Bà là NSƯT đầu tiên mang giải thưởng nhạc nhẹ quốc tế về cho Việt Nam: Sống trong biệt thự mặt tiền phố cổ, từng tự tử vì tình, hơn 20 năm chiến đấu với bệnh ung thư

Nhắc đến thế hệ ca sĩ nhạc nhẹ đầu tiên của Việt Nam sau năm 1975, NSƯT Ái Vân là một gương mặt khó có thể bỏ qua. Không chỉ thành công trên sân khấu ca nhạc, bà còn ghi dấu ấn trong điện ảnh, sở hữu nhan sắc nổi bật và trở thành nghệ sĩ Việt Nam đầu tiên giành giải thưởng cao nhất ở một liên hoan âm nhạc quốc tế dành cho dòng nhạc nhẹ.

Tuy nhiên, phía sau sự nổi tiếng ấy là một cuộc đời nhiều thăng trầm với những đổ vỡ trong hôn nhân, những quyết định đầy mạo hiểm và cả cuộc chiến sinh tử với căn bệnh ung thư.

Danh ca Ái Vân thời trẻ

Nhan sắc và tài năng khiến cả một thế hệ ngưỡng mộ

NSƯT Ái Vân sinh năm 1954 tại phố Huế (Hà Nội), là người con thứ 12 trong gia đình có 14 anh chị em. Bà sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống nghệ thuật khi mẹ là nghệ sĩ cải lương nổi tiếng Ái Liên, còn cha là ông Hà Quang Định - chủ hãng Vietfilm, được xem là hãng phim tư nhân đầu tiên ở Việt Nam.

Trong cuốn tự truyện Để gió cuốn đi, Ái Vân kể gia đình bà từng sống tại một biệt thự trên phố Doren, nay là phố Nguyễn Bỉnh Khiêm. Sau đó, cả nhà chuyển về khu nhà số 36 - 38 phố Huế. Nếu căn nhà số 36 là nơi sinh hoạt của đại gia đình thì khu đất số 38 rộng khoảng 600m2 từng là sân chơi, sau trở thành sàn nhảy Paramount nổi tiếng rồi được xây dựng thành rạp hát Ái Liên vào năm 1952.

Môi trường nghệ thuật ấy đã nuôi dưỡng niềm đam mê của Ái Vân từ thuở nhỏ. Mẹ bà thường hát cải lương và tân nhạc bằng giọng Nam dù là người Bắc, giúp con gái sớm tiếp xúc với âm nhạc. Trong khi đó, người cha luôn tạo điều kiện để bà học hành và theo đuổi nghệ thuật.

Ngay từ nhỏ, Ái Vân đã tham gia ca hát và đóng phim. Nhờ vậy, bà nhanh chóng được công chúng biết đến. Bộ phim Chị Nhung do bà đảm nhận vai chính tạo được tiếng vang lớn, bên cạnh các tác phẩm khác như Chú rể đi đâu hay Bản danh sách mật.

Hình ảnh Ái Vân trong phim "Chị Nhung"

Nữ nghệ sĩ từng kể rằng vào năm 1967, khi mới 13 tuổi, bà xem bộ phim Cánh buồm đỏ thắm của Liên Xô. Hình tượng chàng thủy thủ Gray trong phim đã để lại ấn tượng sâu đậm đến mức nhiều năm sau đó bà vẫn mơ về một câu chuyện tình lãng mạn giống như trong tác phẩm điện ảnh nổi tiếng này.

Dù được đánh giá cao ở lĩnh vực diễn xuất, Ái Vân lại lựa chọn âm nhạc làm con đường sự nghiệp lâu dài. Năm 1971, ở tuổi 17, bà tham gia thực hiện các tiểu phẩm cho Đài Truyền hình. Sau đó, bà vào Nam hoạt động cùng Đoàn Ca múa Bông Sen, đồng thời làm phát thanh viên nhờ khả năng phát âm chuẩn và giọng nói truyền cảm.

Năm 1976, Ái Vân trở lại Hà Nội để theo học tại Nhạc viện Hà Nội. Sau khi tốt nghiệp, bà về công tác tại Nhà hát Nhạc nhẹ Việt Nam từ năm 1979.

Được đào tạo bài bản về thanh nhạc, lại có nền tảng nghệ thuật từ gia đình, Ái Vân nhanh chóng khẳng định tên tuổi. Bà sở hữu chất giọng light lirico soprano cao, sáng, giàu nội lực cùng màu sắc riêng biệt.

Từ cuối những năm 1970 đến suốt thập niên 1980, Ái Vân là một trong những giọng ca nhạc nhẹ nổi tiếng nhất miền Bắc. Công chúng yêu mến bà qua nhiều ca khúc như Bài ca xây dựng, Triệu bông hồng, Ru con mùa đông, Trăng chiều, Em đứng giữa giảng đường hôm nay, Người ơi người ở đừng về, Và con tim đã vui trở lại, Tango Say...

Năm 1981 đánh dấu bước ngoặt lớn trong sự nghiệp khi Ái Vân tham dự Liên hoan Âm nhạc quốc tế Dresden tại Đức. Với phần thể hiện Bài ca xây dựng cùng ca khúc tiếng Đức Mặt trời chưa bao giờ mọc như thế, bà xuất sắc giành Giải thưởng lớn. Đây được xem là giải thưởng quốc tế đầu tiên của Việt Nam trong lĩnh vực nhạc nhẹ, mở ra cơ hội để nữ nghệ sĩ biểu diễn ở nhiều quốc gia.

Sau thành công tại Dresden, tên tuổi Ái Vân vươn xa hơn nữa. Giới chuyên môn đánh giá cao kỹ thuật thanh nhạc của bà, đặc biệt là khả năng xử lý các quãng giọng linh hoạt và truyền tải cảm xúc sâu sắc mà vẫn bảo đảm tính học thuật.

Năm 1988, khi mới 36 tuổi, Ái Vân được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú, trở thành một trong hai nghệ sĩ trẻ nhất nhận danh hiệu này trong đợt phong tặng năm đó, cùng với ca sĩ Như Quỳnh.

Không chỉ nổi bật bởi giọng hát, Ái Vân còn được xem là biểu tượng nhan sắc của làng giải trí Việt Nam thập niên 1980. Thời ấy, nhiều thanh niên thường mang theo ảnh của bà trong người để ngắm nhìn. Mỗi lần nữ nghệ sĩ xuất hiện đều thu hút sự chú ý lớn từ công chúng, đến mức việc bà đạp xe quanh Hồ Hoàn Kiếm cũng trở thành đề tài được nhiều người quan tâm.

Những cuộc hôn nhân đổ vỡ và quyết định rời quê hương

Đằng sau ánh hào quang sân khấu là cuộc sống riêng đầy biến động. Hai cuộc hôn nhân đầu tiên của Ái Vân đều không trọn vẹn, để lại nhiều tổn thương trong lòng nữ nghệ sĩ.

Khi sự nghiệp đang ở giai đoạn rực rỡ, bà bất ngờ sang Đức theo diện du học ngành đạo diễn sân khấu theo chương trình hợp tác giữa hai nước. Thế nhưng, sự kiện Bức tường Berlin sụp đổ vào cuối năm 1989 khiến kế hoạch học tập của bà gặp nhiều trở ngại.

Trong chương trình Chân dung nghệ sĩ của Jimmy Nhựt Hà, Ái Vân từng chia sẻ rằng bà đặt rất nhiều kỳ vọng vào chuyến đi này vì muốn chuẩn bị cho tương lai sau khi không còn đứng trên sân khấu. Trước đó, nhờ chiến thắng tại Dresden, giới nghệ thuật Đức cũng đã biết đến tên tuổi của bà.

Tuy nhiên, khi biết kế hoạch du học gần như không thể tiếp tục do những biến động chính trị, bà rơi vào trạng thái suy sụp. Cộng thêm những bế tắc trong chuyện tình cảm, Ái Vân từng tìm đến cái chết bằng thuốc ngủ. May mắn thay, người giúp việc trong gia đình phát hiện kịp thời và đưa bà đi cấp cứu.

Theo lời nữ nghệ sĩ, nguyên nhân sâu xa khiến bà rời Việt Nam không chỉ là việc học dang dở mà còn xuất phát từ cuộc hôn nhân đầy đau khổ. Bà kể người chồng cũ là người tài giỏi nhưng trong cuộc sống gia đình lại thường xuyên khiến bà tổn thương.

Không muốn đời tư bị công chúng chú ý hay ảnh hưởng đến hình ảnh trên sân khấu, bà lựa chọn chia tay. Và khi không thể chấm dứt cuộc hôn nhân một cách êm đẹp, Ái Vân quyết định rời xa quê hương như một cách giải thoát cho chính mình.

Sau này, khi có cơ hội sang Đức, bà phải để lại người con trai mới 4 tuổi ở Việt Nam. Nhưng số phận tiếp tục thử thách khi ngôi trường bà theo học phải ngừng hoạt động sau khi Đông Đức và Tây Đức thống nhất.

Không chấp nhận bỏ cuộc, Ái Vân đưa ra quyết định táo bạo là vượt từ Đông Đức sang Tây Đức. Bà may mắn thành công và được chính quyền cho phép ở lại trong trại tị nạn.

Bước ngoặt mới xuất hiện khi một Việt kiều nhận ra giọng ca nổi tiếng và mời bà tham gia biểu diễn. Đúng thời điểm đó, ca sĩ Duy Khánh cũng sang Đức nên hai người đã cùng đứng chung sân khấu tại một quán bar. Từ đây, sự nghiệp của Ái Vân tại hải ngoại dần khởi sắc.

Sau đó, bà được giới thiệu đến Trung tâm Thúy Nga và nhanh chóng nhận được lời mời hợp tác ngay sau buổi thử giọng đầu tiên. Năm 1994, Ái Vân cùng người chồng mới sang Mỹ định cư. Tại đây, bà tiếp tục tỏa sáng với những tiết mục mang đậm màu sắc dân gian Bắc Bộ, hóa thân thành nhiều nhân vật nổi tiếng như Thúy Kiều hay Thị Mầu.

Không chỉ hát, Ái Vân còn phát huy khả năng diễn xuất và múa, giúp bà thành công trong những tiết mục sân khấu tổng hợp đòi hỏi nhiều kỹ năng.

Nữ danh ca hiện có cuộc sống bình yên bên gia đình tại Mỹ ở tuổi ngoài 70

Chiến thắng căn bệnh ung thư và cuộc sống bình yên ở tuổi xế chiều

Năm 2000, một biến cố lớn khác xảy đến khi Ái Vân được chẩn đoán mắc ung thư vú trong một lần khám sức khỏe định kỳ. Do không nhận thấy dấu hiệu bất thường nên ban đầu bà còn chần chừ trước quyết định phẫu thuật vì lịch diễn dày đặc.

Sau khi tiến hành sinh thiết và nhận tư vấn từ bác sĩ, nữ nghệ sĩ bắt đầu quá trình điều trị. Những đợt hóa trị kéo dài khiến bà rụng tóc, sụt cân và chịu áp lực tâm lý nặng nề. Bà từng thừa nhận việc phải cạo bỏ mái tóc là một trong những cú sốc lớn nhất đời mình.

Dù vậy, Ái Vân vẫn cố gắng duy trì hoạt động nghệ thuật trong khả năng cho phép. Theo bà, chính tình yêu âm nhạc và sân khấu đã giúp bản thân giữ được tinh thần lạc quan trong giai đoạn khó khăn nhất.

May mắn, khối u được phát hiện từ sớm và chưa di căn. Sau nhiều tháng điều trị, sức khỏe của nữ nghệ sĩ dần hồi phục và bà chiến thắng căn bệnh hiểm nghèo.

Hiện nay, NSƯT Ái Vân đã rút lui khỏi các hoạt động nghệ thuật. Sau hai cuộc hôn nhân tan vỡ, bà tìm thấy sự bình yên bên người chồng thứ ba là một kỹ sư tin học. Hai người có chung một con gái, trong khi con trai riêng của bà cũng đã sang Mỹ sinh sống cùng mẹ.

Năm 2016, Ái Vân cho ra mắt tự truyện Để gió cuốn đi, ghi lại những dấu mốc đáng nhớ trong cuộc đời và sự nghiệp.

Ở tuổi ngoài 70, nữ nghệ sĩ sống kín tiếng bên gia đình tại Mỹ. Thỉnh thoảng, bà trở về Hà Nội - nơi lưu giữ tuổi thơ, ký ức thanh xuân và những năm tháng đỉnh cao đã góp phần đưa tên tuổi Ái Vân trở thành một biểu tượng của nền nhạc nhẹ Việt Nam thế kỷ XX.