Khám phá ngôi nhà cổ trăm tuổi ở Hà Nội, nơi sinh sống của 14 thế hệ

Di sản truyền đời của dòng họ

Theo lời kể của ông Hà Hữu Thể (73 tuổi), chủ nhân hiện tại của ngôi nhà, dựa trên thông tin ông cha truyền lại và đánh giá của các nhà nghiên cứu, công trình này được xây dựng từ thời vua Lê, mang đậm dấu ấn kiến trúc của thế kỷ 17. Cho đến nay, nơi đây vừa là không gian sinh hoạt của 14 đời con, cháu, vừa là nơi thờ tự linh thiêng của một chi họ Hà trong làng.

Ngôi nhà cổ kính được gìn giữ suốt 14 thế hệ

Năm 2008, ngôi nhà đã vinh dự được xếp hạng Nhà cổ loại 1 - Di tích cấp tỉnh, thành. Dù đã được sửa chữa theo các dự án của thành phố và gia đình cũng thường xuyên gia cố để phục vụ cuộc sống cũng như đón khách du lịch, ngôi nhà vẫn giữ được hồn cốt vẹn nguyên.

Nói về giá trị của cơ ngơi này, ông Thể chia sẻ: "Ngôi nhà là tài sản cha truyền con nối, chỉ trao cho con trưởng sống và gìn giữ. Theo thời gian, ngôi nhà xuống cấp, có bất tiện nhất định trong sinh hoạt nhưng chúng tôi vẫn rất trân trọng vì đó là tài sản tổ tiên để lại, mang giá trị lịch sử, tinh thần rất lớn".

Kiến trúc độc đáo thể hiện sự bề thế của gia chủ

Sở hữu tổng diện tích khoảng 400m2, khu nhà được phân bổ khoa học bao gồm nhà chính, sân vườn, khu vực nhà ngang và bếp. Trong đó, gian nhà chính quay hướng Tây Nam, được thiết kế theo lối kiến trúc truyền thống Bắc Bộ với mái cánh diều (hay mái lòng thuyền). Nơi đây đóng vai trò trung tâm, vừa dùng để thờ cúng tổ tiên, vừa là không gian đón tiếp họ hàng, làng xóm.

Điểm đặc biệt nhất làm nên sự bề thế của công trình nằm ở quy mô. Ông Thể tự hào chia sẻ: "Các nhà cổ khác trong làng còn gìn giữ tới ngày nay chủ yếu có 5 gian 2 dĩ nhưng nhà tôi có 7 gian. Điều ấy chứng tỏ, khi xây dựng ngôi nhà, các cụ thành đạt, có điều kiện. Không chỉ dùng vật liệu tốt, ngôi nhà còn có tính thẩm mỹ cao. Từ bàn ghế tới vách ngăn đều được làm đẹp mắt".

Bước vào ngôi nhà, du khách sẽ ấn tượng với hệ mái lợp ngói vảy cá mềm mại, uyển chuyển, có độ bền cao, chống thấm và tản nhiệt tốt. Gần 20 năm trước, gia đình đã cẩn thận gỡ toàn bộ ngói để làm sạch và thay thế những viên hư hỏng nặng.

Sự tinh tế trong kiến trúc cổ còn thể hiện qua thiết kế bên ngoài. Ông Thể giải thích: "Ngày xưa các cụ làm ngưỡng cửa cao trong khi mái hiên nhà lại thấp. Theo ông cha tôi dạy lại, kiến trúc này để người vào nhà phải đi chậm rãi, hơi cúi đầu, thể hiện sự kính trọng với gia chủ. Đồng thời mái hiên thấp cũng giúp tránh mưa lớn, gió to, nắng gắt chiếu vào nhà".

Kỹ thuật xây dựng đỉnh cao và những cổ vật trăm năm

Bước qua hệ cửa bức bàn 6 cánh vẫn còn đóng kín và vững chắc, không gian bên trong mở ra rộng rãi, cao và thoáng. Trải qua hàng trăm năm, gia đình vẫn gìn giữ được những bộ bàn ghế, sạp gỗ và bàn thờ cổ kính.

Kỹ thuật xây dựng của người xưa thể hiện rõ qua các cấu kiện được gắn kết hoàn toàn bằng mộng gỗ theo lối cổ truyền, không cần dùng đến một chiếc đinh sắt nào. Ngôi nhà hiện giữ nguyên vẹn 40 cột gỗ đặt trên 40 phiến đá chắc chắn, giúp chống lún và chống ẩm hiệu quả. Để bảo vệ di sản, ông Thể cho biết: "Các cột nhà có dấu hiệu mối mọt tôi sẽ tìm cách khắc phục ngay, tránh để lan rộng".

Sự thông thái của thế hệ trước còn nằm ở cách chọn vật liệu. "Các cụ xưa tính toán rất kỹ, ví dụ như gạch lát trong nhà là gạch non để hút ẩm tốt, trong khi gạch lát sân là gạch già để chịu nắng mưa. Phần khe hở phía dưới hệ thống cửa thì giúp lưu thông không khí khiến gian nhà thông thoáng", ông Thể cho hay.

Lưu giữ hương vị tương nếp cổ truyền

Bên cạnh việc bảo tồn kiến trúc, gia đình ông Thể còn là một trong số ít những hộ tại Đường Lâm duy trì nghề làm tương nếp cổ truyền với số lượng lớn. Mỗi năm, vợ chồng ông sản xuất từ 3.000 đến 4.000 lít tương để phục vụ thực khách.

Đến thăm nhà, du khách sẽ bắt gặp hình ảnh những chum tương xếp gọn gàng ngay ngắn trong khoảng sân gạch cổ. Chỉ từ những nguyên liệu thân thuộc như gạo nếp, đỗ tương, đỗ xanh, nước và muối, qua bàn tay kỳ công và tỉ mỉ của gia chủ, món ăn dân dã này mang một hương vị thơm ngon đặc biệt. Những mẻ tương thành phẩm sóng sánh, óng ánh màu nâu cánh gián và tỏa mùi thơm đặc trưng, góp phần làm trọn vẹn thêm nét đẹp văn hóa truyền thống của ngôi nhà cổ kính.