối chậm càng cao.