Minh tinh duy nhất của Việt Nam tỏa sáng rực rỡ ở Hollywood, được vinh danh 'Đệ nhất diễn viên'

Nghệ sĩ Kiều Chinh sinh năm 1937 tại Hà Nội, là con út trong một gia đình có ba anh chị em. Cha bà, ông Nguyễn Cửu, là một viên chức tài chính cao cấp, còn mẹ mất khi bà mới nhỏ. Từ đó, cha vừa làm cha vừa làm mẹ, chăm sóc con gái rất chu đáo.

Ông thường đưa Kiều Chinh đến các rạp chiếu phim nổi tiếng ở Hà Nội như Majestic hay Philhamonique. Không chỉ xem phim, ông còn kiên nhẫn kể cho con gái nghe về nội dung, nhân vật và các diễn viên nổi tiếng. Có lẽ chính những buổi xem phim ấy đã gieo mầm tình yêu điện ảnh trong cô bé Kiều Chinh.

Kiều Chinh thời trẻ. (Ảnh tư liệu)

Năm 1954, sau Hiệp định Geneva, gia đình Kiều Chinh rơi vào cảnh ly tán. Chị gái sang Pháp theo chồng, anh trai tham gia kháng chiến, còn cha bà quyết định ở lại để tìm con trai.

Trước lúc chia tay, ông đưa con gái lên chuyến bay vào Sài Gòn và dặn: "Con vào Nam trước, bố tìm được anh rồi sẽ vào sau".

Không ai ngờ đó lại là lần cuối cùng hai cha con gặp nhau.

Mới 16 tuổi, một mình nơi đất lạ, Kiều Chinh được gia đình ông Nguyễn Đại Độ (bạn thân của cha) cưu mang. Một năm sau, bà kết hôn với ông Nguyễn Năng Tế, con trai của gia đình này.

Từ vai diễn đầu tiên đến ngôi sao số một của điện ảnh Việt

Tại Sài Gòn, Kiều Chinh bén duyên điện ảnh với vai phụ nhỏ trong phim Hollywood The Quiet American và nhanh chóng được giao vai chính ngay trong phim đầu tay khi chính thức theo đuổi nghệ thuật năm 18 tuổi.

Năm 1957, đạo diễn Lê Dân cùng ông Bùi Diễm tìm đến tận nhà để xin phép gia đình chồng cho Kiều Chinh tham gia bộ phim Hồi chuông Thiên Mụ. Bà đảm nhận vai chính là một ni cô.

Bộ phim trở thành bước ngoặt lớn, mở ra con đường nghệ thuật rực rỡ của Kiều Chinh.

Bộ phim Hồi chuông Thiên Mụ trở thành bước ngoặt lớn, mở ra con đường nghệ thuật rực rỡ của Kiều Chinh. (Ảnh tư liệu)

Sau thành công đó, Kiều Chinh liên tiếp xuất hiện trong nhiều tác phẩm nổi tiếng như Mưa rừng, Ngàn năm mây bay, Người tình không chân dung, Chờ sáng, Chiếc bóng bên đường... Tên tuổi của bà nhanh chóng phủ khắp các rạp chiếu từ Sài Gòn, Huế đến Cần Thơ.

Vẻ đẹp sang trọng, khuôn mặt phúc hậu cùng khả năng diễn xuất tự nhiên giúp Kiều Chinh trở thành một trong những minh tinh nổi bật nhất của điện ảnh miền Nam thời bấy giờ.

Khả năng sử dụng tiếng Anh thành thạo cũng giúp bà có lợi thế khi tham gia các đoàn phim quốc tế.

Chinh phục màn ảnh quốc tế và Hollywood

Năm 1968, Kiều Chinh góp mặt trong bộ phim Year of the Tiger của Mỹ.

Đến năm 1971, bà vượt qua nhiều diễn viên nổi tiếng để giành vai Công chúa Kamar Souria trong bộ phim Inside Out, đóng cùng các ngôi sao Rod Perry và Dev Anand.

Vai diễn gây tiếng vang lớn bởi đây là lần hiếm hoi một nữ diễn viên Việt Nam đảm nhận vai công chúa trong một bộ phim quốc tế. Trong thời gian ghi hình tại Ấn Độ, bà được bố trí thư ký riêng, ê-kíp phục vụ và nghỉ tại khách sạn Hoàng gia ở Bombay.

Chỉ riêng trước năm 1975, Kiều Chinh đã tham gia khoảng 22 bộ phim điện ảnh, đồng thời hợp tác với nhiều nền điện ảnh như Mỹ, Ấn Độ, Philippines, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore...

Đặc biệt, vào các năm 1969 và 1973, bà được vinh danh là "Đệ nhất diễn viên Việt Nam" tại Đại hội Điện ảnh châu Á, danh hiệu mà đến nay vẫn rất ít nghệ sĩ Việt đạt được.

Đang ở đỉnh cao sự nghiệp, Kiều Chinh bất ngờ gặp biến cố, buộc phải rời quê hương và trải qua những năm tháng tị nạn khó khăn tại Canada.

Sau thời gian sống tại Canada, bà quyết định sang Mỹ lập nghiệp. Khi ấy đã 38 tuổi, bà gần như phải bắt đầu lại từ đầu tại Hollywood, nơi quy tụ những tên tuổi hàng đầu của điện ảnh thế giới.

Bà chấp nhận đi từ những vai quần chúng, vai phụ ít lời thoại rồi dần dần khẳng định khả năng diễn xuất.

Sự bền bỉ ấy giúp Kiều Chinh ghi dấu ấn trong hơn 100 bộ phim điện ảnh và truyền hình của Mỹ, trong đó có nhiều tác phẩm nổi tiếng như The Joy Luck Club, M.A.S.H, Welcome Home, NCIS: Los Angeles, The Letter...

Vai diễn trong The Joy Luck Club từng đưa bà vào danh sách những diễn viên có màn thể hiện lấy đi nhiều nước mắt của khán giả nhất.

Năm 1996, bộ phim tài liệu Kieu Chinh: A Journey Home giành giải Emmy.

Năm 2003, bà nhận Giải thưởng Thành tựu trọn đời tại Đại hội Điện ảnh Việt Nam Quốc tế và Giải Diễn xuất đặc biệt tại Liên hoan phim Phụ nữ ở Torino (Ý).

Đến năm 2021, Kiều Chinh tiếp tục được Liên hoan phim Thế giới châu Á trao Giải Thành tựu trọn đời, ghi nhận những đóng góp bền bỉ của bà cho điện ảnh quốc tế.

Vẫn miệt mài với nghệ thuật ở tuổi xế chiều

Sau hơn 20 năm xa quê, năm 1995 Kiều Chinh lần đầu trở về Việt Nam.

Những năm sau đó, bà tiếp tục tham gia các dự án điện ảnh trong nước như Ngọc Viễn Đông, Đoạt hồn và vẫn xuất hiện trong nhiều bộ phim truyền hình tại Mỹ.

Diễn viên Kiều Chinh nhận giải thưởng Thành tựu trọn đời do BTC Liên hoan phim Thế giới Châu Á (AWFF) trao tặng.

Không chỉ là diễn viên, bà còn là diễn giả của The Greater Talent Network - tổ chức quy tụ các diễn giả uy tín tại Mỹ.

Ở tuổi ngoài 80, Kiều Chinh vẫn giữ phong thái thanh lịch, thường xuyên tham gia các sự kiện điện ảnh và chia sẻ tình yêu nghệ thuật với thế hệ trẻ.

Nhìn lại chặng đường đã qua, ít ai biết đằng sau ánh hào quang là những tháng ngày đầy mất mát. Bà từng ví cuộc đời mình sau năm 1975 như "một cái cây bị nhổ bật rễ", phải học cách tồn tại và làm nghề trên vùng đất hoàn toàn xa lạ.

Dẫu vậy, bằng tài năng và sự bền bỉ, Kiều Chinh đã vượt qua mọi thử thách để trở thành biểu tượng của điện ảnh Việt trên trường quốc tế.

Những năm tháng tuổi già, Kiều Chinh vẫn dành nhiều tình yêu cho điện ảnh, vẫn tỏa sáng hình ảnh một đệ nhất diễn viên của Việt Nam.

Nhà văn Alison Leslie Gold, tác giả cuốn Nhật ký Anne Frank, từng dành cho bà lời ngợi khen đặc biệt: "Kiều Chinh là một người phụ nữ phi thường. Bà đã sống như nhiều cuộc đời trong một đời người. Với tôi, bà không chỉ là một nghệ sĩ tài năng mà còn là một con người cao quý và đáng kính".