Đời thăng trầm của Hoa hậu đầu tiên trong lịch sử Việt Nam, là tiến sĩ sử học nổi tiếng

Tháng 2/1955, trong dịp lễ kỷ niệm Hai Bà Trưng, có một cuộc thi người đẹp với danh nghĩa tìm kiếm Hoa hậu được tổ chức tại Chợ Lớn (Sài Gòn). Trước đó, chưa hề có cuộc thi người đẹp nào mang tên thi Hoa hậu tại Việt Nam nên đây có thể được xem là cuộc thi Hoa hậu đầu tiên ở nước ta. Cuộc thi đã được tổ chức với sự tham gia của các thí sinh sống tại khu vực phía Nam.

Hoa hậu Công Thị Nghĩa.

Khác với các cuộc thi người đẹp thời hiện đại, cuộc thi Hoa hậu đầu tiên này không hề có màn trình diễn áo tắm. Thí sinh đăng quang là Công Thị Nghĩa, sinh năm 1932, người miền Bắc cùng gia đình di cư vào Sài Gòn sinh sống. Cô chỉ cao 1,61m, số đo 3 vòng 86 - 62 - 88 cm và nặng 53 kg. Á hậu 1 là Nguyễn Thị Ninh, cũng người Hà Nội di cư và Á hậu 2 là Ngô Yên Thu, sinh viên ĐH Cần Thơ.

Công Thị Nghĩa sinh năm 1932 tại làng Ngọc Hà, Hà Nội. Năm 1942, khi bà Nghĩa tròn 10 tuổi, cha được điều động vào Sài Gòn làm việc, cả gia đình bồng bế nhau theo ông vào miền Nam và định cư ở Sài Gòn. Sau khi gia đình ổn định nơi ăn chốn ở, cha bà lại được làm việc tại Sài Gòn, nên bà được học hành như bao thiếu nữ con công chức cùng trang lứa, điều khác biệt bà là một cô bé thông minh, xinh đẹp sắc nước hương trời: Làn da trắng mịn, khuôn mặt thanh tú với đôi lông mày cong vút, mắt buồn, môi mọng và sống mũi thẳng tắp với cốt cách của một quý cô Hà Nội giữa lòng bạn bè Sài Gòn.

Nhan sắc của bà Công Thị Nghĩa thời trẻ.

Từng làm điệp báo và bị thực dân Pháp bắt giữ

Bà Công Thị Nghĩa được biết đến với tên gọi khác là Thu Trang. Thu Trang là bút danh khi Công Thị Nghĩa làm báo, sáng tác văn chương và viết sách nghiên cứu về lịch sử. Năm 1950, bà tham gia Việt Minh, làm điệp báo tại nội thành Sài Gòn, từng vào chiến khu. Bà Công Thị Nghĩa bị thực dân Pháp bắt vào khoảng tháng 7/1952, bị giam ở bốt Catinat - nay là trụ sở của Sở Văn hóa - Thể thao TP.HCM, sau đó bị chuyển qua Khám Lớn Sài Gòn - nay là Thư viện Tổng hợp TP.HCM. Vào tháng 6/1953, luật sư Nguyễn Hữu Thọ đã biện hộ và giải thoát cho Công Thị Nghĩa, giúp bà giành lại cuộc sống tự do.

Sau khi ra tù, bà Công Thị Nghĩa trở thành một nữ nhà báo, bà còn làm thơ, truyện ngắn, truyện dài. Trong một lần bà được tòa soạn cử đi lấy tin về cuộc thi Hoa hậu 1955, vài người quen biết trong ban tổ chức đã khuyên bà đăng ký dự thi. Cơ duyên này đã giúp bà bước lên ngôi vị cao nhất sau đó. Sau khi đăng quang Hoa hậu, Công Thị Nghĩa bước vào lĩnh vực điện ảnh với các vai diễn trong phim "Chúng tôi muốn sống" và vai Kiều Nguyệt Nga trong phim "Lục Vân Tiên" (đạo diễn Tống Ngọc Hạp). Đặc biệt, phim “Lục Vân Tiên” được đề cử mang đi dự Liên hoan phim châu Á 1957 rồi mang đi giới thiệu qua nhiều quốc gia khác như một cách quảng bá, thi thố điện ảnh Việt với thế giới. 

Bà Công Thị Nghĩa và con trai Tống Ngọc Vân Tiên tại Paris.

Lần đầu tiên Việt Nam mang phim dự liên hoan và giới thiệu, những cuộc ra mắt liên tục khắp nơi, bà và đạo diễn Hạp sóng đôi xuất hiện trên báo chí như hình với bóng, không chỉ trên báo chí hay trong phim, cả cuộc sống thường nhật nơi đất khách cũng thế… Gần một tháng ở Nhật cùng với đạo diễn Tống Ngọc Hạp, lửa gần rơm lâu ngày cũng bén, giữa bà và đạo diễn nảy sinh tình cảm. Sau chuyến đi, bà mang thai trong sự chỉ trích nặng nề của dư luận. Bỏ qua những điều tiếng, nàng hậu vẫn quyết định sinh con trai là Tống Ngọc Vân Tiên và tiếp tục sống tại Sài Gòn. Năm 1956, bà đã quyết định rời Sài Gòn. 

Bà Công Thị Nghĩa khi về già.

Sau khi nhận lời mời tham dự tuần lễ phim ảnh tại Pháp vào năm 1961, bà Công Thị Nghĩa đã quyết định chuyển đến đất nước này sinh sống cùng con trai. Tuy nhiên tại Pháp, bà không đóng phim nữa mà quay lại với con đường tri thức. Bà thi cao học chuyên ngành lịch sử và triết học thuộc trường Đại học Sorbonne. Bà phải vừa đi học vừa làm gia sư, thông dịch viên tiếng Anh để chi trả sinh hoạt phí cho hai mẹ con.

Tiến sĩ Sử học Công Thị Nghĩa trong một lần giảng dạy tại Việt Nam.

Bà đã bảo vệ luận án Tiến sĩ Sử học với đề tài "Những hoạt động của Phan Châu Trinh tại Pháp". Bà cũng là người viết cuốn "Những hoạt động của Nguyễn Ái Quốc tại Pháp 1917 – 1923" (Cuốn sách này đã được in tại Việt Nam). Ở tuổi xế chiều, bà được mời thỉnh giảng tại nhiều trường đại học Việt Nam. Vì nhiều lý do, bà ít khi tiết lộ mình là Hoa hậu. Đồng nghiệp, sinh viên phần lớn chỉ biết bà như một vị tiến sĩ ở Pháp. Bà đã kết hôn với một bác sĩ nha khoa người Pháp tên Marcel Gaspard và sống hạnh phúc, bình yên.