Chân dung người chị ruột kín tiếng của NSƯT Thành Lộc - nghệ sĩ Bạch Lê

"Hồ Quảng chi bảo" Bạch Lê: Từ ngôi sao sân khấu một thời đến cuộc sống bình yên nơi đất Pháp

Sinh ngày 1/9/1951, nghệ sĩ Bạch Lê lớn lên trong một gia đình có nhiều thế hệ gắn bó với sân khấu truyền thống. Bà là con gái của đôi nghệ sĩ nổi tiếng Thành Tôn và Quỳnh Mai - những tên tuổi được giới chuyên môn đánh giá cao trong lĩnh vực hát bội và cải lương tuồng cổ.

Bên nội của Bạch Lê có truyền thống ba đời theo nghiệp hát. Cụ cố là bầu Sĩ, ông nội là bầu Luông, còn cha bà - nghệ sĩ Thành Tôn - vừa là kép hát, tác giả tuồng, vừa quản lý gánh hát bội Phước Long Ban tại Vũng Liêm (Vĩnh Long). Mẹ bà là nghệ sĩ Quỳnh Mai, em gái của hai nghệ sĩ Minh Tơ và Khánh Hồng. Gia đình có sáu người con gồm Bạch Liên, Bạch Lê, Bạch Lựu, Bạch Lý, Bạch Long và NSƯT Thành Lộc.

Nhan sắc Bạch Lê lúc là thiếu nữ 14 tuổi.

Được nuôi dưỡng trong môi trường nghệ thuật từ nhỏ, Bạch Lê sớm được cha mẹ trực tiếp truyền nghề. Bà còn theo học tại Ban Đồng ấu Minh Tơ để rèn luyện kỹ năng ca diễn. Mới 8 tuổi, nữ nghệ sĩ đã gây ấn tượng khi hóa thân thành Quách Hải Thọ trong vở Bao Công xử án Quách Què, cho thấy tố chất nổi bật của một nghệ sĩ sân khấu.

Đến năm 1965, khi mới 14 tuổi, Bạch Lê được giao đảm nhận vai Bàng Quý Phi dù vẫn đang là diễn viên của Ban Đồng ấu Minh Tơ. Đây chính là vai diễn đưa tên tuổi của bà lên hàng ngôi sao và trở thành một biểu tượng đẹp của sân khấu cải lương Hồ Quảng.

Cuối năm 1967, Bạch Lê được các ký giả sân khấu đề cử tranh Giải Thanh Tâm. Tuy nhiên, do giải thưởng năm đó không được tổ chức vì nhiều biến động, bà lỡ cơ hội nhận danh hiệu vốn được đánh giá rất xứng đáng.

Năm 1972, nhật báo Trắng Đen tổ chức Giải Kim Khánh - giải thưởng được quyết định bằng phiếu bình chọn của khán giả thay vì hội đồng chuyên môn. Sau khi các nghệ sĩ được giới thiệu trên mặt báo, độc giả sẽ gửi phiếu bầu về tòa soạn và quá trình kiểm phiếu được tiến hành công khai.

Ngay mùa giải đầu tiên, Bạch Lê giành huy chương vàng dành cho Vai phụ xuất sắc nhất. Một năm sau, bà tiếp tục được trao huy chương vàng ở hạng mục Nữ diễn viên xuất sắc nhất. Đến năm 1974, Bạch Lê cùng Thanh Bạch nhận thêm huy chương vàng Kim Khánh dành cho đôi diễn viên Hồ Quảng xuất sắc.

Nhắc đến Bạch Lê, đông đảo khán giả vẫn nhớ ngay đến vai Bàng Quý Phi - vai diễn gắn liền với sự nghiệp của bà. Với vẻ đẹp sang trọng, thần thái quý phái, từng động tác mềm mại theo làn điệu Hồ Quảng cùng giọng ca ngọt ngào, nữ nghệ sĩ đã chinh phục nhiều thế hệ người xem bằng cả tài ca lẫn diễn xuất giàu cảm xúc.

Chính trích đoạn Bàng Quý Phi cũng được Bạch Lê và Thanh Bạch trình diễn trong đêm trao Giải Kim Khánh năm 1974 tại rạp Quốc Thanh. Màn biểu diễn nhận được nhiều lời khen từ giới chuyên môn và khán giả, góp phần đưa mỹ hiệu "Hồ Quảng chi bảo" trở thành danh xưng gắn bó với bà suốt nhiều thập kỷ.

Sau thời kỳ đỉnh cao trên sân khấu Hồ Quảng, Bạch Lê dần vắng bóng trong các chương trình truyền hình. Vì hoàn cảnh gia đình và mong muốn trải nghiệm nhiều dạng vai hơn, bà rời sân khấu tuồng cổ để tham gia các đoàn cải lương xã hội, lưu diễn khắp nhiều tỉnh thành.

Dù chuyển sang loại hình biểu diễn khác, Bạch Lê vẫn giữ được sức hút riêng. Không còn sự lộng lẫy của sân khấu Hồ Quảng, bà ghi dấu bằng lối diễn chân thực, mộc mạc nhưng giàu chiều sâu cảm xúc. Chính phong cách diễn tự nhiên ấy giúp nữ nghệ sĩ luôn có vị trí đặc biệt trong lòng người yêu cải lương.

Sau năm 1975, Bạch Lê gia nhập Đoàn Thanh Minh và góp mặt trong nhiều vở diễn nổi tiếng như Hoa Mộc Lan (vai Bội Ngọc), Bên cầu dệt lụa (vai công chúa Bích Vân) hay Tiếng trống Mê Linh (vai Trưng Nhị).

Khi Đoàn Minh Tơ được tái lập, bà trở về đoàn cũ và tiếp tục đảm nhận nhiều vai chính trong các vở Bão táp Nguyên Phong, Xuân về trên đỉnh Mã Phi, Câu thơ yên ngựa, Tô Hiến Thành xử án... Đây cũng là giai đoạn Bạch Lê và nghệ sĩ Thanh Bạch có nhiều dịp hợp tác trên sân khấu trước khi nên duyên vợ chồng vào năm 1986.

Ở vở Tô Hiến Thành xử án, trong suốt thời gian biểu diễn trực tiếp, Bạch Lê đảm nhận vai Giáng Hương. Tuy nhiên khi ghi hình cho truyền hình, do đang mang thai nên bà nhường vai này cho nghệ sĩ Thùy Dương và chuyển sang thể hiện nhân vật Hoàng hậu Chiêu Linh.

Năm 1990, vợ chồng Bạch Lê - Thanh Bạch đưa các con sang Paris (Pháp) định cư. Những ngày đầu trên đất khách, cả hai phải học tiếng Pháp để hòa nhập với cuộc sống mới. Sau khi ổn định, họ tiếp tục theo đuổi nghệ thuật và thường xuyên tham gia biểu diễn.

Trong nhiều năm sinh sống tại châu Âu, hai nghệ sĩ lưu diễn phục vụ cộng đồng người Việt ở Pháp, Đức, Anh, Bỉ, Thụy Điển, Canada, Mỹ và Australia. Họ cùng nhiều đồng nghiệp tái hiện những vở cải lương kinh điển, góp phần gìn giữ nghệ thuật truyền thống nơi xứ người.

Có thời điểm, gia đình từng cân nhắc chuyển sang Australia để sống gần em gái của Bạch Lê là nghệ sĩ Bạch Lựu. Tuy nhiên, vì các vấn đề liên quan đến nhập cư và việc học của các con, họ quyết định tiếp tục gắn bó với nước Pháp.

Hiện nay, nữ nghệ sĩ có cuộc sống ổn định bên gia đình. Bà có ba người con, gồm một con trai và hai con gái. Người con trai sống cùng cha mẹ, chăm sóc song thân tuổi già. Hai con gái đều kết hôn với người Pháp, trong đó cô con út có năng khiếu chơi đàn tranh.

Dù đã xa quê hương nhiều năm, Bạch Lê vẫn luôn xem sân khấu là một phần không thể thiếu trong cuộc đời mình. Với bà, mỗi lần cất tiếng hát hay bước lên sân khấu đều là cách lưu giữ hồn dân tộc và kết nối cộng đồng người Việt ở nước ngoài với nghệ thuật cải lương.

Đến nay, nhiều vở diễn của Bạch Lê vẫn được lưu giữ dưới dạng bản ghi âm hoặc các chương trình do HTV thực hiện. Dù thời gian trôi qua, hình ảnh người nghệ sĩ với ánh mắt đượm buồn, giọng ca da diết và phong thái đài các của một đào chánh Hồ Quảng vẫn còn nguyên trong ký ức của đông đảo khán giả. Danh xưng "Hồ Quảng chi bảo" vì thế vẫn được xem là sự ghi nhận xứng đáng dành cho một trong những tài năng tiêu biểu của sân khấu cải lương Việt Nam.