Gia tộc nghệ thuật lừng lẫy bậc nhất Việt Nam: Có tới 4 nghệ sĩ được lấy tên để đặt cho tên đường

Gia đình nhà thơ Lưu Quang Thuận được xem là trường hợp đặc biệt hiếm có của làng văn nghệ Việt Nam khi cả bốn thành viên đều là những nghệ sĩ tên tuổi, để lại dấu ấn sâu đậm trong đời sống văn học nghệ thuật nước nhà. Để ghi nhận những đóng góp ấy, TP. Đà Nẵng đã đặt tên đường cho cả bốn người tại quận Ngũ Hành Sơn gồm: Lưu Quang Thuận, Lưu Quang Vũ, Xuân Quỳnh và mới đây là Lưu Trùng Dương. Không chỉ riêng Đà Nẵng, tên tuổi của Lưu Quang Vũ và Xuân Quỳnh còn được đặt cho nhiều tuyến đường tại Hà Nội, TP.HCM, Bình Định… cho thấy sức ảnh hưởng bền bỉ của gia đình nghệ sĩ đặc biệt này đối với đời sống văn hóa Việt Nam.

Nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Thuận

Lưu Quang Thuận (1921-1981), quê ở Đà Nẵng, sớm bộc lộ năng khiếu văn chương từ thuở nhỏ. Khi còn học tại Trường tiểu học École Des Garçons de Tourane (nay là Trường tiểu học Phù Đổng, Đà Nẵng), ông từng giành giải nhất cuộc thi học sinh giỏi văn khu vực miền Trung và được vua Bảo Đại tiếp đãi. Từ những năm còn ngồi trên ghế nhà trường, ông đã có thơ và truyện ngắn đăng trên các tờ báo ở Hà Nội, Sài Gòn; trong đó có truyện ngắn Đồng hào ván mới xuất hiện trên tuần báo Cậu ấm năm 1934.

Năm 1937, ông vào Sài Gòn làm nghề dạy học và viết báo. Đến năm 1941, ông cho ra đời vở kịch đầu tay Chu Du đại chiến Uất Trì, được biểu diễn tại nhiều nơi như Đà Nẵng, Hội An và Hà Đông. Sau khi ra Hà Nội vào năm 1943, dù phải mưu sinh bằng đủ nghề, kể cả công việc kéo màn sân khấu, ông vẫn miệt mài sáng tác, liên tục cho ra đời nhiều vở kịch thơ và kịch nói.

Ông từng tham gia Ban kịch Anh Vũ, mở Nhà xuất bản Hoa Lư, đồng thời sáng lập Tạp chí Sân khấu với số đầu tiên phát hành ngày 20/11/1946. Sau đó, ông đảm nhận vai trò Giám đốc Việt Nam thư ấn cục tại Chiến khu Việt Bắc. Từ năm 1948, ông hoạt động ở nhiều đoàn kịch, cơ quan văn hóa và báo chí trước khi gắn bó lâu dài với Nhà hát Chèo Việt Nam từ năm 1965 cho tới lúc qua đời.

Nhà viết kịch Lưu Quang Vũ

Con trai của ông - nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ (1948-1988), sinh tại Phú Thọ - được xem là một trong những tác giả sân khấu xuất sắc nhất của kịch nói hiện đại Việt Nam. Sau khi cùng gia đình chuyển về Hà Nội năm 1954, ông học phổ thông rồi nhập ngũ năm 1965, bắt đầu sáng tác thơ trong thời gian quân ngũ. Sau khi xuất ngũ năm 1970, ông trải qua nhiều công việc khác nhau để mưu sinh nhưng chưa bao giờ ngừng viết.

Năm 1973, ông kết hôn với nhà thơ Xuân Quỳnh - người được nhiều độc giả ưu ái gọi là “nữ hoàng thơ tình”. Dù hơn ông 6 tuổi, cả hai vẫn cùng nhau vượt qua nhiều khó khăn để xây dựng tổ ấm hạnh phúc và có chung một người con trai. Từ năm 1978, khi công tác tại Tạp chí Sân khấu với vai trò biên tập viên, ông viết vở kịch đầu tay Sống mãi tuổi 17, được Nhà hát Tuổi trẻ dàn dựng.

Sau khi cha qua đời, Lưu Quang Vũ hoàn thiện kịch bản Nàng Sita còn dang dở của cha, mở đầu cho giai đoạn sáng tác rực rỡ nhất trong sự nghiệp. Chỉ trong khoảng 8 năm, ông sáng tác hơn 50 vở kịch với hàng loạt tác phẩm nổi tiếng như Hồn Trương Ba da hàng thịt, Tôi và chúng ta, Bệnh sĩ… trở thành kinh điển của sân khấu Việt Nam. Những năm 1980, khán giả cả nước từng nhắc đến khái niệm “sân khấu Lưu Quang Vũ”, khi có thời điểm 6-7 vở kịch của ông được công diễn cùng lúc.

Năm 1988, ông hoàn thành liên tiếp các tác phẩm Trái tim trong trắng, Lời thề thứ chín, Điều không thể mất chỉ trong vòng một tháng trước khi qua đời cùng vợ và con trai trong vụ tai nạn giao thông ngày 29/8/1988. Với gần 10 tập thơ, truyện ngắn cùng hơn 50 vở kịch, ông được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật vào năm 2000 và trở thành người trẻ tuổi nhất nhận vinh dự này.

Nhà thơ Xuân Quỳnh

Xuân Quỳnh là người bạn đời gắn bó sâu sắc với Lưu Quang Vũ và cũng là một trong những gương mặt tiêu biểu của thơ ca Việt Nam hiện đại. Nhờ tài năng nổi bật, bà được công chúng yêu mến gọi là “nữ hoàng thơ tình”. Trong suốt sự nghiệp sáng tác, Xuân Quỳnh để lại nhiều tác phẩm giàu cảm xúc, đậm chất nhân văn như Sóng, Thuyền và biển…, chạm tới trái tim của nhiều thế hệ độc giả.

Nhà thơ, nhà văn Lưu Trùng Dương

Lưu Trùng Dương (1930-2014), tên thật là Lưu Quang Lũy, là em trai của Lưu Quang Thuận và là chú ruột của Lưu Quang Vũ. Sinh ra tại Đà Nẵng, ông sớm tham gia hoạt động cách mạng, trở thành Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam và từng đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng trong Hội Văn nghệ Quảng Nam - Đà Nẵng.

Với các bút danh như Trần Hướng Dương, Trần Thế Sự hay Lưu Ly, ông sáng tác nhiều tác phẩm thơ nổi bật và giành tổng cộng 11 giải thưởng văn học. Trong đó có Giải A Cuộc thi thơ miền Nam Trung Bộ năm 1948 với tác phẩm Bài ca tự túc, Giải thưởng Phạm Văn Đồng giai đoạn 1950-1951 cho tập Thơ của người lính và giải thưởng năm 2001 dành cho tập Bài ca người Đà Nẵng. Ngày 14/4/2023, TP. Đà Nẵng chính thức gắn biển tên đường Lưu Trùng Dương tại khu dân cư Bá Tùng, phường Hòa Quý, quận Ngũ Hành Sơn.