Muốn con lớn lên thành công thì cha mẹ nên nghiêm khắc hay dịu dàng? Câu trả lời khiến nhiều phụ huynh phải "ngã ngửa"

Công trình do Phó giáo sư Nhậm Lệ Hân cùng các cộng sự tại Học viện Giáo dục Tương lai thực hiện, dựa trên dữ liệu từ hơn 300 gia đình trung lưu có con ở độ tuổi mầm non tại Thượng Hải (Trung Quốc). Đây là nghiên cứu đầu tiên phân loại một cách hệ thống các phong cách giáo dục của cả cha và mẹ tại khu vực này, kết hợp giữa tiêu chí đánh giá của phương Tây và những đặc trưng văn hóa Á Đông (như dạy con khiêm tốn, sử dụng mệnh lệnh, hoặc giáo dục bằng cảm giác xấu hổ).

Nghiêm khắc có thực sự gây hại?

(Ảnh minh hoạ)

Kết quả nghiên cứu cho thấy, khi cha mẹ xây dựng được mối quan hệ gần gũi, yêu thương và luôn đồng hành cùng con, việc áp dụng sự nghiêm khắc ở mức độ hợp lý không nhất thiết gây ảnh hưởng tiêu cực đến trẻ. Thành tích học tập cũng như hành vi của nhóm trẻ này hầu như không có nhiều khác biệt so với những em được nuôi dạy theo mô hình được đánh giá là tối ưu.

Ở chiều ngược lại, nếu cha mẹ chỉ hạn chế các hành vi tiêu cực như quát mắng hay kiểm soát quá mức nhưng lại thiếu sự quan tâm, động viên và định hướng tích cực, hiệu quả đối với sự phát triển của con vẫn rất hạn chế. Điều đó cho thấy tình yêu thương, sự gắn kết và chủ động đồng hành của cha mẹ mới là những yếu tố có vai trò quyết định đối với quá trình trưởng thành của trẻ.

(Ảnh minh hoạ)

Nhận diện 4 nhóm phụ huynh phổ biến

Từ các dữ liệu thu thập được, nhóm nghiên cứu đã phân loại phong cách giáo dục của các gia đình thành 4 nhóm rõ rệt:

- Nhóm "Quyền uy" (Authoritative) - Chiếm khoảng 40%: Đây là phong cách giáo dục đạt hiệu quả tốt nhất. Cha mẹ đặt ra nguyên tắc rõ ràng nhưng luôn đồng hành, lắng nghe, tôn trọng sự tự chủ và ít áp dụng hình phạt hay gây áp lực tâm lý cho con. Trẻ lớn lên trong môi trường này có khả năng đọc và toán tốt, kỹ năng giao tiếp xã hội cao và rất ít hành vi tiêu cực.

(Ảnh minh hoạ)

- Nhóm "Nghiêm mà thương" (Strict-Affectionate): Đặc trưng cho văn hóa Á Đông, nơi cha mẹ có thể phê bình, kiểm soát tâm lý nhưng vẫn thường xuyên thể hiện tình yêu thương, giải thích và động viên con. Trẻ thuộc nhóm này có năng lực học tập và hành vi gần tương đương nhóm "quyền uy" do hiểu rằng sự quản giáo của cha mẹ xuất phát từ trách nhiệm và tình yêu thương. Tuy nhiên, kỹ năng giao tiếp xã hội của trẻ ở nhóm này có phần thấp hơn đôi chút. Điểm đặc biệt là cả cha và mẹ trong gia đình đều cùng đồng thuận áp dụng phong cách này, thay vì phân vai "người đóng vai ác - người đóng vai hiền".

- Nhóm "Hỗ trợ ở mức trung bình" (Moderately Supportive): Cha mẹ ít mắng mỏ hay can thiệp sâu, tạo cảm giác thoải mái bên ngoài. Tuy nhiên, mức độ đồng cảm, hỗ trợ cảm xúc và khuyến khích con tự chủ chỉ ở mức trung bình. Trẻ thuộc nhóm này có năng lực toán thấp hơn, kỹ năng xã hội kém hơn và xuất hiện nhiều hành vi tiêu cực hơn hai nhóm đầu.

(Ảnh minh hoạ)

- Nhóm "Chuyên chế" (Authoritarian) - Chiếm 8,4%: Cha mẹ chủ yếu sử dụng sự kiểm soát, chỉ trích, trừng phạt và thiếu sự gắn kết với con. Trẻ thuộc nhóm này có xu hướng gặp nhiều vấn đề về hành vi nhất so với các nhóm còn lại.

Khoảng trống kỹ năng của các bậc cha mẹ hiện đại

Thực tế đời sống cho thấy không khó để bắt gặp cảnh cha mẹ mất bình tĩnh, lớn tiếng với con khi kèm học ở nơi công cộng, nhưng ngay sau đó cả gia đình lại vui vẻ trò chuyện. Nhiều phụ huynh ngày nay đã nhận thức được và chủ động hạn chế đòn roi, kiểm soát hay áp đặt con cái. Tuy nhiên, sau khi bỏ được những điều "không nên làm", nhiều người lại rơi vào lúng túng vì không biết phải làm gì tiếp theo để giáo dục con tích cực.

(Ảnh minh hoạ)

Phó giáo sư Nhậm Lệ Hân cho rằng nguyên nhân xuất phát từ khoảng cách về nhận thức giữa các thế hệ. Theo ông, nhiều bậc cha mẹ khi còn nhỏ chưa từng được nuôi dạy trong môi trường biết lắng nghe, tôn trọng và quan tâm đến cảm xúc của con trẻ. Chính vì thiếu những trải nghiệm tích cực đó, khi trở thành cha mẹ, họ cũng gặp không ít khó khăn trong việc áp dụng một cách tự nhiên các phương pháp giáo dục hiện đại, tích cực và giàu sự thấu hiểu.

Nghiên cứu nhấn mạnh, hành trình làm cha mẹ trong xã hội hiện đại không hề dễ dàng và việc học cách đồng hành, thấu hiểu con là một quá trình cần được tích lũy liên tục.